Freyr - 15.02.1991, Blaðsíða 7

4.’91
FREYR 127
RiTSTJÓRNARGREIN------------
Samdráttur f sauðfjárrœkt
Um þessar mundir ber efst í íslenskum
landbúnaði áfangaskýrslu um framleiðslu
sauðfjárafurða sem svokölluð Sjömanna-
nefnd landbúnaðarráðuneytis, Stéttar-
sambands bænda og aðila vinnumarkaðar-
ins sendi frá sér um miðjan febrúar sl.
Meginniðurstöður skýrslunnar eru þær
að lagt er til að ríkið kaupi og taki úr
umferð fullvirðisrétt til framleiðslu sauð-
fjárafurða sem nemur um 3700 tonnum, af
um 12000 tonna rétti alls fyrir lok gildis-
tíma núverandi búvörusamnings hinn 31.
ágúst 1992. Par af verði keyptur um 900
tonna réttur eða 70 þúsund ærgildi af
virkum rétti á komandi hausti sem er um
13% fækkun núverandi fjárstofns. Eftir
verði þá réttur til framleiðslu á um 8.300
tonnum af kindakjöti og verði heimilað að
versla með þann rétt milli manna eftir
ákveðnum reglum.
Um alllangt skeið hefur legið í loftinu að
gripið yrði til róttækra aðgerða í sauðfjár-
rækt hér á landi. Neysla innanlands á
kindakjöti hefur verið að dragast saman og
erlendir markaðir hafa boðið sífellt lægra
verð. Vegna samtengingar sauðfjárræktar
og byggðar í dreifbýli hafa stjórnvöld lagt
áherslu á að styðja sauðfjárrækt og tryggja
stöðu þeirra sem stunda þá búgrein. Til-
boð til fullvirðisréttarhafa um frjálsa sölu á
réttinum hafa litlu skilað en hins vegar
hefur óhagstæðri framleiðslu verið haldið
niðri með leigu á rétti, jafnframt því sem
niðurskurður vegna riðuveiki hefur kippt
út nokkurri framleiðslu tímabundið.
Ljóst er að ástand eins og það sem hér
hefur verið lýst hlýtur að vera tímabundið,
en að fleiru er að hyggja. Framleiðsla og
sala á kjöti og kjötvörum hefur verið í örri
þróun á undanförnum árum og horfur á að
viðskipti milli landa með kjöt sem og aðrar
búvörur verði gerð frjálsari á næstunni.
Samdráttur í sölu kindakjöts stafar að
miklu leyti af því að verð annarra kjötteg-
unda hefur lækkað í hlutfalli við verð á
kindakjöti. Af öðrum ástæðum má nefna
að aðrar kjöttegundir gefa kosta á ferskri
vöru árið um kring og þar hefur vöruþróun
og tilboð á skyndiréttum verið meira.
Gegn óhagstæðri markaðsstöðu kinda-
kjöts leggur Sjömannanefnd til að raun-
verð á kindakjöti lækki um a.m.k. 20% á
næstu 5-6 árum.
Ljóst er að hér er ekki neinn gleðiboð-
skapur á ferð. Áætlað er að sá samdráttur
sem hér um ræðir samsvari rúmlega 900
ársverkum í greininni en þar af eru um 220
ársverk bundin í virkum rétti um þessar
mundir. Slíkur samdráttur hlýtur að leiða
til þess að fjöldi byggðra býla leggst í eyði
og fólk yfirgefi æfistarf sitt. Samfelldri
búsetu jarða í jafnvel þúsund ár lýkur og
verður að sögu til skrásetningar fyrir
grúskara og fræðimenn. Verðmæti í eigu
ábúenda og samfélagsins nýtast ekki eða
takmarkað en kosta verður til þeirra í
meira eða minna mæli á nýjan leik á öðrum
stöðum. Það á jafnt við um íbúðarhúsnæði
sem samgöngumannvirki, heilbrigðis-
stofnanir, skóla o.fl. Jafnframt er þetta
áfall fyrir nærliggjandi þéttbýli sem þjónað
hafa dreifbýlinu í verslun og viðskiptum,
þjónustu iðnaðarmanna, tómstundaiðju
o.s.frv.
Því miður eru þeir kostir sem um er að
velja í stöðunni núna ekki þeir hvort fram-
leiða skuli 12 þúsund tonn af kindakjöti
eða ekki og í framhaldi af því hvort byggð-
um býlum fækki eða ekki. Kostirnir eru
þeir hversu mikið og hversu hratt skulu
skera niður rétt til framleiðslu kindakjöts.
Vonlegt er að þeir, sem sjá fótunum