Jafnaðarmaðurinn - 10.08.1928, Blaðsíða 1

Jafnaðarmaðurinn - 10.08.1928, Blaðsíða 1
ARMAÐU ÚTGEFANDI: VERKLÝÐSSAMBAND AUSTURLANDS 10. tölublað Norðfirði, 10. ágúst 1928 3. árgangur Þáttur úr menníngarsögu Norðfjarðar. Bæjarrjettindin, hafnarmannvirkin, rafstöðin, samkomuhúsið. Nú eru liðin 15 ár síöan Neshrepp- ur varð til og forlög hans eru þeg- ar ákveðiii. A miðju 14. árinu tek- ur Neskaupstaður við að Neshreppi og hinn síðarnefndi heyrir þá sög- unni til. — Þegar litið er yfir hin liðnu 15 ár, verður ekki sjeð að hreppurinn hafi varið þeim sjálfum sjer til þrifnaðar og framfara. Fram til þessa síðasta árs hefir hreppur- inn ekki ráðist í neitt, sem hann hefir ekki verið skyldur til að lög- um, nema að koma upp sjúkrahús- inu, sem ríkissjóöur lagði fram fje til endurbóta á, svo það yrði við- unandi. Hefðu lögin um bæjarstjórn á Norðfirði verið samþykt á þinginu 1927 og gengið í gildi 1928, hefði Neshreppur engu skilaö í hendur bæjarins öðru en liinu litla sjúkra húsi, sem segja má að ríkissjóður hafi átt niestan þátt í að komið varð upp. Það eitt hefði orðið arf- urinn. Nú í lokin hefir hreppsnefndin tekið rögg á sig og ásett sjer á siðustu stund að bœta úr vanræksl- unni að einhverju leyti, því seint er að iðrast eftir dauðann. A þessu síðasta ári hefir verið stofnað til stórkostlegri framfara fyrir hreppsins hönd en á öllum hinum 15 árunum samanlögðum, og niundi það þó meir og betur hafa orðið, ef ílialdinu hjer hefði ekki illu heilli, tekist að sálga einu mál- mu algerlega. En það væri synd að segja, að framfara- og menningar- mál þau, sem nú hefir veriö komið í framkvæmd og eru í uppsiglihgu hafi ekki mætt mótspyrnu. Móti þeim ölluni hefir verið barist. Gegn sumum þeirra af öllum íhaldsflokki staðarins og gegn þeim öllum af afturhaldsklíku þeirri, sem ekkert áhugamál virðist eiga nema það, að vera á móti öllu sern miðar bænum til heilla. Til þess að skilja þetta undarlega fyrirbrigði, verða menn að gera sjer ljósa hina pólitísku skiftingu hjer á Norðfirði. Hjer eru þrír aðalflokkar. Ef dæma má eftir síðustu hreppsnefndarkosningum.eru jafnaðarmenn (verkamenn og sjó menn) stærsti flokkurinn og eiga þeir aðeins cinn mann í hrepps nefndinni. Litlu minni er Framsókn er ræður þar 4 sætum og minstur er íhaldsflokkurinn, er hefir 2 full trúa í hreppsnefndinni. Þetta, út a fyrir sig, að íhaldið, sem er þrisvar sinnum minni flokkur en jafnaðar- menn, skuli hafa helmingi fleirifull- trúa, og að Framsókn, sem er minni flokkur en jafnaðarmenn, skuli hafa 3 fulltrúum fleira í sveitarstjórn- inni, er ágætt sýnishorn þess rjett- lætis, sem hjer hefir ríkt undanfarin ár. Verkamenn hafa aldrei átt full- trúa í hreppsnefndinni fyr en 1925 að jeg var kosinn af þeirra hálfu Framsókn hefir um allmörg undan- farin ár verið þar fjölmennust og er enn, en hún hefir verið svo meinlaus við íhaldið, að það hefir öllu ráðið fram á síðustu ár, og er því von að því líki nú miður, er ráð þess og föðurleg umhyggja fyrir vellerð sveitarfjejagsins er að engu haft. 1924 varð „bylting" íhreppsnefnd inni, ef svo mætti segja. Þá breytti Framsókn um stefnu og hefir síðan verið bandalag milli jnfnaðarmanna og hennar, bæöi í hreppsnefnd og við ýmsar kosningar, er fram hafa farið síðan. Varð þetta til þess, að lhaldið varð í svo stórkostlegum minnihluta, sem raun liefir borið vitni um nú upp á síðkastið. „Spyrðubandið" — en svo hefir Ihaldið kallað þessi samtök flokk anna — hefir hangið furðanlega saman og innan flokkanna sjálfra hefir mjög lítiö boriö á nokkrum ágreiningi. Ihaldið hjer í bæ er aft ur á móti með afbrigðum kyndug ur flokkur. Það er eiginlega alveg dottið í tvent og skríður aldrei saman til fulls, nema við Alþingis kosningar. Þá sverst það í fóst bræðralag, sem stendur út kosn ingarnar, en að þeim liðnum er því lokið. Ihaldið hjer kemur aldrei nokkurn almennan pólitískan fund, sem haldinn er hjer. Þá lúrir það heima og talar svo um það á eftir við náungann, livað alt hafi verið vitlaust, sem þar var sagt og gert. Þetta fundabindindi Ihaldsins mun aðallega stafa af því, að því kemur svo illa saman innbyrðis og hvoru flokkbrotinu þykir alt svo aulalegt sem hitt segir eða gerir, að þau skammast sín livort fyrir annað og svo sitja bæði brotin heima. Hjer hefir enginn Ihaldsmaður talaö á opinberum fundi, síðan ÓlafurGísla- son, núv. framkvæmdarstjóri hjá hf. Kára, flutti til Reykjavíkui haustið 1925. Yfir minna brotinu — klík- unni, sem kalla mætti — hvílir jafn- aðarlegast einskonar dularfullur helgiblær. Þetta er að nokkru leyti eölilegt, því í þeim flokknum er guðsótta og fjármunum blandað svo jafnt saman, að mjög erfitt er að segja af hveru er meira, því guðsóttinn verður aldrei í krónum talinn, svo sem kunnugt er. Þetta flokksbrot mun líka telja sig hátt upp hafið yfir alla sína syndugu samborgara — líka hitt Ihaldsbrotið, sem þó er miklu stærra — og verður það því eins og utan og ofan við alt, einskonar fornaldargripir — steinservingar — sem ýmsir bera óttablandna lotn ingu fyrir, en enginn eiginlega tek- ur tillit til í daglegu lífi. Hitt Ihaldsflokksbrotið er ekki nærri eins guðhrætt, enda er það miklu stærra. Eru í þeim hlutanum allar tegundir kaupmanna, alt frá gömlum fiskikaupmönnum niður í allar tegundir skransala og fram- kvæmdastjóra, auk þess sem heil hersing af búöarfólki og allskonar æðri og lægri undirtyllum, frúm og frökenum á öllum aldri, fyllir þenn- an flokk. Virðist svo sem allgóð eining sje í þessu broti og fyrir kemur það, að það er með ýmsu ef það fær að hugsa nógu lengi um inálið og nógu oft er ýtt við því. Af lýsingu þessari geta allir sjeð að Ihaldið hjer er eiginlega tveir flokkar; reglulegur lhaldsflokkur hræddur og hikandi með það, sem horfir bænum til þrifa. þó það komi ekki neitt við hagsmuni flokks mannanna, og eindreginn móti öllu sem á einhvern hátt er band um fót flokksmannanna. Hitt er einlæg ur afturhaldsflokkur, sem er á móti öllu sem gera þarf og gera verður, og það er aiveg sama hvað það er, hvort það er ilt eða gott, aðeins ef þaö er einhver breyting frá því sem er, þá er sjálfsagt að vera á móti — móti — móti. — Þessum flokki finst alt, sem gert er, vera gert sjer til bölvunar, gert til að rýra tekjur sínar, eða á einhvern bátt gert sjer til ills. Nátttröllsaugu flokksklík unnar eru svo blind orðin, að þau geta hvergi eygt morgunroðabrún hins nýja dags, hversu björt sem hún er. Að ástandið er svona bágborið Ihaldsflokki bæjarins, sjest best af framkomu hans í framfaramálum þeim, sem á döfinni hafa verið nú að undanförnu, og skal hjer stutt lega rakin saga helstu málanna. /. Bœjarrjcttindin. Jeg mun fyrstur hafa hreyft þv opinberlega lijer, að nauösyn bæri til að Norðfjörður losnaöi við sveit arstjórnarfyrirkomulagið og fengi bæjarrjettindi, sniðin við sitt hæfi Flestir lhaldsmenn munu í öndverðu hafa litið á þetta sem oflátungshátt og brosað í kampinn að tilraunum mínum til að koma»málinu á fram- færi. Var þó boðið til funda um það, en ekki var það vinsælla með- al sumra lhaldsmanna en svo, að bannað var að halda fund um mál- ið á skírdag, og gerði það sóknar- presturinn. Þegar hreppsnefnd Ioks hafði fengið málið til meðferðar, kaus hún mig og Ihaldsmann einn til að fara á fund sýslunefndar og skýra þar málavöxtu. Jeg fór — en Ihaldsmaðurinn sat heima, mátti ekki vera að því að faral! Eftir að lngvar Pálmason komst á þing.og tók að fiytja málið þar, sáu menn fyrst að alvara lá að baki og fór þá sem fyr í hinum undar- lega Ihaldsflokki hjer, að skárri hluti hans snerist til fylgis við mál- ið, a. m. k. í orði kveönu, þó hann jeti ekkert til sín taka um það á nokkurn hátt, nje reyndi að skýra málstað bæjarins fyrir lhaldsstjórn inni, er þá fór með völdin. Lakari hluti flokksins sat samt sem áður fastur við sinn keip. N^ituðu for- kólfar hans að skrifa á áskorunar lista til sýslunefndar viðvíkjandi mál inu og allstaðar reyndi klíkan að spilla fyrir og gera lítið úr þeim vinningi, sem að þessu væri. Sterk ur grunur leikur jafnvel á að þessi hluti flokksins hafi róið að því, bak við tjöldin, í íhaldsflokknum á þingi eða foringjum bans, að hindra fram gang þess þar. Vitanlega verður þetta ekki sannað, en líkurnar fyri því að svo hafi verið eru ákaflega miklar. Um það ber bestan vott framkoma íhaldsins í Efrideild. Meðan Ihaldið er þar í meirihluta drepur það málið altaf, nálega um ræðulaust. En . eftir að það hefir mist völdin, greiðir það ekki einu sinni atkvæði á móti. Hversvegna ekki, ef það var sannfæring flokks ins, að rangt væri að veita Norð firði bæjarrjettindi? Lang líklegasta svarið er þetta: Undanfarin ár hafði íhaldsklíka hjeðan róið í stjórn og flokki /haldsins, en nú var það þýð ingarlaust, þar sem flokkurinn var minnihluta. Þess eiu engin dæmi með nokk urn annan bæ en Norðfjörð, að bæjarstjórnarlög hans hafi orðið flokksmál. En fhaldið gerði þau að flokksmáli — sennilega fyrir undir róður þessa Ihaldshluta hjer á Norð firði. Jafnaðarmenn og Framsóknar stóöu saman um þessa kröfu, skárri hluti Ihaldsins var sem næst hlut- laus, að einum einasta manni und- anteknum, er fylgdi*því vel, en lak- ari hlutinn var á móti og gerði alt til að spilla framgangi þess. Þó þorði liann aldrei að koma opin- berlega frain, nema þegar neitað var undirskriflunum áður nefndu, en bak við tjöldin nagaði klíkan um bak þeirra, sem beittust fyrir málinu. 2. Hafnarmannvirkin. Ekki eru afskifti llialdsins af kaupum á hafnarmannvirkjum lianda bænum ógleggra sýnishorn ómenn- ingar þeirrar, sem í flokknum á dýpstar rætur. Þegar Samein.' ísl. verslanir hættu störfum, átti jeg tal um það við stuðningsmenn mína í hreppsnefnd- inni, að rjett mundi vera að bærinn keypti eignir verslunarinnar fyrir hafnarmannvirki handa bænum, ef Dær fengjust á viðunandi verði og með sæmil. aðgengilegum greiðslu- skilmálum. Töldu þeir allir að það mundi vera rjett, að ekki yrði eign- unum slept, án þess hreppnum gæf- ist kostur á að gera boð í þær. Vildi svo til nokkru síöar, að jeg hitti Jón Arnesen konsúl á Akureyri, er þá hafði með eignirnar að gera, fyrir liönd Ragnars Ólafssonar, er þá var orðinn eigendi þeirra, og bað jeg liann um að gera hreppn- um kost á að kaupa og bað um tilboð, ef þeir vildu selja. Kom skömmu síðar tilboð frá R. Ól. Var það tilboð svo hátt, að engum datt í hug að ganga að því og var því þessvegna hafnað með öllum atkvæðum hreppsnefndar. En ti! að athuga tilboðið var af hrepps- nefnd kosin 7 manna nefnd. Voru í nefndinni 5 Ihaldsmenn, 1 Fram- sóknarmaður og 1 jafnaðarmaður. Nefnd þessi þríklofnaði á tillögum sínum um málið. Lagði einn hlut- inn, jafnaðar- og Framsóknarmenn- irnir, til að reynt yrði að fá á staö komið reglulegum samningaumleit- unum um kaupin og verðið þannig lækkað , ef unt væri. Annar flokk- urinn, 3 ihaldsmennirnir, taldi sig hlyntan kaupum, ef verðið kæmist nógu langt niður, en vildi ekki stofna til samninga. En þriðji flokk- urinn, 2 Ihaldsmenn, fann eignunum alt til foráttu og rjeði sterklega frá kaupum og taldi þau mundi verða bænum til stórtjóns. Kom þá strax greinilega fram klofningur Ihaldsins í þessu máli. Hvorugur hiutinn vildi í raun rjettri kaupa eignirnar. Hvor- ugur vildi að bærinn gæti skapað íbúunum hagkvæmari aðstöðu til verslunar með fisk og þungavöru en áður var. En annar flokkurinn var þó svo sanngjarn, aö viður- kenna að bænum gæti verið hagur að kaupunum, ef þau fengjust nógu liagkvæm, þar sem hinn var á móti þeim, hversu hagkvæm sem þau yrðu, aðeins af því, að aðstaða annara borgara bæjarins var bætt. Þegar svo var boðað til almenns fundar um málið, mætti þar alt I- haldslið bæjarins með tölu, til þess eins, að vera á móti kaupunum. En það fór þá svo hlálega, að

x

Jafnaðarmaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Jafnaðarmaðurinn
https://timarit.is/publication/845

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.