Austurland - 30.11.1973, Blaðsíða 1

ÁLGAGN ALÞÝÐ U BAN DALAG Si NS Á AUSTURLANDI
Viðtal við Guðiröð Jónsson,
kaupfélagsstjóra bíður næsta
blaðs vegna rúmleysis.
Mann vantar í pípulagnir.
23. áxgangur.
Nevkaupstað, 30. nóvember 1973.
48. tölublað.
Upplýsingar í síma 7186.
„Athcfi<ifliir“ ttíir tlfin
Tilefní: Viðtal Frjólsrar verslunor við Gylfa Gunnarsson
Á afliðandi sumri lagði blaða-
maður frá Frjálsri verslun, tíma- !
riti „verslunar- og atlmfnamanna“ j
leið sína um Austfirði, hitti að
máli athaínamenn og birti viðtöl
við þá í ritinu.
Blaðamaður þessi kom tii Nes-
kaupstaðar og þar leitaði hann
uppi þann manninn, er mest svar-
aði til hugmynda hans um athafna
menn, Gylfa Gunnarsson. Og þar
kom hann sannarlega ekki að tóm-
um kofunum. Hrærði Gylíi saman
stcru og smáu, sönnu og lognu og 1
niðurst-aða blaðamannsins kom i
fram í yfirskrift viðtalsins: „At- i
vinnurekstur í höndum kommún-
istaauðvaldsins' ‘.
Ég hafði ,reynd*ar ályktað, að
ekki svaraði kostnaði að elta ólar
við þetta viðtal og ákveðið að láta
það lönd og leið, enda Frjáls
verzlun lítt útbreidd í þessurn
landshluta. En eftir að ritið hafði
verið sent i hvert íhús, þótti mér 1
ekki rétt að skipta méi' ekkert af
því.
Sagnfræð Gylfa.
Athafnamaðurinn fræðir lesend-
ur Frjálsrar verzlunar:
„ — Hér eru öll helstu atvinnu-
tækin í eigu eins og sama aðila
þessarar gömiu kommúnistaklíku,
og einkarekstur sem slíkur mjög
lítill. Fyrirtæki, sem heitir Síldar-
vinnslan, gerir út skipin og vinn-
nr aflann. Hún var áður í eigu
Samvinnufélags útgerðarmanna og I
Dráttarbrautarinnar. Þegar Drátt- I
arbrautin fór á hausinn var einn
og sami forstjóri hafður yfir henni
og Síldarvinnslunni. Svo þegar
Samvinnufélag útgerðarmanna
stóð hölium fæti var Síldarvinnsl-
an látin kaupa upp það móðurfyr-
irtæki sitt, því hún græddi peninga
á síldarárunum.
Kommúnistar náðu öllum tökum
í útgerðarfélaginu með aðstoð
trillukarla og svo sportfiskimanna i
sem fóru á sjó sér til gamans. þeg-
ar vel viðraði. Gömlu útgerðar-
mönnunum var þannig ýtt itil hiið-
ar. Má segja að einn og sami mað-
urinn annist nú alla daglega
stjórn atvinnureksturs hér á staðn
um og að baki honum stendur
þetta alræmda kommúnistaauð-
vald ........................“•
Sannfræði.
Þessi sagnfræði er auðvitað að
flestu leyti mesta rugl og hausa-
víxl höfð á flestu. Skal nú sag-
an rakin í örstuttu máli eins og
hún raunverulega gerðist.
Fyrir meira en 40 árum stofn-
uðu útgerðarmenn hér í bæ Sam-
vinnufélag útgerðarmanna m. a.
sem vcpn gegn athafnamönnum
þeirra tíma. Þetta vopn varð þeim
nctadrjúgt, en út í iþá barát.tusögu
verður ekki farið hér.
Þeir, sem stofnuðu Samvinnufé-
lag útgerðarmanna mundu víst
allir vera kallaðir trillukarlar nú.
Sportfiskimenn held ,ég að þa”
hafi engir verið, enda naumast til
hér á þeim tíma. Menn voru
aivörufiskimenn.
Svc líða stundir fram.
Um það leyti sem Gylfi var að
taka fyrstu sporin var Lúðvík Jós-
epsson kosinn í stjórn Samvinnu-
félags útgerðarmanna og einnig
Vigfús Guttormsson. Var þá félag-
ið komið í hendur þeiri'a skugga-
iegu afia, sem Gylfi kallar komm-
únistaauðvaldið. Vegna breyttra
útgerðarhátta cg fiskverkunar á
st.ríðsárunum og eftir stríð, varð
mikil breyting á starfsháttum Sam
vinnufélagsins. Þá réðst það í að
reisa Fiskvinnslustöðina og tók að
kaupa fisk á föstu verði, en fram
til þess tíma hafði það aðeins haft
fiskinn til sölumeðferðar.
istaauðvaldinu“ að láta Síldar-
vinnsluna hf. kaupa frystihús
Samvinnufélagsins og ýmsar aðr-
ar eignir. Var hér um skipulags-
fcreytingu að ræða til aukinnar
hagkvæmni og til þess að nýta
íldargrcðann sem best i þágu at-
v'nnulífsins í bænum, Samvinnu-
félagið er meirihlutaaðili í Síldar-
vinnslunni og í krafti þess ræður
bað 'svjórn félagsins. Samvtinnu-
Ulagð á að meirihluta Fisk-
vinnriustöðina, síldarbræðsluna,
fcátana cg aðrar eignir dótturfyr-
ir;tæki3 síns, Síldarvinnslunnar.
Dráttaibrautm hf. hefur lengi
átt við rekslrarörðugleika að
stríða, ein.s og raunin hefur verið
á um flest eða öll fyrirtæki í þess-
ari grein. En félagið hefur aldrei
farið á hausinn, eins og Gylfi vill
vera láta. í fyrra gerðist svo það,
að stjcrn Dráttarbrautarinnar og
Síldai vinnsiunnar sömdu um það,
að síðarnefr.da fyrirtækið tæki að
sér að sjá um rekatur hins fyrr-
nefnda. Tel ég að þetta hgfi vel
gefist. Dráttarbrauti.n er rekin
sem sjálfstætt fyrirtæki og relkst-
urinn á hennar nafni. Hennar er
tap og gróði. Dráttarbrautin ihefur
að sjálfscgðu áfram eigin stjórn.
Þessi saga verður ekki rakin
frekar. Stjcrnarskiptin í Sún þeg-
ar sósíalistar fengu þar meirihluta,
vcru bein aflelðing hinnar pólj-
tísku þróunar í bænum. Af Gylfa
Þegar svo síldin fór að gera sig
líklega til að veiðast á Austf jarða-
miðum, varð þörfin fyrir síldar-
verksmiðju mjög brýn. Mig minn-
ir að það hafi verið fyrir frum-
kvæði bæjarstjórnarmeirihlu.ta
sósíalista að Síldarvinnslan hf,
var stofnuð. Samvinnufélag út-
gerðarmanna lagði fram 60%
hlutafjárins, bæjarsjóður 10% og
Dráttarbrautin hf. 8%. Er eign-
araðild þessara stofnana enn ó-
breytt. Þess skal getið vegna
þeirra, sem ekki þekkja til, að
Dráttarbrautin hf. er að meiri-
hluta í eigu bæjarins og Sam-
vinnufélagsíns.
Og enn líða nokkur ár, ár mik-
illar síldveiði og stórgróða síldar-
fyrirtækja, en frystihús áttu erfitt
uppdráttar í samkeppni við þau.
Þá var það ákveðið af „kommún-
verður þess ekki krafist að hann
gremi rétt frá atburðum, sem
gerðust, fyrir hans minni, úr því
hann getur ekki ra'kið rétt eða i
samhengi atburði sem gerast fyrir
augurn hans fullvaxins.
Kommúnjstaauðvaldið.
Sú staðhæfing að einhver gömul
kcmmúnistaklíka eigi öll helstu
atvinnufyrirtæikin í 'bænum er
heimskulegur þvættingur, sem
ekki þýðir að bera á borð fyrir
þá, sem hnútum eru kunnugir. Hér
að framan hefur verið lýst að
nokkru hvernig varið er elgnar-
aðild að helstu atvinnutæ'kjum bæj
arins. Hér við má bæta til að fylla
myndina, að yfirgnæfandi meiri-
hluti verslunarinnar í bænum er
samvinnuverslun. Ó'hjálkvæmilegt
er að draga þá ályktun af þessari
staðreynd, að langmestur hluti at-
vinnurekstui'sins og verslunarinn-
ar sé byggður upp og starfræiktur
á félagslegan hátt. Þetta er ibæjar
búum mikill styrkur og öryggi
gegn þeirri hættu, að atvinnutæk-
in verði flutt burtu, ef einhv.er
athafnamaður sæi sér hag í.
En vikjum aftur að kommún-
istaauðvaldinu, sem Gylfi kallar
svo.
Það er þannig til komið, að bæj-
arbúar hafa lengi kosið að fela
sósíahstum forustu um málefni
bæjarins og atvinnulífsins. Eg
fullyrði að enginn okikar hafi mis-
notað sér þetta traust. Við höfum
ekki notað aðstöðu okkar til þess
að eignast sjálfir og persónulega
eigin atvinnufyriitæki. Við höfum
verið launþegar og unnið þeim
fyrirtækjum, sem við höfum starf-
að hjá, eins og við höfum verið
færir um. Okkar er ekki að dæma
hvernig hefur til itekist. Bæjarbú-
ar hafa raunar oft fellt dóm um
störf okkar og við erum ekki óá-
nægðir með niðurstöðuna. Og inn-
an misseris verður nýtt dómþing
sett — um úrslit er ekki tímabært
að spá.
En skilgreining Gylfa á ihugtak-
inu auðvald er í góðu samræmi við
rangsnúnar þjóðifélags'hu'gmylndir
hans og pólitíska ibernsku.
Á einkaframtakið er ekki að
treysta.
Hér að framan lét ég svo um
mælt, að fyrir bæjarbúa væri það
mikill styrkur, að atvinnurekstur-
inn væri að mestu félagslegur og
því ekki hætta á að atvinnutækin
yrðu flutt á 'brott eftir duttlungum
athafnamanna. Til þess að skýra
þetta nánar vil ég nefna dæmi.
Hliðstæð dæmi má líklega finna í
hverju þorpi.
Maður nokkur hóf 'hér mikil um-
svif á síldaráiunum reisti síldar-
söltunarstöð, síldarbræðslu og
ýmislegt fleira hafðist hann að til
fjáröflunar. Hann efnaðist vel að
þvi er sýndist. En svo fór síldin og
þá fcr einnig þessi maður, sem er
borinn og bainfæddur Norðfirðing
ur. Hann seldi fyrir hátt verð1 þær
eignir sínar hér, sem ekki varð
komist með. Gróða sinn flutti 'hann
svo suður á Nes, þar sem hann hóf
rnikil u: - vif í krafti þess auðs,
sem honur.i ihafði tekist að safna
hér.
Þannig hafði getað farið um
fleiri atvinnufyrirtæki í bænum, ef
„kommúnistaklíkan" hefði e.kki
Framh. 4 4. gíffo.