Siglfirðingur


Siglfirðingur - 25.03.1955, Blaðsíða 3

Siglfirðingur - 25.03.1955, Blaðsíða 3
SIGLFIRDINGUR 3 *zÆrVlntqia§káÚdLd *zÆ. (Z* xzÆndetsea ~-> Laugardaginn 2. apríl n.k. verður 150 ára ufmælis danska skdlds- ins H. C. ANDERSENS minnzt víSa um heim, og ^gengst Norræna fé- lagiS í Reykjavík fyrir þvi, að skáldsins verður \minnzt hér á landi í skólum og útvarpi. Þá hyggsi Norræna félagið hér helga skáldinu aS miklu leyti árs- hátíS þá, sem væntanlega verSur haldin á næstunni og hér á Siglufir&i mun þessa merka dags veroa minnzt á margan hátt. Fer hér á eftir og í næsta blaZi stutt æviágrip skáldsins í ísl. þýo. Fyrir 150 árum, þann 2. apríl 1885, fæddist Hans Christian Andersen í sárustu fátækt í smábænum Odense 1 Danmörku. Framtíðarhorfur hans virtust allt annað en glæsilegar, en þó varð hann frægasti sonur þjóðar sinnar, eitt mesta ævintýraskáld heimsins. 1 ellinni auðnaðist honum að sjá nafn sitt sett á bekk með Homer, Dante, Cervantes, Shake- speare, Goete. Það var, eftir því, sem honum sjálfum fannst og eins og hann orðaði það, ævintýri, sem varð að veruleika, veruleika dásamlegri en nokkur hugsmið imyndunaraflsins. Hvernig mátti það verða? Er hægt að gefa nokkra skýringu, eða eigum við að láta okkur nægja aÖ kalla hann snilling, og standa agndofa gagnvart ráðgátum tilverunnar. Við skulum svara því til, að við erum fær um að skilja þessa rágátu að nokkru leyti. Skýringar á ráðgátum eru venjuleg- ast fólgnar í því, að atvik og að- stæður fléttast saman á kynlegan hátt, svo úr verður eins konar gestaþraut örlaganna. Einnig má blátt áfram kalla þetta „heppni". Það er aug- ljóst, að tilviljun og „heppni" hafa verið mikill styrkur elju og óbifandi sjálfstrausti Hans Christians — heppnin bregst ekki hugdjörfum, segir danskur málsháttur. — Einnig má ætla, að ef heppnin hefði brugð- izt, þó ekki hefði verið nema í einu tilfelli, hefði aldrei orðið neinn H. C. Andersen. I raun og veru var and- Streymið nokkrum sinnum svo mikið, að hann var kominn á fremsta hlunn með að leggja árar í bát. Gera mé ráð fyrir því, að margur mikill gáfu- maður hafi glatazt á liðnum öldum, hafi horfið í gleymsku sögunnar, vegna þess, að atvikin skipuðust ekki gáfuðu barni í hag, vegna þess að' því voru blátt áfram allír bjargir bann- aðar. Allir vandamenn, kunningjar og velunnarar Hans litla Christians réðu honum eindregið frá því að stefna að háu marki, og öll skynsemi og sanngirni var þeirra megin. Aform hans voru þvílíkir hugarórar, . að jaðraði við geggjun, en samt var hann svo aðlaðandi og barnslega hrífandi, a ðhann bauð þeim góðvild og hjálpsemi. Ein ástæðan fyrir láni Hans Christians var hið velviljaða föðurlega hugarfar, sem var svo al- gengt meðal embættismanna í hinu litla einvaldskonungsdæmi Friðriks sjötta. H. G- Andersen hefur að sjálfsögðu yerið gæddur sérstökum gáfum frá fæðingu. Hrifnæmi hans var óeðli- legt (í föðurætt hans var geðveiki) og ímyndunarafl hans var mjög fjörugt. Það voru örlög hans að vera einbirni, og um leið var það hamingja hans, að hann skyldi vera eina barnið á góðu og ástríku heimili, þar sem foreldrarnir unnu hvort öðru og [drengnum. Hann fékk að vaxa upp í friði, hæglátur og dulur. Hann lék sér einn í heimi hugarflugsins og að ra/adum, sögura,. bjrúðura og brúðu- leikhúsi. Hann var sérstaklega hug- myndafrjótt barn. Gagnstætt öðrum fátækum börnum fékk hann að lifa samkvæmt eðli sínu, fékk að vera eins og hann vildi, hann hefur blátt áfram búið við eftirlæti í stað þess að vera íþyngt með vinnu og skyld- um. Til þess hefði þó verið næg ástæða á hinu fátæka heimili. Faðir- inn var „frí-skóari", þ.e.a.s. skósmið- ur utan gilda, en hann var sjálf- stæður, hugsandi og gagnrýninn andi, sem fannst sér ætlað eitthvað meira en að vera skósmiður og hann las þúsund og eina nótt og gamanleiki Holbergs fyrir son sinn. Móðirin var þó nokkruð eldri og hafði áður eign- ast barn utan hjónabands. Að föð- urnum látnum 1816 tók fátæktin að sverfa að og varð þegar frá leið bein- línis neyð. Móðirin dró fram lífið við þvotta og lagðist síðar í drykkju- skap, en Hans Christian lifði áfram í heimi drauma sinna og leikja. öreigaumhverfið veitti hinu verð- andi ævintýraskáldi tvennskonar mikilvægan stuðning, — tvíþætta reynslu, sem ekki stóð jafnaldra hæfileikamönnum af hærri stigum til boða. I fyrsta lagi fæddist hann upp í heimi alþýðunnar, frumstæð- um eða öllu heldur forneskjulegum, fullum leifa þjóðtrúar, þjóðsagna, galdra og heiðni. Móðir hans var sér í lagi hjátrúarfull, og einstakir þættir í ævi H. C. Andersens bera þess ljós merki, hve djúpar rætur kyngitrúin átti í honum. Allt þetta auðgaði og styrkti hugarflug hans að miklum mun. Hinn þáttur öreigaumhverfisins styrkti aftur á móti mjög raunsæi hans, hans raunhæfu kynni af lífs- kjörunum. Sem fátæklingur kynntist hann ranghverfu þjóðfélagsins, eymd og tötrum, drabbi og saurlifnaði, mannreköldum í fangelsinu eða geð- veikrahæli Odensebæjar. Hann vandi göngur sínar víða, var skemmtilegt barn, sem sagði sögur og söng frum- samdar vísur. Það hafði úrslitaþýðingu fyrir framtíð hans, er hann sá leikflokk frá konunglega leikhúsinu sýna í Odense; hann vildi komast að leik- húsi, annað hvort sem dansari eða söngvari. Þvert ofan í öll heilræði og aðvaranir hélt hinn krangalegi og skrýtni 14 ára unglingur áleiðis til Kaupmannahafnar til að leita gæf- unnar, með 10 ríkisdali upp á vas- ann, snauður að öðru en öruggu sjálfstrausti og trúnni á velvild for- sjónarinnar. Vitaskuld fór illa, hon- um. var vísað á bug bæði af stjórn konunglega leikhússins og einnig af dansmey, sem hann heimsótti og skaut skelk í bringu með því að dansa sólódans í stofu hennar. Én samt sem áður öfluðu heppnin og sérstæðir hæfileikar hans honum vel- unnara meðal Hafnarlistamanna, svo að honum áskotnaðist fé til lítils háttar menntunar. Hann dró fram lífið i höfuðborginni um þriggja ára skeiðj sökk aftur í örbirgð og aftur virtist allt vera að fara út um þúfur. Sem „statisti" við konunglega leik- húsið lifði hann sig inn í undraheim leiksviðsins og tók að semja sjón- leiki. Hann varð að gerast skáld, þar sem hin fagra söngrodd hans var horfin og útlit hans gerði hann óhæf- an sem leikara. Hann kom saman tveim leikritum eftir beztu fyrirmynd um samtíðarinnar. Þau voru klaufaleg og gagnstætt ætlun hlægileg, en samt urðu þau björgun hans. Leikhús- stjórninni fannst þau gefa góð fyrir- heit, og mesti velgerðarmaður H. C. Andersens, fjármálaráðunauturinn Jónas Collin, einhver voldugasti maður ríkisins, bjargaði honum úr sárustu neyð og kom honum fyrir með aðstoð konungsins í latínuskól- anum i Slagelse. (Framhald í nœsta bla<5i) 100 ÁRA VERZLUNARFRELSI (Framhald af 1. síðu) að eigendum þessara verzlana var gert að skyldu að haf a hér vetrar- setu, þ.e.a.s. höndla allt árið, í stað þess að áður hafði eingöngu verið verzlað yfir sumarið. Þetta var þýðingarmikil úrbót- Ekki ber mikið á því, að Islendingar sjálfir reyndu að stofna til verzlunar. — Enda kannske ekki von, því þreytan, sinnuleysið og fjárskort- urinn eftir þetta langa verzlunar- ólag, hefur dregið úr mönnum allan kjark til framkvæmda, og svo í ofanálag allar þær náttúru- hamfarir, sem yfir hana dundu á þessu tímabili. Á þriðja tug 19. aldarinnar rísa upp með þjóð vorri góðir og fram- sýnir menn, fullir áhuga fyrir því, að þjóðin svipti af sér drunga sinnuleysis og deyfðar, og fari að leggja orð í belg um sín mál og hafi áhrif á, hvernig með þau sé' farið í ríkiráði Dana. Og loks er það á Þjóðfundinum 1851, sem þjóðin vaknar til nýs lífs, er hún heyrir frelsisóm dáðríkra drengja frá fundinum. Það fer notaleg hræring um þjóðlífið. Þjóðin gerir fyrstu tilraun til að syifta af sér ófrelsishöftunum, og þá skeður fyrst, að með konungstilskipun í júní 1854, er lögleitt ahnennt verzlunarfrélsi, en til fram- kvæmda komu þessi lög 1. apríl 1855, og eru því 100 ár liðin þann 1. apríl næstkomandi. Smátt og smátt tóku íslending- ar verzlunina í sínar hendur, Qg fer hér á eftir tafla frá Hagstofu Islands, sem sýnir frajnfarirnar í þessu efni: Ár Innl. verzlanir Erl. verzlanir Syeitaverzl. 1865—1870 28 35 1881—1890 63 40 2 1891—1900 130 40 17 1901—1905 223 50 27 1906—1910 366 50 ."Wl' 31 1911 377 46 23 1912 421 44 23 Árið 1912 hafa íslandíngar 91%. af verzlun landsins í sínum hönd- um, og hefur nú prósentutalan hækkað og mun nú vera 100%. Þegar svo var komið, að verzlun öll var komin í hendur Islendinga, þótti nauðsynlegt, að þjóðin eign- aðist eigin skipaflota til að flytja framleiðsluvörur landsmanna á erlenda markaði og. fær erlenda varninginn heim, og þá er stofnað Eimskipafélag Islands, sem hefur eignast mörg skip og annast nú vöruflutninga að og frá landi. Þetta þrennt verzlunarfrelsið, átak íslenzku verzlunarstéttarinn- ar að taka alla verzlun í sínar hendur og stofnun Eimskipafélags Islands h.f. eru merkilegir og veigamikhr þættir í frelsisbaráttu þjóðarinnar. Það þótti sýnilegt, að til þess, að Islendingar gætu haft verzlun- ina á hendi, þurfti að sérmennta það fólk, sem við hana fengizt. Unnið var því strax að því að koma upp menntaðri verzlunar- ínannastétt. fVoru þá í fyrstu, meðan ekki voru nein skilyrði fyrir hendi hér, ungir menn sendir út til náms, en jafnframt var unnið að því að koma hér upp skóla handa þeim mönnum, sem ætluðu sér að starfa við verzlun- Sá skóli hefur starfað vel og blómgast undir stjórn góðra manna. Nú er svo komið, áð ís- lenzka verzlunarmannastéttin stendur ekki að baki stéttarbræðr- um sínum hjá erlendum þjóðum. Það er óskin ein, að núverandi íslenzka frjálsa verzlunin blessist og blómgist í höndum íslenzku verzlunarstéttarinnar til heilla og hags fyrir alþjóð. ...... « '"" ' —'.....¦' ¦¦¦"¦ "¦¦—»¦ Nýkomið Kjólaefni, m. teg. kr. 11,00 m. Kjólaefni, m- teg. kr. 42,00 m. Stores-efni, m. teg. Vinnuskyrtuefni, ódýr frá 13,50 Barnanærföt, allar stærðir Sokkar, snyrtivörur Skrautvörur, blóm m. teg. Alltaf mest úrval í VERZL. TÚNGÖTU 1 Nýtt kjólaskraut Rinarsteinar j Perlur, m. litir | | VERZLUNIN TÚNGATA %

x

Siglfirðingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Siglfirðingur
https://timarit.is/publication/803

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.