Freyr - 15.11.1991, Blaðsíða 27

22.’91
FREYR 895
þar þá á þann hátt að velja nautin
til framhaldsræktunar meira en oft
hefur verið gert innan hálfbræðra-
hópanna sem einkenna nauta-
stofna víða í dag.
Stökkbreytingar.
Það efni sem fékk samt hvað mesta
umfjöllum í aðalerindum þessa
efnisflokks voru möguleikar á
auknum erfðabreytileika með
stökkbreytingum. í einu erindi var
gefið yfirlit um þær vísbendingar
sem fyrir hendu væru úr tilraunum
þar sem reynt hefur verið að fram-
kalla stökkbreytingar og í öðru er-
indi var gefið yfirlit um hin mörgu
breytilegu form á stökkbreyting-
um sem nú eru orðin þekkt í búfé
og plöntum. Ýmsar tilraunir sem
staðið hafa í tugi kynslóða með
tilraunadýr sem fjölga sér mjög
ört, eins og bananaflugur og mýs,
hafa sýnt að meðan á slíkri ræktun
stendur verður til erfðabreytileiki
sem ekki er fyrir hendi í byrjunar-
efniviðnum og því má ætla að hann
skapist vegna stökkbreytinga.
Tilraunir til að framkalla stökk-
breytingar til að nýta í ræktunar-
starfi með búfé hafa aftur á móti til
þessa ekki skilað neinu. Greinilegt
er að yfirgnæfandi meirihluti allra
stökkbreytinga sem verða eru við-
komandi einstaklingi og tegund-
inni til óheilla. Þess vegna þarf að
framkalla mjög mikið af stökk-
breytingum í heildina, sem verður
ákaflega kostnaðarsamt, til að eiga
góða von um að geta fengið fram
jákvæðar breytingar. Slíkar að-
ferðir eiga því fyrst og fremst rétt á
sér í tegundum þar sem fjölgunar-
getan er mjög mikil. Pað sem aftur
á móti vekur nú vonir er að með
aukinni þekkingu á eðli og tilurð
stökkbreytinga verði möguleikar á
að stýra þeim þannig að þær verði
hér eftir til meiri bóta en til þessa.
Spá og reynd.
Ástralíumaðurinn James flutti
eitt af yfirlitserindunum, þar sem
hann velti fyrir sér ýmsum skýring-
um á því að ekki bæri betur saman
þeim árangri sem menn hefðu
áætlað í úrvalstilraunum og þess
sem síðan hefði verið mælt í þeim.
Hann vitnaði í þessu sambandi til
nýlegs yfirlits um nær 200 slíkar
tilraunir þar sem í ljós hefði komið
að frávik á arfgengi í raun hefði
reynst yfir 30% í 54% tilraunanna
og í 38% tilfella kom fram meira en
50% munur. Hér er ekki rúm til að
rekja allar skýringar hans enda
þyrfti margar og miklar útskýring-
ar til þess að þær yrðu almennum
lesanda að gagni. Hann benti á að
veigamikil skýring sé oft að stærðir
til að meta árangur séu metnar af
mikilli ónákvæmni og mat á ár-
angri verður þá bundið tilsvarandi
óvissu. Oft er þetta vegna þess hve
tilraunirnar eru smáar í sniðum.
Hins vegar er ljóst að oft er þessi
ónákvæmni skýringin, því að til-
vikin eru mörg um að mæld fram-
för sé meiri en áætluð þó að hitt sé
að vísu algengara. Hann benti á að
þegar framkvæmt væri mjög lítið
úrval þá virtist sem frávik frá því
sem spáð væri yrðu oft mjög mikið.
Ástæða þess að árangur verður
oft minni en áætlað var er augljós-
lega oft að fyrir hendi er náttúruval
sem virkar gegn því vali sem unnið
er að í stofninum. Vegna þess hve
margar af þessum tilraunum eru
smáar í sniðum þá er einnig raun-
verulegt úrval minna en metið er
vegna þess að þegar grannt er
skoðað þá eru allir bestu eða lök-
ustu gripirnir, sem valdir eru, ná-
skyldir. Einnig fjallaði hann nokk-
uð um ýmis áhrif kenninga sinna
um stofnsmæðaráhrif sem vafalítið
gætir í mörgum slíkum tilraunum
þar sem fáir gripir leggja grunn að
stofninum.
Hann ræddi einnig not sem
mætti hafa af hermiútreikningum
tilrauna með tölvulíkönum til þess
að leita skýringa á því sem í raun
gerðist. Tók hann vara fyrir því að
leggja of mikið upp úr slíkum út-
reikningum því að hversu vel sem
slíkir útreikningar ynnu þá væri þó
það sem gerðist í búfjárstofninum
það sem raunverulega skipti máli.
í styttri erindum undir þessum
efnisflokki, sem skiptu tugum,
kom fram margt athyglisvert sem
ekki er rúm til að rekja hér nema
að örlitlu leyti.
Þarna voru kynntar aðferðir til
að meta erfðabreytingar með gen-
flæði þegar um er að ræða breyti-
legan úrvalsstyrk á milli undirhópa
í stofninum.
Einnig voru kynntar niðurstöð-
ur útreikninga í tengslum við
óbeint úrval í margar kynslóðir.
Þar var bent á að ýmsir þættir geti
valdið breytingum í stofninum sem
ættu að hvetja til verulegrar var-
færni við að byggja á óbeinu úrvali
í ræktunarstarfinu. Þetta er atriði
sem full ástæða er til að huga að
þar sem slíku úrvali er, t.d. í ís-
lenskri búfjárrrækt, beitt mjög oft
og jafvel oftar en ástæða er til.
Þarna voru kynntar niðurstöður
úr útreikningum sem benda til að
árangur úrvals eftir BLUP kyn-
bótamati kunni að vera nokkuð
ofmetinn með hefðbundnum að-
ferðum þegar horft er til fleiri kyn-
slóða.
Allmikið var einnig fjallað um
úrval við blendingsrækt og þróun á
nákvæmari aðferðum til að meta
blendingsáhrif í ræktunarstarfinu
en mikill meirihluti erindanna
fjallaði um nákvæmni mismunandi
aðferða við mat á erfðastuðlum og
verða því flókna efni ekki gerð
nein skil hér.
Pennavinir óskast
Ute Biehl, 50 ára, og maðurinn
hennar, sem er bóndi í Norður-
Þýskalandi, óska eftir að skrifast á
við íslendinga (á þýsku eða
ensku).
Heimilisfangið:
Froerup Westerfeld 10,
D - W - 2391 Oeverse,
Þýskalandi.