Freyr - 01.05.1991, Blaðsíða 7

9.'91
FREYR 367
RITSTJÓRNARGREIN--------
Ný atvinnutœkifœri
í þessu blaði er birt efni um atvinnusköpun
í dreifbýli. Þar er í fyrsta lagi að nefna
viðtal við Karl Sigurgeirsson verkefnis-
stjóra Ataksverkefnis V-Hún, frásögn af
formlegri opnun fyrirtækisins Ull og band
á Hvammstanga og að lokum grein eftir
Jón Erlendsson forstöðumann Upplýs-
ingaþjónustu Háskóla íslands.
Það sameiginlega álit kemur fram í öllu
þessu efni að sá samdráttur sem orðinn er
og á eftir að verða enn meiri í hefðbundn-
um búskap hér á landi þarf ekki að verða
jafn mikið áfall fyrir hinar dreifðu byggðir
og við blasti fyrst þegar ljóst varð að af
þessum samdrætti yrði. Útlit og horfur í
þeim efnum er afar breytilegt frá sveit til
sveitar og héraði til héraðs. Það fer annars
vegar eftir aðstæðum fólks sem byggir
hvern stað og hins vegar eftir náttúrugæð-
um og möguleikum á að markaðsfæra
nýjar framleiðsluvörur og þjónustu.
Hér eru aðstæður fólks nefndar á undan
vegna þess að þær eru forsendur þess sem
á eftir fylgir. Ný atvinnusköpun byggist
fyrst og fremst á fólkinu sem fyrir er, bæði
sem einstaklingum og félagslegu samstarfi
þess. Karl Sigurgeirsson orðar þetta
þannig í viðtalinu að mesti þröskuldurinn í
uppbyggingu atvinnulífs sé að fá fólkið til
„að vakna“.
Þetta er þó engin óyfirstíganleg hindr-
un. Fæstir kæra sig um að fara úr öruggu
starfi, sem þeir valda vel og gefur þeim
þokkalega afkomu, og hoppa út í óviss-
una. Það sem gerst hefur á undanförnum
árum er að þetta örugga starf er ekki
lengur fyrir hendi, og fólk hefur ekki
lengur fasta jörð undir fótum, eins og fyrr.
í stað þess að leggja árar í bát, þegar hér
var komið, hefur fólk víða brugðist einarð-
lega gegn vandanum og snúið vörn í sókn.
Viðbrögðum Vestur-Húnvetninga er lýst í
viðtalinu við Karl Sigurgeirsson, en miklu
víðar eru gleðilegir og jákvæðir hlutir að
gerast. Má þar nefna að áföll í atvinnulífi á
Kópaskeri og í nærsveitum á undanförn-
um árum hafa snúist á betri veg með
endurreisn atvinnurekstrar í höndum
heimamanna og aukinni bjartsýni í kjölfar
þess. A Fljótsdalshéraði hafa heimamenn
snúið bökum saman um að hefja átak í
skógrækt. Meðal þeirra sem lengst hafa
náð og hvað fyrstir voru af stað í því að
auka fjölbreytni í atvinnurekstri í dreifbýli
voru þeir sem stofnuðu til fyrirtækja á
Flúðum í Árnessýslu, límtrésverksmiðju,
framleiðslu plaströra og einangrunar á
þau. Hér er stiklað á stóru og margt ótalið
af því sem hafist hefur verið handa um.
I grein Jóns Erlendssonar, forstöðu-
manns Upplýsingaþjónustu Háskólans,
hér í blaðinu, er vakin athygli á leið til
atvinnusköpunar sem lítill gaumur hefur
verið gefinn hér á landi fram til þessa.
Alkunna er að unnt er að skrá einkaleyfi á
framleiðsluaðferð eða vöru og verða þá
þeir sem þá aðferð vilja hagnýta að greiða
einkaleyfishafa gjald fyrir að nota hana.
Sérleyfisfyrirkomulag það sem Jón Er-
lendsson kynnir er nefnt „franchising*1 og
gilda um það strangari reglur um fram-
leiðslu og markaðssetningu vörunnar en
um venjulegt einkaleyfi. í síðarnefnda til-
fellinu leggur eigandi sérleyfisins gjarnan
til tækjabúnað og er þá sá sem leigir hann
nánast í stöðu starfsmanns móðurfyrirtæk-
isins en með eigin ábyrgð á rekstrinum og
árangri hans. Dæmi um þetta eru matsölu-
staðir undir nafni „Kentucky Fried
Chicken" og „Mc Donalds“, en sá síðar-
nefndi selur m.a. íslenska fiskrétti í
Frh. á bls. 389.