Tímarit Verkfræðingafélags Íslands


Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.08.1984, Blaðsíða 7

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.08.1984, Blaðsíða 7
varðar jarðgöngin sérstaklega eru mikil- vægustu liðirnir: Landmælingar Jarðfræði Grunnvatn Mannvirkjajarðfræði Bergtækni Á fyrri stigum er yfirleitt um að ræða tiltölulega ódýrar rannsóknir, en dýrari og flóknari aðferðum er beitt á siðari stigum. 2.1 Jarðfræðirannsóknir Við jarðfræðikortlagningu vegna jarðganga þarf góð landakort, helst með 5 m bili milli hæðarlína, í mæli- kvarða 1:20.000 til 1:50.000. Eftir að lokið hefur verið við yfirlitsjarð- fræðikort af virkjunarsvæðum, þarf að kortleggja jarðfræðina eins nákvæm- lega og unnt er þar sem helstu mann- virki eru fyrirhuguð, ekki hvað síst á mögulegu jarðgangasvæði. Mikilvægust er kortlagning berggrunnsins, en jarð- grunnurinn, sem er lausu og hálf- samlímdu lögin ofan á fasta berginu, má ekki gleymast, sérstaklega nálægt væntanlegum gangamunnum. Jarð- grunnskortið bendir einnig á mögulegar steyouefnisnámur. Kortleggja þarf nákvæmlega helstu brotalínur, þ.e. sprungur, misgengi og bergganga á jarðgangaleiðinni og næsta nágrenni. Dæmi um jarðfræðikort má sjá á mynd 4 frá jarðgangasvæði Fljótsdalsvirkjunar (Ágúst Guðmunds- son 1978). Ef brotalinur eru nær lóð- réttar eins og algengt er hér á landi nægir að skrá stefnur þeirra á einfalda brotalinurós, sjá mynd 5, en ef brotaflet- irnir hafa mismunandi halla og stefnu er skýrast að skrá upplýsingarnar á rúmnet (stereonet), sjá mynd 6, (Sveinn Þorgrímsson 1976, Hoek og Brown 1980). Ef til staðar eru góðar opnur í berg- grunninn í bröttum hlíðum og giljum er hægt að fá, áður en byrjað er á borunum, miklar tæknilegar upplýs- ingar um berglögin, sjá mynd 7. Einnig sjást brotalínur vel ef laus yfirborðslög eru þunn. í góðum bergopnum er hægt að beita sérstökum aðferðum til að meta bergið sem jarðgangaberg, en ef góðar opnur eru ekki fyrir hendi bíður slíkt mat eftir því að kjarnaborun fari fram og borkjarninn þá notaður við matið (sjá nánar síðar). Ef lítið er um opnur í bergið er erfitt að búa til gott jarðlagalíkan út frá yfirborðsrann- sóknum eingöngu; þá þurfa að koma til boranir. Við kortlagningu á brotalínum er fyrst og fremst stuðst við loftmyndir, sem teknar eru lóðrétt niður og skarast þannig að unnt er að sjá landslagið í þrívídd í þar til gerðum stækkunarglerj- um. Þar sem brotalínur eru óljósar má nota innrauðar myndir sem geta sýnt öðruvísi litblæ á brotalínum en öðru bergi vegna breytinga á gróðurfari, t.d. vegna meiri raka. Einnig er hægt að nota skámyndir (stundum innrauðar) til að skýra aðstæður enn frekar. Bestar upplýsingar gefa skámyndir ef þær eru teknar þegar sól er lágt á lofti og fyrsta snjóföl haustsins þekur landið. 2.2 Jarðeðlisfræði Fyrir utan almennar jarðfræðirann- sóknir eru einnig stundaðar jarðeðlis- fræðilegar mælingar á yfirborði, t.d. til þess að staðsetja brotalínur (sprung- ur, bergganga og misgengi) og finna hvort þær séu vatnsleiðandi eða ekki. Sumar brotalínur eru að mestu samgrónar, en aðrar hafa brotnað upp við skorpuhreyfingar og jarðskjálfta á síðustu árþúsundum og leiða því vel vatn og geta skapað vandræði við jarð- gangagerð. Einnig eru jarðeðlisfræði- legar mælingar notaðar t.d. til þess að finna þykkt lausra yfirborðslaga (sjá mynd 8), og eins hljóðhraða (seismic velocity) í berggrunninum, sem gefur upplýsingar um hversu heillegt og þétt bergið er og hvort unnt sé að vinna það án sprenginga, t. d. með ýmiss konar jarðgangaborvélum (TBM full facer), "róthausum" (road headers), högg- fleygum (hydraulic rammers) eða rif- tönn á jarðýtu (sjá mynd 9). -1 o u_ VERKWETTIR ALMENN GÖGN GRUNN RANNSÓKNIR FORHÖNNUNAR RANNSÓKNIR VtíRKHONN-RANNSÓKNIR UTBOÐS-RANNS BVGG R4NN. REKST RANN < o ¦z. _J o _: < _l Kort 1 50 000 Londmoeling 1 20000 Kort l 20 000 Londmoehng 1 5000 Kort 1 5000 Mœhnet f utbod z _¦ o 3 X h-< OC o 11 < 00 cr > ---- ¦z. TD O X < cr o u, c t z 3 3 X h-< £_ O L_ <_ L_ _l Z < o z z 3 z Z X cr o Li. z Z) 2 Z O r V X. LU > ........ - - ------ --------- z. o o o - Sérmoelmgor cr < o z: _j s < i > Votnam -londskerfi Sírifar o virk|unarstodum Rennslismofilingar —.. — Isovondamál Vedurfarsgögn Vedurothuganir Issjórmoslingor " ........ i--------1 ----- --------- ----- _—_ 5 w QC L_ < _ < > Votnosvidsgreinmg Grunnvotnsmoelingar Rennslisiíkon Doeluprófanir Grunnvatnsli'kon Straumlikon Atndokonnun ....... ........ — ----- ™ —: - t u_ o rr < Aurburdur ._—_— ----- Jardfroedikonnun Byggmgorefniskönnun Atndakonnun - r--------- lZ œ. UJ > X 3 Umhverfiskonnun Nóttúruvernd Landeign Alndakonnun ; —, _ b ac P •3 c_ U_ O cr < —3 < —> _ tr > _¦ _: < 5 Jordedhsfroedi Jordgrunnsboronir Kjornoboronir Lektarpróf Lausefnapróf Berggœcíamai Bergspennumaehngar Alndokonnun ,------_ - ........~— ----- -------- _*¦¦__, _: H o rr < Vinnslupróf un Stífluefnispróf ó vettvangi Steypupróf Konnunarjordgong Atndakonnun ~rir o _i s Orkuvmnslureiknmgor .,:.... ........ Ji.ú .... Veftvongskonnun Línuslœðisolhugun Atndakonnun Slóda-og vegagerd HÖNNUN.FORVINNA SKYGGÐU REITIRNIR SÝNA Á HVAÐA RANNSÓKNARSTIGUM ERUNNIÐ AÐ HINUM EINSTDKU VERKPÁTTUM REITUR SKYGGOURTILHÁLFS TÁKNAR AÐÞÖRFG/ETI VERIÐ AO VINNA VID PANN VERKPÁTT Á ÞVÍSTIGI Mynd 3. Hinu margvlslegu verkþœtti viö undirbúning virkjana og neðanjarOarvirki þeirra oer aðframkvœma á mismunandi rannsóknarstigum. TIMARIT VFI 1984 — 23

x

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Verkfræðingafélags Íslands
https://timarit.is/publication/860

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.