Organistablaðið - 01.12.1991, Blaðsíða 33

Organistablaðið - 01.12.1991, Blaðsíða 33
að vekja hjá oss hugsanir og lyndisástand, sem ekki eigi heima í kirkju, hversu hrcin- ar og meinlausar sem þessar hugsanir annars kunni að vera; hugarstcfnan verði cf til vill eigi hin sama, sem höfundur hins veraldlcga lags hugsaði sjér, með því að hinar hclgu kirkjustöðvar varðvciti þó frá því, en þó muni grcmjan yfir því, að slíkt lag heyrist í Guðs húsi, gjörspilla öllum sönnum guðræknisanda. Hann minnir á að ætl- azt sje til þess, að þegar þessi veraldlcgu lög sje sungin við sálma, heima cða í kirkju, skuli menn gjörsamlcga gleyma sambandi því, sem þau eru í við hina veraldlegu texta sína; en sönglagið hafi meira vald yfir hugsunum og tilfinningum mannsins en svo, að þannig verði leyst og að alls cngu gjörð samböndin, scm cinu sinni eru á kom- in milli þess og þeirra; eigi að síður haldi menn að hneykslislaust sje og reynist, að syngja eitt og sama lagið annan daginn á gaman- og gáska-fundum eða í ýmsum solli, en hinn daginn í Drottins húsi. Hann minnir á sanna sögu um forsóngvarann danska, sem valdi veraldlcgt uppáhaldslag sitt til sálms, er hann átti að syngja, en þegar hann byrjaði sönginn, er veraldlega kvæðið svo ríkt í huga hans, að hann byrjar kvæðið í stað sálmsins. Hann segir einnig frá því, að í Kaupmannahöfn sjálfri hafi fyrir skömmu forsöngvari nokkur haft við sálm lag við mjög dónalega götustráka-vísu, en að presturinn hafi svikalaust sett ofan í við hann á eptir, og beðið hann að gjöra svo vel, og valda hvorki þessu njc áþckku hncyksli framvcgis. Jeg vona að öðru leyti, eð enginn skilji svo það, sem hjer hcfur sagt verið, að jafn- framt hinu ljelega og óhæfilega hafi ekki einnig á þcssari öld bæzt kírkjunum mörg sannarlega góð og sálmslcg lög, bæði þau, sem komin voru í glcymsku, og önnur lög ný, mjög svo unaðsleg og þess mcgnug, að glæða líf trúar, vonar og kærlcika, Mörg slík lög eru í sálmasöngsbókum hins áhugasama cljumanns, organista Jónasar Hclga- sonar, sem sannarlega hefur ckki vantað viljann til umbóta á kirkjusöng vorum. Flest eru þau dönsk (cða þýsk), tekin úr hinum danska kirkjusöng. En cinnig víðar en í Danmörku eru um hönd höfð unaðsleg sálmalög, gömul og ný, t. d. í hinum ensku- talandi kristnu söfnuðum, scm telja mundi mega mikinn ávinning að^eiga f kirkjum vorum við viðeigandi sálma. En þegar velja skal lög við sálma, þá cr það þó hvergi nærri nóg, þótt menn gæti alls þess, sem hjer hefur sagt verið, og forðist skerin og hætturnar, sem hjer eru nefndar. Það er ekki nóg, að velja góð og kirkjuleg sálmalög, skipta þcim síðan í flokka og hafa í öðrum þeirra sálmalög í takmarkaðra skilningi en í hinum, taka síð- an til hvers sálms, eins og verkast vill citthvert lag í samkynja lagaflokki, og gæta þess eins, að það sje sambraga sálminum. Svo að segja í hverjum flokki allra sálmabóka geta verið sálmar mcð ýmsum blæ (glcðiblæ, ánægjublæ, alvörublæ, sorgarblæ o. s. frv.), og sje lagið við hvern sálm ekki valið sem næst efni hans og blæ, þá hlýtur lagið, sem þó á að vera túlkur og fullkomnari sálmsins, - gjöra áhrif hans sem innilegust, minnilegust og bczt, - að gjöra hið gagnstæða, og þessi særandi og nístandi mishljóð- an (Dissonans) milli sálms og lags, hlýtur að ónýta sálminn að mestu eða öllu fyrir þeim, sem syngja hann eða heyra hann sunginn. Þótt þannig að lofgjörðarsálmurinn geti hcitiö sálmur fagnaðarins, þá cr þó fögnu- ðurinn ekki jafnan cins ráðandi í öllum lofgjörðarsálmum; sálmur um Guðs gæzku og sálmur um Guðs rjcttlæti t. d. verður naumast með sama blæ, optast með mjög ólík- um. Engu síður er þessu líkt varið með svo nefnda tíma- eða tækifærissálma. Tím- arnir og tækifærin eru ekki ætíð jafn-gleðilcg, stundum alvörugefnari en stundum, og opt með sorgarblæ. Þannig er það eðlegt, þótt kvöldsálmar sje einatt með meiri al- vörublæ cn morgunsálmar, scm líklegt er að flcstir sjc gleðilegri og fagnaðarríkari. En búast má nú við því, að sagt verði: „Til þess að þcssum kröfum gcti orðið sinnt til hlýtar, þyrftu lögin að vera fram úr öllu hófi mörg; það mundi, ef til vill, ekki af veita, þótt þau væri talsvcrt fleiri en sálmarnir, því að í sama sálmi ræður opt í sum- ORGANISTABLAÐIÐ 33

x

Organistablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Organistablaðið
https://timarit.is/publication/787

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.