Skólablaðið - 01.11.1946, Blaðsíða 24

Skólablaðið - 01.11.1946, Blaðsíða 24
- 24 - Her verður að staldra við, því að á" þessum srum verða þáttaskil í þrlunarferli rithöfundarins Halldors Kiljan Laxness. öll framangreind ritverk má kalla œskurit Halldlrs. Hann er í þeim öllum í sífelldri leit að helgum sannindum, uppfyllingu ham- ingjuþrarinnar og innra friði. Hann er sömuleiðis sífellt að leita fyrir slr um stíl og orðfæri. Togstreita á slr stað um lunderni hans og líf ss jlnarniið milli trú- arlegra viðhorfa og efnishyggju, táknvísi og raunsæis, Það er sýnilegt á öllum ferli. Sell- dors og öllum skrifum hans, að hann er frá upphafi gæddur ríkri mannúðarkennd, þolir ekkert aumt að sjá. Viðleitni hans hefur sífellt beinzt að því að finna þau scnn- indi og komast að þeim vísdlmi, sem geti orðið mannkyninu til bjargar, uppgötva þau verðmæti, er haldið geti fólkinu frá feni forheimskunar og spillingar. ist hans í þekkingu og vísdómi hefur leitt hann í long og erfið ferðalög til þess að kynnast öðrum þjlðum og menningarháttum þeirra og ná tali af spekingum þeirra. Fyrst verður á vegi hans sem ungs manns draumsýn heimilishamingjunnar, þar sem maður og kona, hin eilífa samstæða mannkynsins, draga sig út úr skarkala lífsins og lifa í ást og eindrægni við blessun moldarinnar í sátt við guð og mcnn Þessi hamingjuhilling fullnægði honum þl ekki til lengdar. Til þess var syndsamlegt eðli mannanna og tvískinnungurinn í eðli þeirra og breytni of auðsær, misrlttið of hróplegt og misgerðir manna of áberandi. Þa verður það, að Halldór kastar slr í naðarfaðm trúarinnar, Og þar sem annars staðar fer hann ekki troðnar brautir,treður enga meðalvegu, Hann gerist kaþólskur á þeim grundvelli, að kapllskan fullnægi bezt rlttlætistilfinningu manna og veiti þar að auki fl.est og bezt tækifæri til yfirbotar og náðarveitinga.' En eðli Halldórs er ekki þannig, að það verði hamið innan múra klaustursins. Hið sílcvika og sílifandi framþrlunareðli hamhleypunnar leitar útrásar og snertingar við niðandi lifsstraum aldanna, Hann sprengir utan af slr fjötra klaustur- veggjanna, vegna þess að hann getur ekki unað hinu kyrrláta og líflausa andrúmslofti kapellna og klausturklefa. Eftir nokkurra ara kaþolsku og ummhyggju fyrir velferð sálarinnar fara efasemdirnar að sækja að Halldori Kiljan, Hann ferðast um ýmis lönd9 einkum Ameríku, og kemst í náin kynni við þjlðfelagslegt misrltti og harðvítuga baráttu alþýðunnar fyrir daglegu brauði og mannrlttindum. Þa skildi hann til fulls að fullkomnunin og hið æðsta lífstakmark, sem hann þráði svo mjög, er ekki fólgið í kennisetningum og náðarmeðulum hinna tru- arlegu stofnana, sem eru sjalfum ser Isamkvæmar í hlutleysisafstöðu sinni gagn- vart rlttilætisbaráttu hinna forsmaðu og undirokuðu í þjlðfllaginu. Halldlr^krefst raunhæfra aðgerða til útrýmingar bolinu, en lætur sig minna skipta salmasöng og helgar tíðir. Hina æðstu hugsjln ser Halldlr hlr eftir £ skipulagsbundnum sam- tökum arðrændra öreiga í þeim tilgangi að kollvarpa auðvaldsskipulaginu og stofna rlttlátt bræðralagsþjlðfllag, nýjan og betri heim I rústum hins gamla og spillta, Hann gerist rlttækur jafnaðarmaður og marxisti og hefur verið það fram a þennan dag, Skáldsagnaritun Kiljans tekur all- miklum stakkaskiptum við þessi aldahvörf í heimi skoðana hans og viðhorfa. Með rottækninni kemur aukið raunsæi. Bitur gagnrýni og hispurslaust hað til þjoðfe- lagsins og máttarstllpa þess tekur við af andlegum íhugunum og heimspekilegum vanga- veltum. Pllagsleg skarpskyggni Halldlrs heldur þjlðfllaginu undir smásja sinni og sundurgreinir þáð vægðarlaust. Stílvopn hans verður oddhvasst og tvíeggjað, enda gerist ICiljan aðslpsmikill og afkasta- mikill rithöfundur. Næsta blk Kiljans, Alþýðublkin, kom út árið 1929? tveim árum eftir útkomu Vefarans mikla frá Kasmír. Hun er safn ritgerða Kiljans og túlkar hin nýju við- horf hans til þjlðfllags- og menningar- mála. Kvæðakver eftir Kiljan kom út ári síðar og er fullt að hnittnum kvæðum, sem eru þrungin gamansömu háði, sem sprettur af djúpri alvöru. Eekur nú hver blkin aðra, sem allar eru markaðar rlttæku raun-- sæi, en hafa til að bera mjög auðugt, skáldlegt ímyndunarafl og hressandi frum- leika og margbreytni. Prh. í næsta blaði.

x

Skólablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Skólablaðið
https://timarit.is/publication/782

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.