Skólablaðið - 01.12.1946, Blaðsíða 25

Skólablaðið - 01.12.1946, Blaðsíða 25
- .25 - öfluga og vígfæra fjöldahreyfingu gegn nazismanum, sem ógnaði þá þegar allri siðmenningunni með ofbeldisverkum og yfir- gangi. Gerska ævintýrið fjallar um för Kiljans til Eaðstjórnarríkjanna árin 1957- 38. í henni lýsir hann hann hinni ævintýr- legu viðreisn og uppbyggingu, sem fram- kvæmd hafði verið á grundvelli raðstjorn- arskipulagsins,og mótmælir og færir rök gegn ýmsum niðrandi ummælum samlanda sinna um ráðstjórnina og atvinnuskipulag hennar. Sagan um skáldið ólaf Karason Ljós- víking er hin stórfenglegasta og viðamesta af öllum ritum Kiljans, en hefur jafnframt valdið deilum og hneykslum ýmissa soma- kærra manna. ístæðulaust er að rekja hér þá viðleitni til ofsóknar I hendur Kiljani, sem stjórnmálaandstæðingar hans hafa vakið gegxi honum, enda er sú alda fyrir löngu hjöðnuð. Sagan lýsir ágætlega lífskjörum fátækra og umkomulausra alþýðuskalda,sem berjast við skilningsleysi valdhafanna og sljóleik almennings fyrir andlegu frelsi. Jafnframt dregur Kiljan upp mynd af illri meðferð sveitarómaga, spilltu rettarfari og amlóðahætti og niðurníðslu í atvinnu- málum. Kiljan hæðist einnig hlífðarlaust að hroka og yfirborðsmennsku "broddborgar- anna, sem öllu vilja ráða og teyma vilja f jöldann eins og við beizli. Hin miklu mistök þeirra, sem mest hafa gagnrynt þetta skáldverk, felast einkum í því, að þeir vilja ætla Kiljani það, að hann se þar að lýsa nútímaþjóðlífi Islendinga orði til orðs, en geta ekki skilið, að skáldin taka yrkisefni sín frá ólíkustu tímum og draga oft mörg tímabil með einhverjum svipuðum einkennum saman í eitt, Ekki virðast þeir heldur skilja muninn a skald- riti og hagskýrslu, né heldur skilja þeir þörf og hvöt skáldsins til skapandi frum- leika, til ummyndunar yrkisefnisins eftir eigin höfði til tilætlaðra áhrifa og^til þess að túlka ákveðnar kenndir og sjonar- mið. Einnig ber að gæta þess, að gagnryni Kiljans á mikið erindi til okkar og senni- lega margra fleiri þjóða, eins^og sest a tilraunum þeim, er menntamalarað gerði til þess að kúga rithöfunda og listamenn til andlegrar þjónkunar, en listamenn hrundu einhuga, Meginviðhorfi sögunnar um skáldið er bezt lýst með tilvitnun í Höll sumarlandsinsj "ðlafi Karasyni Ljósvíkingi fór smam saman að skiljast, að það er erfiðara að vera skald í þeirri veröld sem við lifum í en margur hyggur. Þannig má maður sjá, þannig ma maður ekki sjá, þannig tala, þannig ekki tala, alt eftir því hver gefur manni að éta. Hvernig fóru þeir Jonas Hallgrímsson og Sigurður Breiðfjörð að vera skáld £ svona veröld?" Eins og sjá má á þessari tilvitnun fer Kiljan ekki alveg eftir stafsetningu þeirri og merkjasetningu, sem löggilt hefur verið til kennslu í skólum landsins^ Mikill styrr hefur staðið um þennan rit- hatt Kiljans, og menn hafa sýnt furðu mikið umburðarleysi og haft í frammi æs- ingar miklar. Kiljan telur sig hins vegar, hvað stafsetningu snertir, byggja a traustum grunni hins talaða og lifandi mals folksins í landinu og styðjast þar að auki við réttritunarkerfi Jons Sigurðs- sonar forseta.. Merkjasetningu sína byggir hann a listrænni kommusetningu, sem hann heldur fram, að allar menningarþjóðir tíðki nema Þjóðverjar, Danir og íslend- ingar, sem noti fastreynda og óþjála kommusetningu eftir utanaðlærðu þýzku kerfi. Þessi afstaða hans er vel skilj- anleg sem skálds og rithöfundar. Þott almenningi sé þægilegt að hafa fastar reglur í merkjasetningu, er það þó engin astæða til þess að rígbinda hendur rit- enda listræns máls við þær reglur, þar eð þeim kann að vera nauðsynlegt að haga merkjasetningu eftir listrænni tækni frá- sagnarinnar. Tvö ár líða, þar til Hálldór lætur næst til sín heyra, en þá, árið 1942,koma ut eftir hann tvær bækurj Sjö töframenn og Vettvangur dagsins. Sjö töframenn eru sjö smasögur, sem áttundi töframaðurinn, Halldor Kiljan, hefur samið. i>au ummæli fylgja bókinni, að hver þessara sagna gæti verið uppistaða í heila skáldsögu, en höfundur hafi því miður ekki tíma til þess að vinna úr þeim. Yrkisefnin eru tekin ur ymsum heimshlutum, og mismunandi hughrif hvíla yfir hverri hinna sjö sagna., Stíll og orðfæri er algjörlega misfellu- laust. Vettvangur dagsins er ritgerðasafn, sem hefur inni að halda tímaritsgreinar, blaðagreinar og ritgerðir Kiljans. Merk- ust og lengst allra ritgerða bókarinnar er ritgerð um Hallgrím Petursson og Frh. á blá. 32.

x

Skólablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Skólablaðið
https://timarit.is/publication/782

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.