Freyr - 15.10.1991, Blaðsíða 31

20.’91
FREYR 819
Hagkvœm stœrð fjárbúa
Björn S. Stefánsson
Ég hélt fram hér í blaðinu í sumar („Hóf er bezt á hverjum hlut", 12. tbl., bls. 509), að
það fœri betur með gróður, að kindakjötsframleiðsla landsins skiptist á margar jarðir
en fáar. Auk gróðurfarsraka benti ég m.a. á, að oft gœti verið hagkvœmt á jörð, þar
sem aðallega vœru nautgripir, að hafa með nokkurt sauðfé, því að það nýtti ýmislegt
sem fylgdi aðalbúskapnum, án þess að miklu þyrfti til að kosta.
Það spillti fyrir þessu, áleit ég,
að ríkið bauðst til að greiða 5 000
kr. fyrir hverja sauðkind innan
fullvirðisréttar, ef öllum stofninum
væri fargað, en 3 500 kr., ef hluta
stofnsins væri fargað.
Þessu hefur ekki verið andmælt í
Frey. Hins vegar lagði blaðamaður
Tímans málið fyrir Svein Runólfs-
son landgræðslustjóra og Jón V.
Jónmundsson ráðunaut Búnaðar-
félagsins. í svörum þeirra (13. júlí)
koma fram athyglisverð rök, sem
ástæða er til að ræða í Frey, þótt
liðinn sé sá frestur, sem boð ríkis-
ins gilti, því að þau lýsa hugsun,
sem oft virðist ráða ályktunum og
ráðstöfunum.
Sveinn segir sjónarmið mín ekki
eiga við rök að styðjast, því að með
tilboði ríkisins fari fram eins konar
grisjun óhagkvæmra búa, en þau
hagkvæmari verði lífvænlegri. A
Sveinn með því við, að það hljóti
að vera óhagkvæmt að hafa sauðfé
sem aukagrein með kúm sem aðal-
bústofn? Á hann við, að það hljóti
að vera óhagkvæmt að hafa
fjárbúskap með annarri atvinnu,
eins og margir stunda? Á hann við,
að það hljóti að vera óhagkvæmt,
þegar dregur úr starfsgetu, að
draga úr umsvifum án þess að
hætta alveg?
Gáum að því, að sveigjanleiki
ræður miklu um hagkvæman ár-
angur við búskap. Ýmsar ástæður
við búrekstur eru lítt sveigjanleg-
ar, svo sem vinnuframlag búsins,
sem ræðst allmikið af fjölskylduá-
stæðum, og ýmis fjárfesting. Marg-
ir hafa hagnýtt sér tilfærslu á milli
nautgripa og sauðfjár við breyttar
ástæður, en aðrir hafa haft hag af
að nýta jörð sína með nokkrum
fjárstofni með annarri atvinnu, og
svo eru þeir sem ekki hafa mikla
starfsgetu og búa í samræmi við
það. Fjárbúskapur við aðstæður af
þessu tagi getur vitaskuld verið
ekki síður hagkvæmur en önnur
fjárbú.
Það sýnir því skilningsleysi á því
hvað er hagkvæmt að kaupa menn
sérstaklega til að hætta slíkum
fjárbúskap. Það stuðlar að óhag-
kvæmni að spilla fyrir því, að menn
geti gripið til slíkrar aðlögunar að
aðstæðum, og er illa farið með
takmarkað framlag ríkisins til að
ná jafnvægi á kindakjötsmarkaði
landsins að beina því sérstaklega
að fjárbúskap, sem getur verið
hagkvæmur við ofangreindar
ástæður. Slíkur búskapur verður
samt sjaldnast glæsibúskapur, en
það er annað mál.
Eftir Jóni er haft, að með tilboði
ríkisins, þar sem þeim er boðið
meira á kind sem farga öllu en
hinum, vaki fyrir mönnum að
hvetja bændur til að hætta alveg
búskap. Ég er ekki undrandi á, að
það hafi orðið markmið í sjálfu sér
til viðbótar við það, sem var
réttmætt viðfangsefni sjömanna-
nefndar, sem lagði grundvöll að
búvörusamningnum, að í landinu
yrði hæfilega mikil framleiðsla á
hagkvæmum búum. Það er býsna
algengt, að þeir, sem vilja leið-
beina bændum og stýra, villist á
þessu og geri glæsibúskap að
keppikefli í stað hagkvæms bú-
skapar. Það má skilja á svörum
þeirra Sveins og Jóns, að
sjömannanefnd hafi verið haldin
slíkri skynvillu. Það var mér
ókunnugt um og hafði ekki í huga,
þegar ég samdi athugasemd mína.
Ef þetta sérstaka ákvæði hefði
ekki verið í búvörusamningnum,
heldur verið boðið jafnt fyrir að
láta fullvirðisrétt af hendi (ein-
hvers staðar á bilinu 3 500 og 5 000
kr.), má ætla, að meira hefði verið
um að fækkað hefði verið á jörðum
með allmikinn fjárþunga og færri
fargað öllu. Ennfremur er líklegt,
að meira hefði verið boðið af full-
virðisrétti í heild og þar með náðst
það mark sem sett var um fækkun á
einstökum búmarkssvæðum með
minni flötum niðurskurði. Það er
því ástæða til að ætla, að án þessar-
ar mismununar hefði skipting
kindakjötsframleiðslunnar á ein-
stök bú orðið hagkvæmari en nú
varð, beitarálag jafnara og flatur
niðurskuður minni.