Freyr - 15.11.1991, Blaðsíða 13

22.’91
FREYR 881
Landbúnaður í
Eystrasaltslöndunum
Eftirfarandigrein birtist í blaðinu Bondevennen, sem gefið erút íStafangri í Noregi, ímaísl.
og er eftir Hans B. Nielsen, en hann ferðaðist um Eistland og Lettland á sl. vori. Greinin
birtist hér með leyfi höfundar og blaðsins.
Einkarekstur í landbúnaði fer vax-
andi í Eystrasaltslöndunum.
Vandamálin við að koma honum á
eru af ýmsum toga, þ.e. bæði við
að framkvæma breytinguna, af
lögfræðilegum ástæðum og hag-
fræðilegum. Varðandi vandkvæði
við framkvæmd breytinganna má
nefna skort á búvélum og verkfær-
um, lögfærðilegu vandamálin stafa
af samskiptum fyrri og núverandi
umráðamanna landsins og hag-
fræðilegu vandamálin stafa af því
að Sovétríkin búa við fjár-
hagskreppu og að umskiptin yfir í
einkarekstur munu kosta verulega
fjármuni.
Eystrasaltsríkin eru hluti af
Sovétríkjunum um þessar mundir.
Sjálfstæði þeirra stóð frá 1918 til
1939 þegar Stalín og Hitler skiptu
Austur-Evrópu á milli sín og
Eystrasaltsríkin lentu undir Sovét-
ríkjunum. Fyrir 1918 einkenndu
stórbýli landbúnað þessara landa,
þar sem þýskur aðall réð í Eistland
og Letland en pólskur aðall í Lithá-
en. Á 3ja áratug aldarinnar fór
fram skipting á landi stórbýlanna
þar sem starfandi bændum var út-
hlutað landi. Eftir síðari heims-
styrjöldina voru stofnuð þarna
samyrkjubú. Fyrir einkavæðing-
una sem hófst fyrir nokkrum árum
voru um 300 ríkisjarðir eða
samyrkjubú í Eistlandi og um 600 í
Lettlandi. Þau voru að meðaltali
4.000-5.000 hektarar að stærð.
Pólitískstaða um þessar mundir.
Pólitísk staða í Eystrasaltslöndun-
um einkennist nú af baráttu fyrir
sjálfstæði og markaðsbúskap. í öll-
um löndunum er það „Þjóðfylking-
in“ sem heldur um stjórnar-
taumana. Þjóðfylkingin er „regn-
hlífasamtök“ sem sameinar alla þá
sem hafa það að markmiði að losa
löndin undan Sovétríkjunum. í
Lettlandi og Litháen hefur Þjóð-
fylkingin öruggan meirihluta í
þjóðþingum þessara landa, en í
Eistlandi um 40%. Ráðherrar í
Eistlandi benda á að þar verði að
semja um breytingar á stjórnarfyr-
irkomulagi og að það sé styrkur
fyrir lýðræðið.
Lýðræði er í fæðingu í Eystra-
saltslöndunum, kosningar til þjóð-
þinganna hafa síðustu ár verið per-
sónubundnar, stjórnmálaflokkar
hafa enn ekki náð að festa rætur.
Staðan minnir á Pólska þingið með
fjölda smáhópa þar sem klofningur
ereinkennandi. Pólitíska staðan er
mismunandi í löndunum. í Eist-
landi og Lettlandi ráða frjálslynd
öfl en stjórnlynd öfl í Litháen sem
og í Rússlandi. Áberandi er við
pólitíska starfsemi í þessum lönd-
um að fólk flest, einkum ungt fólk,
vill ekki taka virkan þátt í
stjórnmálum. Orðið „flokkur"
hefur neikvæðan hljóm.
Eistland og Lettland stefna að
því að öðlast frelsi skref fyrir skref,
en Litháen stendur uppi í hárinu á
Moskvuvaldinu. Stjórnin í Eist-
landi vonast til að landið öðlist
sjálfstæði innan fárra ára. Tak-
markið er ekki að skera á öll tengsl
við Sovétríkin, heldur að samband
landana byggi á sameiginlegum
hagsmunum.
Stjórnin í Eistlandi hefur litla trú
á þeirri hörðu línu sem Litháen
hafa gagnvart Sovétríkjunum og
heldur því fram að sjálfstæði á
borði sé mikilvægara en sjálfstæði í
orði. Mismunurinn á þeirri póli-
tísku stefnu sem Litháen hefur tek-
ið upp annars vegar og Eistland og
Letland hins vegar, má mikið rekja
til að hér er um ólíkar þjóðfélags-
gerðir að ræða, með ólíka sögu að
baki sér. í Eistlandi og Lettlandi er
fjölmennur minnihluti Rússa sem
taka verður tillit til en í Litháen eru
tiltölulega fáir Rússar. Þjóðernis-
sinnar í Litháen líta á land sitt sem
fornt stórveldi og dýrka þá stór-
veldistíma. Eistland og Lettland
hafa alltaf lotið stjórn annarra að
undanskildum millistríðsárunum
og löndin eiga sér enga sögu sem
getur alið á þjóðerniskennd.
Spenna ríkti sl. vor í Lettlandi og
Litháen vegna átaka sem urðu 7.
janúar sl. þegar sovétskir hermenn
skutu 7 manns til bana í Riga,
höfuðborg Letlands, og þrefalt
fleiri í Vilníus, höfuðborg Litháen.
í Riga voru götuvígi víða í gamla
borgarhlutanum. Stjórnarbygging-
ar voru girtar af með hlöðnum