Freyr - 15.11.1991, Blaðsíða 14

882 FREYR
22.'91
Útihús á jörð í einkaeign Lettlandi.
vegg þar sem vopnaðir hermann
stóðu vakt. Það voru einnig götu-
vígi í Tallin, höfðuborg Eistlands,
enþ>ar ríkti ekki eins mikil spenna.
I öllum löndunum er unnið að
því að innleiða markaðshagstjórn
og það er tekist á um það hversu
hratt skuli þar gengið að verki. I
Eistlandi munu ýmsar þjónustu-
greinar, (kaffihús og veitingastaðir
o.fl.) taka upp einkarekstur á
árinu.
í Lettlandi verður þjónustustarf-
semi einnig einkavædd fyrst ásamt
landbúnaði en iðnaður síðast. Öll
löndin þrjú stefna að því að taka
upp eigin gjaldmiðil, bæði til að
undirstrika sjálfstæði sitt og kom-
ast út úr því öngþveiti sem rúblan
er í. Öllum er ljóst að skiptin yfir í
markaðshagfræði verður erfið,
ekki minnst hvað varðar atvinnu-
leysi. í Lettlandi er nokkurt at-
vinnuleysi en í Eistlandi er það
lítið.
Landbúnaður í Sovétríkjunum.
Landbúnaður í Sovétríkjunum ein-
kennist um þessar mundir af því að
efnahagskerfið er í kreppu. Fram-
leiðsla matvara hefur dregist sam-
an. Ástæðan er sú að þær fram-
leiðsluhvetjandi aðferðir sem áður
var beitt eru ekki lengur fyrir
hendi, án þess að nýjar hafi komið í
staðinn. Landbúnaðurinn er yfir-
fullur af peningum sem eru einskis
virði. Ástandið er alvarlegt þar eð
jafnvel lítill samdráttur í fram-
leiðslu veldur vandamálum.
Endurreisn landbúnaðarins
stríðir í ströngu þar sem löggjöf um
eignarrétt á jarðnæði og skyld mál
tekur of hægum breytingum. Hug-
myndafræðilegar kennisetningur
og skriffinnska stendur í veginum.
Auk þess skortir bændur í einka-
rekstri nauðsynlegar vélar og tæki.
Tölfræðilegar upplýsingar frá hinu
mikilvæga landbúnaðarhéraði
Stavropol í Suður-Rússlandi sýna
að þar eru enn sem komið er að-
eins 39 jarðir í einkarekstri og að-
eins 70 til viðbótar hafa sótt um að
fá að hefja slíkan rekstur. Að sögn
talsmanna hins opinbera er ástæð-
an sú að svo fáir óska eftir að reka
sjálfstæðan búskap. Bændur í
einkarekstri á svæðinu segja hins
vegar að margir vilja reka bú sín
sjálfir en hið opinbera reyni að
bregða fæti fyrir það.
Sá þáttur endurreisnar landbún-
aðarins sem slegið hefur í gegn er
ákvörðunin um að starfsmenn á
ríkisbúum og samyrkjubúum fái að
stækka þann skika sem þeir mega
rækta sjálfir, úr0,6 ha í 1,3 ha. Alls
hafa 120 þúsund manns sótt um
það í Stavropol. Þetta er út af fyrir
sig mikilvægt þar eð í Sovétríkjun-
um er áætlað að þessi smáskika-
ræktun sem tekur aðeins til fárra
% af ræktuðu landi skili um 30% af
kjötframleiðslunni, 35% af mjólk
og 70% af ávöxtum og grænmeti.
Eistland.
Endurreisn í landbúnaði felst í því
að einkarekstur tekur við stig af
stigi, jafnframt því sem ríkisbú og
samyrkjubú bera nú ábyrgð á
fjárhag sínum, þ.e. að reka verður
þau með hagnaði. Einkavæðingin
vex jafnt og þétt. Árið 1988 var
einkarekstur í landbúnaði heimil-
aður, á miðju ári 1990 höfðu verið
stofnuð 1500 einkarekin býli,
snemma árs 1991 3000 býli.
Einkajarðirnar eru að meðaltali
með 10-20 hektara af ræktunar-
landi og þær skila um 4-5% af
búvöruframleiðslunni. Mest er um
blandað búfjárhald. Enginn bóndi
í einkarekstri á enn sem komið er
jörðina sem hann býr á. Bændurnir
eiga byggingarnar en hafa landið á
leigu frá ríkisbúi eða samyrkjubúi.
Þessir nýju bændur fá sama eða
jafnstórt land og ættingjar þeirra
urðu að láta af hendi við stofnun
samyrkjubúanna.
Ríkisstjórnin stefnir að einka-
rekstri í landbúnaði en það tekur
sinn tíma að koma honum á. Eign-
arfyrirkomulagið í landbúnaði er
til umræðu í Þjóðþinginu. Sumir
þingmenn vilja að samyrkjubúun-
um verði skipt upp í smærri býli
með valdboði, aðrir vilja að bænd-
ur á hverju samyrkjubúinu fái
sjálfir að ráða því, þannig að
samyrkjubú með lélgan rekstur
Eystrasaltslöndin
Fólksfjöldi millj. Stærð ferkílómetrar Þjóðerni íbúa
Eistland 1,6 45.000 61% Eistlendingar
Lettland 2.7 64.000 52% Lettar
Litháen 3,7 65.000 80% Litháar