Austurland - 05.01.1973, Blaðsíða 2

2
AUSTURLAND
Neskauþstað, 5. jariúar 1973.
AF HVERJU
lUSTURLAND
Rltstjórl:
Bjarni Þórftarson.
Húsnœðismái og
byggðaþróun
Fátt hefui- borið bærra í al-
mennum umræðum á undanförn-
um árum en hin svokallaða byggða
þróun. Menn era, a. m. k. á yifir-
borðinu, sammála um, að hinn
þungi fólksstraumui' lil höfuð-
borgarsvæðisins, samfara fólks-
fækkun eða kyrrstöðu í öðrum
landshlutum, sé cæskilegur og
jafnvel hættulegur frá sjónarmiði
þjóðfélagsheildarinnar. Jáfnvel
forráðamienn Reykjavíkur lýsa á-
hyggjum sínum yfir þessu, þótt
cft finnist manni nokkur hol-
hljómur í yfirlýsingurn þeirra.
Það, sem gert hefur veiið til að
hafa stjórn á byggðaþróunmni,
hefur flest verið fálmkennt og
ekki megnað að ihafa veruleg á-
hrif. Þó að ætla megi, að stefna
núverandi stjórnar muni hafa
hsillavænleg áhr.if i þessum efn-
um, hefur hún þó ekki gripið
nógu fast á kýlinu.
Fátt sikýrir betur hlut ríkis-
valdsins í öf.ugþróuninni en lán-
veitingar til íbúcabygginga. Þar
virðist höfuðborgarsvæðið hafa
algjöran forgang, eins og sjá má
af Breiðholtsframkvæmdun-um. Úr
því misrétti verður ekki bæitt,
nema öðrum landshlutum sé gef-
inn kostur á samskonar fyrir-
greiðslu.
Árið 1971 skiptust lánveitingar
Byggingasjóðs og Slofnlánadeild-
ar landbúnaðarins svo á 'hvern í-
búa í kjördæmum landsins:
Reykjavík kr. 5.150
Reykjanss — 4.900
Vesturland — 1.955
Vestfirðir — 1.830
Norðurland vestra — 3.170
Norðui'land eystra — 3.935
Austurland — 2.795
Suðurland — 2.450
Hlutur Reykjavíkur og Reykja-
neskjördæmis er 72%, sem er 22%
fyrir ofan meðallag á ibúa, en
hlutur annarra landshluta er 28%
sem er 46% fyrir neðan meðaltal
á íbúa.
Nú má vel vera að ekki hafi bor-
izt fleiri umsóknir úr hinum strjál
býlli kjördæmum, en svo að ekki
hafi verið tilefni til hærri útihlu.t-
unar þangað. En það hlýtur að
vera hlutverk hins opinbera, að
leitast við að 'hafa stjórn á byggða
þróuninni og það má meðal ann-
ars gera með því að beila lána-
kerfinu til íbúðabygginga á skyn-
samlegan hátt. Það ætti að veita
til muna hærri og hagkvæmari lán
til íbúðafoygginga úti um land en
lil höfuðborgarsvæðisins,, ef stjórn
völd ieru á annað borð þeirrar
skoðunar, að stöðva beri þá ó-
heillaþrótui, sem lengi hefur .við-
gengist. Mundi sú stefna skjótt
bera árangur.
SITT
Umhleypiiigar.
Tíðarfar hér á landi hefur ver-
ið umhleypingasamt í vetur, en
hlýindi hafa verið mikil miðað víð
árstíma. Mikinn snjó setti niður
um mikinn hluta landsins í nóv-
ember og olli hann miklum sam-
gönguttrufljunum og hafði ;í för
með sér mikinn kostnað fyrir rík-
ið og sveitarfélögin.
Annars má segja að veðrið hafi
leikið við okkur Austfirðinga árið
sem leið. Veturinn í fyrra var með
fádæmum snjóléttur og sumarið
var eitt hið hagfelldasta, sem
komið hefur lengi.
Loðnan.
Nú treysla menn meir á loðn-
unc en nokkurn fisk annan til
bjargar þjcðarskútunni. Búist er
við mjög mikilli loðnugengd og
fyriirsjáanleg er mikil þátttaka í
veiðunum. Vörur þær, sem úr
loðnunni eru unnar, hafa hækikað
mjög miki'ð í verði. Það er algjör
aflabrestur á ansjósuveiðum í
Perú, sem veldur þessari máklu
verðhækkun og sannast nú enn, að
eins dauði er annars brauð.
Sett hafa verið ný lög, sem
tryggja ei'ga skynsamlega með-
fer á loðnuaflanum og bæta nýt-
ingu verksmiiðjukostsins. Verður
það væntanlega til þess, að fleiri
landsmenn og fleiri verksmiðjur
njóti góðs af væntanlegri upp-
grúpaveiði og að minna verði um
að hráefninu sé ekið á víðavang,
þar sem það rýrnar og spillist.
Atvinnuileysi
Hinn gamli fjandi verkalýðsins,
atvinnuleysið, hefur nökkuð látið
á sér kræla á Austurlandi síðustu
vikurnar. Hér í bæ eru nú á milli
30 og 40 manns á atvinnuleysis-
skrá, langflest konur, sem vinna
1 Fiskvinnslustöðinni. Ástæðan er,
eins og gefur að skilja, sú, að lít-
ið hráefni berst að. Stöðin fær nú
ekki teljandi afla, nema frá Barða,
en það hlýtur að hafa í för með
sér atvinnuleysi um það bil annan
hvern dag til jafnaðar. Ef Bjart-
ur — japanski togarinn — Ihefði
komizt í gagnið nokkrum vikum
fyrr en hann gerir, væri' Ihér ekk-
ert atvinnuleysi. Það gefur manni
ástæðu til að ætla, að næstd vetur
— og væntanlega margir næstu
vetrar — verði án atvinnuleysis.
Niðurlagningaverksmiðjan
Það er hábölvað, að hér skuli
ekki vera næg vinna. Og enn verra
er það fyrir þá sök, að hér í bæn-
um er óstarfrækt fyri'rtæki, sem í
einrii svipan mundi útrýma at-
vinnuleysinu, væri það sett í gang.
Þetta er niðurl'agningaverksmlðja
Síldaryinnslunnar, sem einmitt var
komið á fót með það fyrir auguln,
að yinna bug á hinu árstíðabundna
atvinnuleysi. Hverju sætir þ'að þa,
að hún skuli ekki vera látin taka
til starfa?
Ástæðan er eingöngu sú, að tal-
ið er að fyrirsjáanlegur sé mikill
hallarekstur á starfrækslunni. All-
ur kostnaður við framleiðsluna
hefur stórihækkað, en sáralítil
hækkun er á markaðsverði erlend-
is.
Fyrir nokkru var sett á stofn
svokölluð Sölustofnun lagmetis-
iðnaðarins. Hennv var fengin hin
færasta stjórn og sérfræddur
framkvæmdastjóri. Ög sjálfsagt
hafa verið settar upp veglegar
skrifstofur með hirð við hæfi. Hn
sáralítill árangur vi'rðist enn af
starfi þesearar stofnunar. Kannski
er ósanngjarnt að búast við á-
rangii á svo skömmum tíma, sem
liðinn er frá því þessi starfsemi
hófst. En hart er Iþað, ef þessi
stofnun getur ekki komið í viðun-
anlegt verð því litla magni, sem
framleitt er af lagmeti í landinu.
En framleiðslu niðurlagninga-
verksmiðjunnai' er einnig hægt að
selja í noikkrum mæli á innanlands-
riiarkaði. Varan líkar vel og eftir-
spurn eftir henni er talsverð. Mun
clhætt að reka verksmiðjuna sam-
fleytt í þrjár vikur fyrir innan-
landsmarkað, en það mundi —
ásamt væntanlegum afla Barða —
nægja til að komast yfir atvinnu-
leysilstimabilið. Þessi vara er iháð
verðlagsákvæðum, en ekki hefur
fengizt hækikunarheimild, nema
sem svarar tæpum helmingi þess,
sem talið er þurfa til hallalauss
reksturs. Ekki sýnist þó miklu
máli skipla í húshaldi 'almennings,
'hvort niðurlagningadósin er seld á
nokkru hærra eða lægra veröi.
Það skiptir líka máli 'hvort at-
vinnuleysi er í ieinu byggðarlagi
eða ekki. Skynsamlegra væri að
Atvinnuleysistryggingasjóður
greiddi það sem á milli ber, held-
ur en að hann greiði kannski enn-
þá hærri upphæð í atvinnuleysis-
bætur.
Forráðamenn verksmiðjunnar
eru nú að íhuga hvort þeir eigi að
hefja framleiðslu, þótt taprekstur
sýnist óumflýjanlegur. Væntan-
lega verður niðurstaðan sú, að
framleiðsla Ihefjist, og þá freikar
fyrr en síðar.
Hannibalistar klofnir
Hin svokölluðu Samtök frjáls-
lyndra og vinstri manna voru
stofnuð í þeim yfirlýsta tilgangi
einum, að sameina alla lýðræðis-
sinnaða jafnaðarmenn og sam-
vinnumenn í einum flokki. Þetta
er göfugt markmið í sjálfu sér, en
fáir voru ólíklegri til að konia
slíku í kring en sumir þeirra, sem
eru í forystuliði Samtakanua.
um 1970 og enn betur í þingkosn-
ingunum 1971.
En Adam var ekki lengi í Para-
dís. Þannig fór fyrir Samtökun-
um. Þau höfðu að vísu í frammi
talsverða tilburði til að 'koma í
höfn aðalstefnumáli sínu. Fengu
þau ýmsa til skrafs við sig, eink-
um forystumenn ungkrata og
ungra Framsóknarmanna. Létu
þessar skrafsamkundur ýmsar til-
kynningar frá sér fara, en í raun-
inni sat allt við það sama. Og nú
virðist sameiningarhugsjón Hanni-
balista fjær en hún hefur lengi
verið.
Svo er nú komið, að Samtökin
þurfa ekki að leita út fyrir sín
eigin vébönd til þess að vinna að
sameiningu. Samtökin eru Iþver-
klofin. Það kom mjög áþreifan-
lega í ijcs á landsfundinum í
haust. Annarsvegar eru leiðtog-
arnir Hannibal og Björn, en hins-
vegar Bjarni Guðnason. Honum
virðist Reykj'avíkurfélagið fylgja
og í höndum hans er flokkshlaðið.
Og nokkru fyrir jól notaði Bjarni
tækifærið cg sagði sig úr þing-
flokknum í mótmælaskyni viö
kröfur Hannibals og Björns um
gengislækkun. Það var dropinn,
sem fyllti mælinn.
Samtökiii' eni ekki líkleg til að
sameina eitt eða neitt, ekki einu
sinni sig sjálf.
Hannibal og Björn eru nú svip-
að settir og andstæðingar þeirra í
Alþýðubandalaginu þegar þeir
voru að bera sig að því að kljúfa
það.
„Norræn samvinna“
Það hefur vakið mikla athygli
og furðu hér á landi, að hinar svo-
kölluðu vina- og bræðraþjóðir okk-
ar á Norðurlöndum skyldu ekki
sjá sér fært að fylgja tillögu ís-
lendinga og fleiri þjóða á Alls-
herjarþingi Sameinuðu þjóðanna
um rétt strandríkja til land-
gmnnsins og auðæfa hafsins yfir
þeim. Allar með tölu skipuðu þær
sér í sveit þeirra ríkja,, sem sátu
hjá við atkvæðagreiðsluna.
Á undanförnum árnm og ára-
tugum hefur norræn samvinna
mjög verið á orði höfð. En oft
þegar á ihefur reynt að sýna þessa
samvinnu í verki, ’hefur hún reynzt
næsta haldlítil. Oft hefur hún
kafnað í hástemmdum og inn-
fjálgum ræðum í fínum ráðstefnu-
sölum, eða drukknað í glasaglaumi
fínu veizlanna, sem eru fylgifisk-
ar þessara ráðstefna.
Við Islendingar ihöfum enn ieiuu
sinni orðið fyrir sámm vonbrigð-
um með afstöðu Norðurlandaþjóð-
anna til okkar mesta lífshags-
munamáls. Við hefðum kosið
minna af innantómum ræðurn og
meiningarlausum svardögum, en
ricira af raunlhæfri samvinnu og
Samtökin komu ár siuai vel fyr-
ír borð í bæjará'tjóilnarkösniiieun- * sMlaingi *
málstað okkar.