Austurland - 01.06.1973, Blaðsíða 1

ÆJSTURLAND
MÁLBAGN ALÞÝÐLiBANDALACSmS ÁAUSTUBLANDI
23. árgangur. Neskaupstað, 1. júní 1973. 23. tölubað.
Þjóðin á Viðlagasjóð
I blaðinu Suðurlandi birtist. hinn
12. maí grein með fyrirsögninni [
,,Hver á Viðlagasjóð ?” Er þar ;
viðtal, sem Guðmundur Daníelsson
skáld á við Steingrím Arnar,
starfsmann Flugmálastjórnar í
Vestmannaeyjum. Þetta viðtoi
verður ekki gert sérstaklega að um
talsefni hér, þess aðeins getið, að
ekki verður annað séð en að við-
mælandi Guðmundar telji Vest;- *
mannaeyinga eiga Viðlagasjóð og
að þeir ættu að hafa umráð yfir
honum. I
Það er vissulega ómaksins vert
að reyna að isvara spurningunni:
Hver á Viðlagasjóð ?
Ég hef aldrei litið svo á, að Við- :
lagasjóðiui' væri séreign Vest-
mannaeyinga. Frá mínum bæjar-
dyrum séð er rétt svar við spurn-
ingunni: Þjóðin á Viðlagasjóð.
Það er hún, ásamt vinveittum er-
lendum aðilum, sem leggur fé í
þennan sjóð. Og markmiðið er að
hindra svo sem verða má tjón af
jarðeldum, bæta eignatjón og
greiða annan kostnað, sem verður
af björgunar- og varnaraðgerðum.
Það væri fáránlegt að skipta
milljörðunum milli Vestmanna-
eyinga eftir höfðatölu eða bruna-
bótamati fasteigna þeirra. Með því
móti næst ekki sá árangur, sem
til er ætlazt.
Öllum eru ljósh- þeir erfiðleikar,
sem Vestmannaeyingar eiga við að
stríða. En á þeim verður að ráða
bót með skynsamlegum hætti, en
ekki lítt grunduðum bráðaibirgða-
ráðstöfunum. Til iþess stofnaði
þjóðin Viðlagasjóð, að Eyjamar,
þessi blómlega og þýðingarmikla
byggð, yrðu sem fyrst byggilegar
að nýju og tækju aftur sess sinn í
þjóðfélaginu. Og við þetta á fyrst
og fremst að miða starf Viðlaga-
sjóðs og fjárveitingar úr honum.
Vafalaust hefur maigt farið úr-
skeiðis í Vestmannaeyjum síðan
gosið ihófst og margri krónunni til
einskis eytt. Vafalaust hefur sumt
af því, sem þar hefur verið gert,
verið vanhugsað. Slíkt hlýtur að
gerast þegar önnur eins ósköp oig
eldgos í þéttsetinni hyggð dynja
yfir fyrii-varalaust.
Það er ekki mitt að halda uppi
vörnum fyrir stjórn Viðlagasjóðs,
en í mörgu sýnist mér hún 'hafa
tekið laukrétta stefnu. Tilgreini ég
tivennt: Hið fyrra er kælingin.
Þorri manna, þar á meðal ég,
taldi það fráleitt, að hægt væri að
hafa áhrif á hraunrennsli með því
að dæla sjó á hraunið. Flestir
miunu hafa talið, að þar væri
milljónatugum sóað að óþöi’fu og
án nokikurs gagns.
Illt mun að sanna að hvaða
'baldi kælingin 'hefur komið. En
mín skoðun er sú, að ef ekki hefði
verið til hennar gripið, hefði meira
af byggðinni lent unldlir hraun og
ihraun runnið í 'höfnina. Og ihefðu
Vestmannaeyjar verið taldai- byggi
legar öðrum en lunda og fýl, ef
e.ngin væri höfnin?
Ég tel að það fé, þótt mikið sé,
ssm varið hefur verið til að kæla
hraumið, sé smámuniir hjá þeim
verðmætum og þeirri dýimætu að-
stöðu, sem bjargað hefur verið.
Hitt. eru íbúðarhúsin. Stjórn Við
lagasjóðs hefur tekið þá ákvörð-
un, að flytja inn verksmiðjufram-
leidd hús, sem síðar verða reist
hér á landi og leigð Vestmannaey-
ingum. Viðlagasjóður stendur und-
ir öllum kostinaði við kaup og bygg
ingu húsanna og hann verður eig-
andi þeirra fyrst um sinn. Eftir
þrjú ár er gsrt ráð fy.rir að húsin
verði seld og hafa Vestmannaey-
ingar forkaupsrétt að þeim en að
þeim frágengnum viðkomandi
sveitarfélög.
Ég fæ ekki betur séð en að hér
sé um laukrétta stefnu að ræða.
Stjórn Viðlagasjóðs ber að miða
störf sín við það, að Vestmanna-
eyjair byggist aftur þegar jarðald-
arnir kulna. Ef Vestmannaeying-
nm hefðu verið seld húsin, hefðu
þeir verið miklu btmdnari í landi
og færri snúið aftur. Og ekki ei'
víst að allir þeir, sem keyptu hús,
gætu greiðlega losnað við þau,
þegar iþeir vildu snúa aftur.
Nú verður gangur málsins sá,
að hin innfluttu hús verða seld
innan þriggja ára og fé það, sem
fyrir þau fæst, notað til að byggja
hús í Eyjum. Þannig á að vera
tryggt, að fé það, sem fest verður
| í byggingum í landi, komi að full-
um notum við endurreisnarstarfið
í Eyjum þegar þar að kemur.
Með þeim hætti sem á er hafður,
tekst miklu fyrr en eftir nokkurri
leið annarri, að fá Vestmannaey-
ingum viðunandi húsnæði. Nógur
er þeirra vandi þótt ekki sé dregið
Iengur en brýnasta nauðsyn kref-
ur, að sjá þeim fyiir hæfilegu hus
j næði til íbúðar.
I Ekki verður þó hjá því komizt
' að gagnrýna byggðastefnu VjS-
Sagasjóðsstjórnar. Hún hefur lagt
mest kapp á að koma húsunum
upp á Suðvesturlandi, en sýnt lít-
inn áhuga á byggingum utan þess
svæðis. Með þessari fráleitu stefnu
er vitiandi vits unnið að því, að
raska enn frekar en áður var
byggðajafnvæginu. Þegar Vest-
mannaeyingar snúa heim, flytja í
húsin utan of landsbyggðinni
menn, sem ekki eiga kost á hús-
næði heima fyrir. Ef byggðasjónar
mið væru höfð í huga hefði verið
reynt að reisa sem allra flest hús-
in utan Suðvesturlands. Þegar
| Vestmannaeyingar sneru heim,
hefðu flutzt í þau úr Reykjavík og
nágrenni, menn, sem ættu í erfið-
| leikum með húsnæði. Þannig var
hægt að beita fjármagni Viðlaga-
sjóðs til að auka jafnvægið í
byggð landsins í stað þess að
draga úr því.
Ég geri ráð fyi-ir því, að hér
gæti áihrifa frá misvitrum forráða-
mönnum Vestmannaeyjakaunstað-
ar, sem hafa hvatt fólkið til að
halda hópinn, dreifa sér sem allra
minnst, rétt eins og Vestmanna-
eyingar væru séi-stakur þjóðflokk-
ur.
Og að lokum.
Viðlagasjóður er eign íslenzku
þjóðarinnar. Hverjum eyri isem í
sjóðinn kemur, á að verja til að
bæta það tjón, sem jarðeldarnir
valdah en þó fyrst og fremst til
þess að endurreisa byggð og at-
vinnulíf í Vestmannaeyjum, þegar
tímabært þykir. —B.Þ.
Samboma herstöðva-
andstœðinga
Kjördæmisnefnd hsrstöðvaand-
stæðinga á Austurlandi ályktaði
í ársbyrjun að stefna bæri að sam-
komu á vegum herstöðvaand-
stæðinga um Jónsmessuleytið í
sumar.
Nú hefur nefndin ákveðið að
hafa ráðstefnu og kvölddagákrá í
Valaskjálf á Egilsstöðum laugar-
daginn 23. júní nk.
Verður á ráðstefnunni fjallað
um marlunið og starfsemi her-
stöðvaandstæðinga hér í fjórð-
ungi og á landsmælikvarða. Er
fýri!rlhuigað[, að ráðisteflnan hefj-
ist kl. 14 laugardaginn 23. júní.
Nánari tilhögun og dagskrá
verður auglýst síðar.
Frá blaðinu
Á Sjómannadaginn, sunnudag-
inn 3. júní, kemur út 8 síðna
aukablað af Austurlandi. Aðtal-
efni þess er viðtal með myndum,
sem blaðið átti við Sigurjón Ingv-
arsson, skipstjóra.
Blaðið verður selt fyrir h'ádegi
á sunnudag.
Shemmtun d Mllum
Alþýðubandalagsfélagið á
Fljótsdalshéraði heldur skemmtun
á Iðavöllum eftir rétta viku eða
föstudaginn 8. júní. Þessi sikemmt
un er öllum opin, og þarf ekki að
efa, að ihún verður vel sótit, enda
dagskrá hennar áhugaverð. Dag-
skráin er auglýst á öðrum stað í
'blaðinu, en minna má á, að þama
flytja ávörp Iþeir Dúðvík Jóseps-
son, ráðherra oig Stefán Jónsson
dagskrárfulltrúi hjá Ríkisútvarp-
inu.
Þá verður samleikur á banjó og
píanó, verulega atlhyglisvert dag-
skráratriði. Þar gefst kostur á að
hlusta á þá Harald Guðmundsson
oig Hlöðver Smára Haraldsson,
tcnlistarkennara í Neskaupstað.
Gamanvísnasöngur verður á
dagskrá, og hefur blaðið giun um,
að þar séu á ferðinni þekktir og
snjallir söngvarar.
Skemmtun þessari lýkur svo
með dansleik.
Blaðið Ihvetur allt Alþýðubanda
lagsfól'k til að sækja þessa
skemmtun,, og reyndar alla, sem
áhuga hafa, því að hún er öllum
opin, eins og áður sagði.
Norðfjarðarhátar
Skutitogararniir Barði og Bjart-
ur ihalda að sjálfsögðu áfram á
veiðum með botnvörpu. Bjartur
varð fyrir vélarbiliui og var frá
veiðum í 9 daga, en fór út 23. maí.
Börkur fór á kolmunnaveiðar 8.
mad eftir að hafa legið, vegna við-
halds og breytinga síðan loðnuver
tíð lauk. Hann varð ekki var við
mikinn kolmunna, en kom aftur
19. maí með 200 tonn og eir 'það í
fyrsta sinn, sem kolmunna er land
að hér. Eru miklar vonir bundnar
við þessar veiðar, einkum vegna
þess, að ef þær heppnast verður
starfstími bræðslunnar lengri en
ella og afkoma hennar að því er
ætla má betri, Böhkur var líka
keyptur með þetta í huga.
Skiptaverðið á kolmunnanum er
kr. 4.90 pr. kg.
Börkur er nú í annarii veiðiferð-
inni.
Þrír Norðfjarðarbátar, Gissur
hvíti, Magnús og Sveinn Svein-
björnsson, munu fara til síldveiða
í Norðursjó.
Aðrir þrír, Björg Fylkir og
Kristbjörg fara á humar.
Minni bátarnir og trillurnar
hafa sumir hafið róður, aðrir bú-
ast til veiða. Reitingsafli hef.ur
verið.