Tímarit Verkfræðingafélags Íslands


Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.08.1984, Blaðsíða 28

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.08.1984, Blaðsíða 28
Páll Ólafsson, verkfræðingur: Búrfellsvirkjun — jarðgangagerð Grein byggð á erindi sem höfundur flutti á ráðstefnu um jarðgöng á Islandi 3. apríl 1981. 1. YFIRLIT Búrfellsvirkjun cr fyrsta stórvirkjunin sem Landsvirkjun hefur látið reisa á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu og var 1. ál'angi byggður á árunum 1966—1970. Eftir að Þórisvatnsmiðlun var fullgerð 1973 bættust þrjár seinni vélasamstæð- urnar við og nú er afkastageta virkjun- arinnar alls 210 MW með 6 vélasam- stæðum sem hver er 35 MW. Forsaga að virkjun Þjórsár við Búr- fcll er rakin í grein Hauks Tómassonar og þar cr einnig gerð grein fyrir jarð- fræðilegum aðstæðum á virkjunar- svæðinu sem réðu miklu um þá enclan- legu tilhögun virkjunarinnar sem hér er stuttlega lýst og sýnd er á mynd 1. Þjórsá er stífluð í farvegi sínum á Hafinu austan Búrfells með lágri 400 m langri stcyptri stíflu og eru ísskolun- armannvirki, sandrásir og yfirfall með lokum við vesturbakkann. Með lágum en Iöngum grjótstíflum á báðum bökk- um sem tengjast steyptu stiflunni er vatnsborð árinnar hækkað um 4,0 m, og er vatnið lcitt um veituskurð inn í lít- ið inntakslón í lægðinni ofan við Sáms- staðamúla og um inntaksskurð að munna aðrennslisganga. Aðrennslisgöngin liggja í gegnum Sámsstaðamúla í um 225 m hæð yfir sjó og eru 1065 m löng. Vestan til í múlan- um rétt ofan við jöfnunarþrærnar greinast göngin í tvcnn lárétt um 100 m löng þrýstigöng. Neðan við jöfnunar- þrær taka við 100 m lóðrétt fallgöng sem ná niður í 120 m hæð y.s. og i fram- haldi af þeim koma 190 m lárétt göng sem liggja að ofanjarðarstöðvarhúsi vestan undir Sámsstaðamúla. Ofan við stöðvarhúsið greinast hvor þrýstigöng í þrcnnt er út úr fjallinu er komið og cr vatninu vcitt þaðan um stálpípur að vélasamstæðunum. Frá stöðvarhúsinu liggur stuttur frá- rennslisskurður út í Fossá, sem rennur í Þjórsá vestan Búrfells rétt neðan við Þjófáfoss. Með þessu fyrirkomulagi cr virkjuð fallhæð 115 m miðað við venju- legt vatnsborð 244,.5 m y.s. í inntakslóni og virkjað rennsli er 220 m'/s við full afköst 6 véla. Verkfræðilegur ráðunautur við und- irbúning og hönnun Búrfellsvirkjunar var bandaríska fyrirtækið Harza Engi- neering Company International í Chi- cago og sá það cinnig um eftirlit með framkvæmdum á byggingartíma. Fram- kvæmdimar voru boðnar út og var til- boði Fosskrafts sf tekið en að því stóðu verktakafyrirtækin SENTAB í Svíþjóð, E. Pihl & Sön í Danmörku og Almenna Byggingarfélagið hf. í Reykjavik. Sá Fosskraft um allar byggingarfram- kvæmdir við virkjunina, smíði og upp- setningu á lokubúnaði og þrýstivatns- pípum og niðursetningu á þrem fyrstu vélasamstæðunum. Byggingu Búrfellsvirkjunar hefur áður verið gerð skil í TVFÍ 1973 og í þessari grein verður eingöngu fjallað um framkvæmdir við jarðgangagerð Btir- fellsvirkjunar en það er umfangsmesta neðanjarðarvinna sem enn hefur vcrið framkvæmd hér á landi. 2. HONNUN NLHANJARDARVIRKJA Við val á gangaleið og hönnun jarð- ganga verður að taka tillit til margra at- riða og ber þar fyrst að nefna jarðfræði- legar og bergtæknilegar aðstæður. Vinnsluaðferðir, styrkingar og kostnað- ur við gangagcrðina ráðast mjög af þessum aðstæðum en einnig verður að velja þversnið ganganna þannig að orkutap verði í lágmarki. Endanleg hönnun ganga ákvarðast því að lokum af kostnaðarsamanburði á ýmsum lausnum, breytilegum þversniðum og mismunandi mikilli fóðrun. Lega og langskurður af göngum við Búrfeli er sýndur á mynd 2. Aðrennslis- göngin eru 10 m víð og 10 m há með Páll Ólafsson lauk prófi I byggingaverk- frœði frá TH I Karlsruhe 1961. Verk- frœðingur hjá Verklegum framkvœmd- um hf 1961—65 og hjá Verk hf 1965— 66. Aðstoðarverkfrœðingur hjá staðar- verkfrœðingi Harza Engineering Co. við virkjun Þjórsár við Búrfell 1966— 70 og sá þá um eftirlil með jarðganga- vinnunni. Verkfræðingur hjá Electro- watt í Sviss 1970—71 í Guatemala í Mið- Ameríku við lokarannsóknir fyrir 420 MW vatnsaflsvirkjun Atitlan Project, hafði jafnframt umsjón með byggingu 30 MW gufuaflsstöðvar í Esquintlu. Verkfrœðingur hjá ístak 1971—1973 við 2. áfanga Vatnsfellsveitu við Þóris- vatn, einnig gerð vinnsluganga fyrir Danish Construction Contractors í blý- og zinknámum í Marmorilik á Crœn- landi. Verkfræðingur hjá Landsvirkjun frcí 1973, aðstoðarstaðarverkfræðingur við byggingu Sigölduvirkjunar og stað- arverkfræðingur við Hrauneyjafoss- virkjun 1978— 83, aðstoðarbygg'mgar- stjóri j'rá 1983 og forstöðumaður bygg- ingadeildar frá júlí 1985. bogamynduðu þaki og um 89 m2 þver- sniði og hcildarlengd þeirra er 1065 m með0,75% botnhalla. Hæðarlega gang- anna réðst m.a. af staðháttum, hag- kvæmri dýpt inntaksskurðar, áætluðum niðurdrætti í lóni og einnig var leitast við að hafa gangaþakið í sem heillegust- um basaltlogum. Upphaflega var ráð- gert að göngin yrðu ófóðruð að mestu og hæfilegur vatnshraði var talinn 2,4 m/s og réði það vídd ganganna. Stað- setning gangamunna var ákveðin út frá jarðfræðilegum aðstæðum og kostnað- arsamanburði á göngum og greftri sam- svarandi skurðar. Aðrennslisgöngin greinast í tvenn jafnvíð steypufóðruð þrýstigöng rétt of- an við jöfnunarþrær eins og sýnt er nán- ar á mynd 3. Hagkvæmt var talið vegna áfangaskifta við byggingu virkjunar- irtnar að hafa tvenn þrýstigöng með 44 — TÍMARIT VFI 1984

x

Tímarit Verkfræðingafélags Íslands

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Verkfræðingafélags Íslands
https://timarit.is/publication/860

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.