Neisti - 23.12.1970, Blaðsíða 1

Miðvikudagur 23. des 1970.
38. árgangur.
Sr. Kristján Róbertsson:
Umhugsunarefni um jólin 1970
Þau orð, sem mig langar til að festa
á pappírinn í þetta sinn, eru ekki eigin-
leg jólahugvekja. 1 þess stað ætla ég að
minnast hér eins vandamáls, sem sækir
ákaft að huga mínum um þessar mundir,
vandamáls, sem samkvæmt eðli sínu er
ógnun við menningu og tilveru okkar is-
lenzku þjóðar. Þetta vandamál krefst þess,
að iim það sé hugsað og afstaða tekin
tU þess. Mér blöskrar, hve bæði stjómar-
völd og almenningur hafa sýnt þessu má!i
mikið sinnuleysi, rétt eins og menn ímyndi
sér að hægt sé að forðast hættuna með
því að gleyma að hún sé til. Ef þessi orð
mín gætu vakið einhverja til umhugsun-
ar um þau vandamál, sem nú steðja að
okkur, er tilgangi mínum náð. Það er
sannfæring min, að þá fyrst séu menn
hverjum vanda vaxnir, ef menn gera sér
fulla grein fyrir því hver vandinn er. Ef
við þorum að horfast í augu við hættuna,
hver sem hún er, er hálfur sigur unninn.
Knúinn af þeirri sannfæringu skrifa ég
þessi varnaðarorð. Eg hef að visu oft
bent á þetta vandamál áður, en við dauf-
legri undirtektir en ég hefði vonazt til.
En hér er um svo mikilvægt ml að ræða,
að ég geri enn eina tilraun til vakningar.
Um nokkurra ára skeið hafa ýmsir
hjaft grun um, að neyzla eiturlyfja hér
á landi væri meiri en almennt væri viður-
kennt. Yfirvöld vildu þá sem minnst um
þetta ræða og reynt var að telja fólki trú
um, að hér væri engin umtalsverð hætta
á ferð.
Fyrir meir en ári tóku nokkur ung-
menni í Beykjavik sig saman um að vekja
athygli á þessari hættu. Fullyrtu þessi
ungmenni, að eiturlytjaneyzla væri orðin
svo útbreidd, ekki sizt meðal ungs fólks,
að brýna nauðsyn bæri til að hafast eitt-
hvað að. Þessari viðvörun og brýn-
ingu var tekið með furðulegu tómlæti,
jafnt af almenningi sem yfirvöldmn. Það
var varla hægt ‘að segja, að þetta vekti
augnabliksforvitni, hvað þá meira.
Fyrir stuttu var gerð könnun á neyzlu
eiturlyf ja í menntaskólum höfuðstaðarins,
og kom þá í ljós, að eiturlyf janeyzla er
er ekki aðeins bláköld staðreynd í okkar
landi, heldur er útbreiðsla hennar orðin
meiri en nokkum óraði fyrir, ekki sízt
meðal menntaæsku landsins. Má nú ör-
uggt telja, að fslendingar séu sízt eftir-
bátar annarra þjóða á þessu sviði.
Þessi ógnvekjandi frétt hefur þó verið
minna umrædd en efni standa til. Að vísu
virðast yfirvöld eitthvað vera að vakna
til ábyrgðar í þessu efni, ekki sízt með
tilliti til smygls á eiturlyfjum, en við-
brögð almennings hafa verið svipuð og
áður: sinnuleysi og þögn. Er það kannski
svo, að við viljum ekki um þessa stað-
reynd hugsa, vegna þess að hún er of
ógnvekjandi? Höldum við ef til vill að
við getum eytt hættunni með því að láta
sem hún sé ekki til?
Ég hika ekki við að fullyrða, að hér er
um alvarlega hættu að ræða. Ef ekkert
verður að gert, verða afleiðingamar geig-
vænlegri en nokkum órar fyrir.
En eiturlyf janeyzla æskunnar er aðeins
ein hlið á margþættum vanda. Æska fs-
lands um þessar mundir er sízt verri efni-
viður en áður hefur verið. En þessum
góða efniviði liefur ekki verið sinnt sem
skyldi. Það er reynt að ala þessa æsku
upp eins og hún væri æska í velferðarríki.
Allt er reynt, sem hægt er, til þess að
æskan fái að njóta sín. Fjármunir, mennt-
im og möguleikar er allt lagt í lófa æsk-
unnar af meiri rausn en þjóð okkar hefur
í raun og vera efni á. En þrátt fyrir allt
þetta er æskan svo vegavillt og svo í
vandræðum með sjálfa sig, að mér er til
efs, að nokkur æskukynslóð hafi veríð
verr sett í þessum efnum en einmitt sú,
sem nú er að vaxa upp.
Mér detta í hug ummæli erlends mennta-
manns, sem ég heyrði fyrir nokkram ár-
um. Hann var að ræða um það, hvernig
hinar vanþróuðu þjóðir Afríku og Asíu
brygðust við afskiptum stórveldanna.
BandarDiin, sagði hann, verja milljónum
dollara árlega í aðstoð við hin vanþróuðu
ríki, en engu að síður virðast þessar þjóð-
ir fjarlægjast hinn vestræna heim meir
og meir og aðhyllast stórveldin í austri.
Hvers vegna? Einfaldlega vegna þess, að
hin kommúnísku stórveldi gefa þessxun
vanþróuðu þjóðum hugsjón tíl að lifa fyr-
ir, á meðan við gefum þeim aðeins pen-
inga og mat. Sá, seni ekkert hefur að
gefa nema efnisleg verðmæti, er dæmdur
til að tapa, því að maðurinn lifir ekki af
einu saman brauði.
Þessi ályktunarorð hins vestræna
menntamanns hafa alvarlegt umhugsunar-
efni að færa okkur. Við reynum að gefa
æskuimi allt það, sem peningar og f jár-
munir geta veitt, en okkur hefur láðst
að gefa æskunni eitthvað raunverulegt
að lifa fyrir.
Frumorsökina tíl þessa rótleysis æsk-
unnar er að finna hjá þjóðfélaginu sjáltu.
Þjóðfélag okkar er gegnsýrt af efnis-
hyggju. Gróðasjónarmiðin eru allsráðandi,
hugsjóniraar. dauðar, trúin hornreka.
Sök heimUanna í þessu efni er líka
þung og imkil. Heimilin eru að leysast
upp, bilið miUi kynslóða, foreldra og
barna, er aUtaf að breUika. Foreldramir
eru oftast of upptekin í veraldarkapp-
hlaupinu tU þess að geta verið félagar
og vinir baraa sinna. Börnin ala sig upp
sjálf meir og meir, og veganestið, sem
þau fá að heiman, verður minna og
minna.
Skóla- og menntakerfið hefur líka brugð-
izt hlutverki sínu. Skólarair þurfa að
vera meira en ítroðsluvélar og einkunna-
verksmiðjur. Eins og nú er komið mál-
um þurfa skólarnir að taka við æ meira
af því siðgæðislega uppeldi, fræðslu og
aga, sem heimilin hafa brugðizt að veita.
Það þarf engan, sem alvarlega hugsar,
að undra þótt víða sé pottur brotinn í
málefnum og hegðun æskuunar. Þetta eru
rökréttar afleiðingar vanrækslusynda í
okkar eigin þjóðlífi. Verst er, ef við er-
um sjálf orðin svo bUnd, að við viljum
ekki sjá eða kannast við það sem aflaga
fer.
Hér þurfa allir að vakna til ábyrgðar
og aðgerða. 1 þeirri von skrifa ég þessi
orð. Megi jólin verða okkur öllum hátíð
vakningar og sannari vizku.
GLEÐBLEGA HÁTÍÐ
Kristján Róbertsson