Vera - 01.06.1995, Blaðsíða 39

Vera - 01.06.1995, Blaðsíða 39
' alþjóOlegum mannréttindasáttmálum er víöa aö fínna sérreglur um jafnrétti karla og kvenna til viobótar viö almennar jafnræOisreglur oghefur t.d. á vettvangi Sameinuöu þjóoanna verið gerð- ur sérstakur samningur um afnám allrar mismun- unar gagnvart konum. Af hálfu fjölmargra sem geröu athugasemdir viö áöurnefnt oróalag jafn- ræbisreglu var lógo áhersla á ab hér þyrfti stefnuyfirlýsingu í stjórnarskrá. þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hví- vetna." Sú breyting að allir skuli njóta mannréttinda er mikilvæg þar sem hér er aukið á verndina. Þess má jafnframt geta að ákvæðiö þykir ekki koma í veg fyrir það sem kölluð er jákvæð mismunun á málefnalegum grundvelli, eða það að taka konur eða aöra minnihlutahópa að einhverju leyti fram yfir á ákveðnum sviðum I þeim tilgangi að ná jafn- rétti ogtil að bæta þeim upp fyrra misrétti. Fjjölskyldan og börn Hugtakið fjölskylda er hvergi skilgreint I lögum né alþjóðasamningum þannig að kunnugt sé. Þó er hugtakið víða notað ogjafnvel tekiö svo til orða að fjölskyldan sé hornsteinn samfélagsins og að henni beri sérstök vernd. Flestir eru sammála um að fjölskylda sé að lágmarki tveir einstaklingar sem hafi eitthvert ákveðið lífssamband sín á milli. Gert er ráö fyrir fjölskyldunni I 1. og 3. mgr. 71. gr. hinnar breyttu stjórnarskrár, sem I endanlegri mynd hljóða svo: 1. mgr. „Allir skulu njóta friöhelgi einkalífs, heimilis og fjólskyldu". 3. mgr. „Þrátt fyrirákvæði 1. mgr. má með sérstakri laga- heimild takmarka á annan hátt friðhelgi einkalífs, heimilis eða fjölskyldu ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra." Friðhelgi einkalífs og heimilis verndar að sjálf- sögðu alla einstaklinga jafnt þá sem eru utan og innan fjölskyldu. Þessu til viöbótar er fjölskyldan hér vernduð sem sérstakur hópur. í greinargerð sem fylgdi hinu upphaflega frumvarpi kemur fram aö hér sé átt við fjölskyldutengsl í víötækum skiln- ingi, t.d. samband barns ogforeldris semferekki með forsjá þess. Fjölskyldan eigi ekki einungis að njóta verndar gegn ríkinu heldur sé ríkinu ætlaö að sjá til þess með lögum að allir geti notiö fjöl- skyldullfs. Ríkinu beri þannig að setja lög t.d. um umgengnisrétt barns við það foreldri sem fer ekki með forsjá bamsins. Þá er ætlasttil þess að und- ir ákvæðið falli vernd réttar til að stofna fjöl- skyldu. Þar sem fjölskyldan er ekki skilgreint hugtak er erfitt að afmarka I hverju þessi vernd er fólgin eða hvaða réttindi eru hér nánar tryggö. Þessum réttindum eru svo settar ákveðnar skorður eins og fram kemurí 3. mgr. ákvæðisins. I greinargerðinni með upphaflega frumvarpinu kemur fram að takmörkun beinist hvað helst að tilvikum þar sem afskipti af heimili og fjölskyldu- lifi eru nauðsynleg til að vernda hagsmuni barna. í athugasemdum stjórnarskrárnefndar segir aö ákvæðinu sé ætlað að skapa svigrúm til aö koma I veg fyrir að ofbeldi geti þrifist t.d. inni á heimil- um I skjóli friðhelginnar. Er þetta að sjálfsögöu mjög mikilvægt. Við breytingar á stjórnarskránni uröu þó nokkr- ar deilur um vægi svokallaðra efnahagslegra og félagslegra mannréttinda, en segja má að þar sé um að ræða grundvallarréttindi til viðunandi lífs- kjara, t.d. rétt til mennt- unar, vinnu og fram- færslu. Þykir mörgum sem ekki sé tekið nægi- legt tillit til þessara rétt- inda við endanlega gerð frumvarpsins. Fjölskyldu í nútímasamfélagi eru lagðar ýmsar skyldur á herðar, m.a. er henni fyrst og fremst ætlað að sjá um uppeldi bamanna sem eiga að erfa landið. Fjölskyldan getur ekki sinnt hlutverki slnu nema aö henni séu tryggð ákveöin lágmarks- réttindi til afkomu og það er því sérstaklega mikil- vægt fyrir fjölskyldu aö njóta efnahagslegra og fé- lagslegra mannréttinda. Rétt er aö nefna hér ákvæði sem veita ákveðna vernd I þessa átt, 1. og 2. mgr. 76. gr. sem hljóöa I endanlegri mynd svo: „ Öllum, sem þess þurfa, skal tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, órorku, elli, at- vinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennr- ar menntunar og fræðslu við sitt hæfí." Mjög umdeilt var hvort nokkur vernd fólst I oröalagi upphaflega frumvarpsins um sama efni. Ekki er hægt að skilja við fjölskyldu án þess að minnast sérstaklega á börn, en réttindum barna er sífellt meiri gaumur gefinn alls staðar I heimin- um. Um börn er að finna eftirfarandi ákvæði sem verður 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar og felur I sér mjög víðtæka vernd: „Börnum skal tryggð í lógum sú vernd og um- önnun sem velferð þeirra krefst." I Barnasáttmála Sameinuöu þjóðanna frá ár- inu 1989 er lögð áhersla á réttindi barna og þar kemur einnig fram aö veita beri fjölskyldunni nauðsynlega vernd sem grundvallareiningu sam- félagsins og hinu eölilega umhverfi til vaxtar og velfarnaðar allra meðlima sinna, sérstaklega barna. í athugasemdum til stjórnarskrárnefndar var bent á að full ástæða væri til þess að sér- stöðu fjölskyldunnar og réttinda barna væri getið í sérákvæöi. Þá væri nauðsynlegt aö leggja meiri áherslu á að börn nytu alls staðar þeirrar verndar sem velferð þeirra krefst, bæöi við ráð- stafanir af hálfu lög- gjafans og annarra. Um þetta var ekkert fjallað af hálfu stjórn- arskrárnefndar. Þá voru gerðar til- lögur um ákvæði sem bönnuðu setningu laga um herskyldu barna og þátttöku þeirra I hernaðarað- geröum en þetta fékk ekki sérstaka umfjöllun. Niöurlag Þær breytingar sem geröar hafa verið eru tví- mælalaust réttarbót og þess er að vænta að sam- þykkt breytinga á mannréttindakafla stjómar- skrárinnar verði eitt af fyrstu verkefnum þingsins. Eins og fram kemur I nefndaráliti stjðrnarskrár- nefndar Alþingis söfnuöust fyrir ítarleg gögn við meöferð málsins sem talin voru mikilvægt framlag við áframhaldandi umfjöllun um stjórnarskrárbreyt- ingar. Öflug umræða um mannréttindi er svo veg- vísir samfélagsins I átt til friðar og framfara. Stjórnarskrárnefndin lagOi áherslu á aö í oröunum „stöou aö öOru leyti" fælist aOjafnræö- isreglan næOi til allra þjóðfé- lagshópa og ekki þótti ástæOa til að lengja upptalninguna í ákvæOinu. ÞaO hlýtur því að mega líta svo á að fatlaOir og samkynhneigOir njóti fullrar verndar ákvæOisins.

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.