Skólablaðið - 01.11.1946, Blaðsíða 23

Skólablaðið - 01.11.1946, Blaðsíða 23
- 23 - Huldu sem hugsjonakvenveru eða draummynd ; skaldsins, en síður sem túlkun I afstöðu þess til raunverulegrar kventegundar.Slíka hugsjónaveru á skáldið eðlilega auðveldast með að skapa á unga aldri, þegar alvara og ömurleiki lífsins hefur ekki mætt á* honum að ráði. Hin aðalsöguhetjan, Randver, er einn- ig töluvert óraunveruleg í eðli sínu, en er "borinn uppi af hugsjónaauðlegð höfund- arins, Randver er ungur og forríkur fast- eignasali frá Ameríku, sem kemur í heim- sokn til ættlands síns og dvelst ser til afþreyingar £ bæ föður Huldu í sveit þeirri, sem fóstrað hefur Randver og flest ættmenni hans. Randver er að vísu rolega og skynsamlega íhugandi maður, en er óraunverulegur að því leyti, að hann töfr- ast svo af Huldu og undraheimi hennar, að hann segir skilið við auðæfi Vesturheims og gerist einyrki íslenzkrar moldar. Inni- legar' ástir takast með þeim Huldu og Randver. Þau miðla hvort öðru af lífsspeki sinni og komast að þeirri niðurstöðu, að hin æðsta hamingja sé" ávöxtur lífsgleðinn- ar, sem leiði menn til guðs. Bokinni lýkur með bænarorðum úr Faðirvorij "Gef oss i dag vort daglegt "brauð. . « . Og fyrirgef oss vorar skuldir. - - " í þessari frumsmíð meistarans má finna drög að ymsu, sem síðar þroskast með honum í erm ríkara mæli. Fyrir þá sök er hun markverður lykill að þróun lista- mannsins, í henni í>er töluvert á" þeirri togstreitu milli ljoðrænu og raunsæi, sem síðan hefur einkennt mörg verk Halldórs. í þessari fyrstu bók hans, held ég, að megi segja, að ljóðrænan skipi öndvegið, enda er það eðlilegt, þar sem um ástarsögu eg jafnframt frumsmíð unglings er að ræða, Frásögnin sindrar öll af æskuglaðri bjart- syni. Höfundurinn hefur undravert vald yfir efninu og sveigir logmal framvindunnar til skilyrðislausrar hlýðni við vilja sinn og skáldlegt hugarflug, Frásögnin er leikandi létt og stíllinn vel læsilegur. Nemendur Menntaskólans í Reykjavík mega vera hreykn- ir af þessu afreki höfundarins, er hann vann, um það leyti, er hann var við nám í þeim skóla, Fjorum arum eftir útkomu Barns nátt- úrunnar kom út næsta bók Halldórs,Hokkrar smasögur. Um gildi hennar er mlr ekki kunnugt. Þriðja bók Halldórs kom út ári síðar, þegar hann var tuttugu og tveggja ára, og bar hún nafnið Undir Helgahnúk. Mynd af kirkju var framan á kápunni, og höf- undur hafði bætt við sig nýju nafni, Kiljan, sem hann hefur hlotið við kaþólska skírn. Kenniheitið "frá Lax- nesi" er orðið að ættarnafninu Laxness. Þar með var nafn skaldsins alskapað og öðlaðist þann skaldlega hljom, sem það hefur nú í eyrum hvers íslendings. í. undanfornum árum hafði Halldór sökkt sér niður í trúmál, gerzt kaþólskur og geng- ið í franskan klausturskóla fyrir milli- göngu Meulenbergs biskups, en hafnað prófi og prestvígslu. Kom hann síðan aftur til Reykjavíkur í þeim tilgangi að taka stúdentspróf, en féll sökum van- kunnáttu í stærðfræði og virðingar- skorts fyrir stafsetningar- og merkja- setningarreglum skólans. Næsta ar kom út eftir hann bókin Kaþólsk viðhorf. Hvorug þessara tveggja framangreindu bóka er ýkja merkileg, í þeim kemur þo fram þungur undirstraumur mannlegra tilfinninga, trúhneigðar og sannleiks- leitar, Innsta viðhorfi hins unga manns, sem svo margt brauzt um í a þessum arum, mun ekki illa lýst með setningu úr Undir Helgahnúk, andvarpi ungrar stúlkuj "En hvað mer finnst heimurinn yfirnáttur-- legur", og sömuleiðis með orðum skálds- ins: "Ne hjarta mannsins, hverju það gleymir. - Það veit enginn, hvað þögnin geymir. Og það veit enginn, hvað hafið dreymir", Blæja hinnar trúrænu dulúðgi hvílir yfir öllum hugarheimi skaldsins. Sama ár og Kaþolsk viðhorf komu ut, árið 1925, skrifar Kiljan Vefarann mikla frá Kasmír suður í Taormina á Sikiley, SÚ bók mun ekki hafa verið ginnandi við fyrstu sýn, því að það tók tvö ár að koma henni a. prent, Hun er þó talin mik- ilfenglegust allra æskurita Halldórs, Bokin fjallar um íslenzkt skáld og rit- höfund, sem höfundur kallar Stein elliða, Hið ytra leikur allt í lyndi fyrir Steiná elliða, og honum hlotnast auður og frægð,. en hið innra er hann tvískiptur. Þar togast verðmæti þessa heims og annars a um áhrifavaldið yfir sál hans. Hann er tákn þeirrar manntegundar, sem stirðnar ekki í kennisetningum kristni eða kirkju; en heldur áfram linnulausri sigurleit að sannleika, réttlæti og mannuð.

x

Skólablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Skólablaðið
https://timarit.is/publication/782

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.