Freyr - 15.11.1991, Blaðsíða 30

898 FREYR
22.’91
Tafla 3. Uppskera í hkg þurrefnis af hektara og vetrarhiti.
Ár a. b. c. d. e. f. g. Hiti
1977 ............ 47,7 55,0 57.3 61,2 33,3 42,9 50,8 0,53
1978 ............ 69,6 80,0 81,7 90,5 66,9 69,6 69.0 0,24
1979 ............ 41,6 49,3 51,5 51,2 35,0 54,6 54,0 -0,46
1980 ............ 50,7 63,4 66,3 73,9 52,3 59,7 54,8 1,09
1981 ............ 45,5 55.6 62,9 63,3 48,3 65,5 61,0 -0,86
1982 ............ 46,4 49,3 45,4 46,8 53,4 45,4 46,7 -0,29
1983 ............ 43,9 48,9 53,7 54,2 52,2 58,9 48,3 -0,39
1984 ............ 54,2 58,7 65,2 74,3 63,4 72,5 58,9 0,21
1985 ............ 65,5 72,3 73,3 76,4 69,8 72,2 67,0 0,73
1986 ............ 58,0 61,2 64,7 65,1 62,1 69,9 49,0 1.10
1987 ............ 59,3 67,0 70,9 69,6 70,6 78,8 49,5 1,09
1988 ............ 37,1 45,7 36,8 36,5 50,4 56,3 39,5 0,34
1989 ............ 29,1 35,1 31,9 31,6 42,0 45,3 32,4 0,27
1990 ............ 70,1 74,9 73,7 78,9 87,5 90,9 68,6 0,40
Meöaltal........ 51,5 58,4 59,8 62,4 56,3 63,1 53,6 0,29
Útreiknað
meðaltal....... 43,3 53,7 62,0 68,2 43,3 51,8 51,8 0,29
hverja gráðu. Verulegur hluti af
skýringunni er hvað grunnáburð-
urinn, sauðataðið, er sterkur. Ef
reiknað hefði verið með því hefði
þurft að hafa mun meiri mun á
áburði hlýrra og kaldra ára og þá
hefði að líkindum tekist betur til.
Ennfremur veldur miklu afbrigði-
leg uppskera árið 1982, sem var
mun meiri í e-lið en f-lið þrátt fyrir
miklu minni áburð. Sé því ári
sleppt virðist svo sem í f-lið hafi
tekist að draga úr hitaáhrifum um
4,7 hkg/ ha fyrir hverja gráðu, um
nærri 10% af meðaluppskeru. Það
er verulegur árangur, en óneitan-
lega nokkuð ótryggur.
Þegar lagt er mat á tilraunir sem
þessa er oft spurt, hvað niðurstað-
an sé marktæk. Einna nærtækast er
að athuga samanburð á hitaáhrif-
um á b-lið og g-lið í þessu skyni, því
að meðaláburður allt tímabilið er
svipaður á þessa liði, 100N á b-lið,
en 92N að jafnaði á g-lið. Saman-
burðurinn kemur fram á 2. mynd
þar sem sýnt er hvað uppskeru-
munur þessara liða var mikill eftir
því hver vetrarhitinn var. Deplarn-
ir raða sér nokkuð snyrtilega að
beinni línu, en það þýðir að svo-
nefnd fylgni er allgóð. Hún reikn-
ast 0,84 en yrði 1,00 ef samræmið
væri algert. Þetta er þýðingarmesti
árangurinn af tilrauninni. Ekki má
þó draga af þessu þá ályktun að
með þessu móti hverfi áraskiptin
að mestu. Þau eiga sér fleiri orsakir
en hitafar og það á raunar miklu
fremur við í tilraunum en á túnum
landsmanna þar sem hitinn er
greinilega mjög ráðandi þáttur.
Eitt er það til dæmis að uppskera
verður oft mun minni árið eftir að
tilraun hefur verið tvíslegin en þeg-
ar einslegið hefur verið. Og svo
hefur sumarhitinn að sjálfsögðu
líka áhrif, en af eðlilegum ástæðum
er ekki hægt að miða áburðinn að
vorinu við hann.
Til þess að skoða hvernig til hafi
tekist að jafna uppskeruna í f-lið,
þar sem grunnáburður er 15 tonn
af sauðataði, en tilbúinn áburður
notaður til að vega upp á móti
vetrarkulda, má bera saman e-lið
og f-lið á sama hátt og b-liður og g-
liður voru bornir saman. Þar er
fylgnin aðeins 0,23 og er ekki
marktæk, og hækkar ekki nema í
0,55 sé hinu afbrigðilega ári 1982
sleppt. Hér er sem sagt meiri til-
rauna þörf.
Þrátt fyrir það að þessi tilraun
hafi ekki svarað öllum þeim spurn-
ingum sem fyrir voru lagðar er ekki
hægt að segja annað en að árangur-
inn sé mikill. Það er greinilega
mögulegt að láta áburðinn vega
fyllilega upp á móti þeim áraskipt-
um heyfengs sem stafa af veðurfari
vetrarins á undan, ef eingöngu til-
búinn áburður er notaður. Til-
raunin staðfestir fyrri rannsóknir á
því að þau áhrif eru mikil, einkum
hlýtur svo að vera þegar margir
kaldir vetur koma hver á eftir öðr-
um. En auk þess er hægt að læra af
tilrauninni hvað sauðatað getur
verið góður áburður og hvað eftir-
verkanir þess eru miklar. Svo virð-
ist sem nægilegt sé að bera 8-10
tonn af sauðataði á hektara og ef til
vill þarf ekki að bæta við nema
tiltölulega litlum tilbúnum áburði
til þess að fá þannig meira en 50
hkg þurrefnis af hektara á friðuðu
landi. Því er ekki ólíklegt að sauðfé
geti að mestu ræktað fóðrið sitt,
séð fyrir áburði á það tún sem
vetrarfóður þess fæst af þegar vel
árar, en skilyrði þess er þó áreiðan-
lega að túnið sé friðað eins og í
tilrauninni. Fróðlegt væri að vita
hvort það sama gildir um kúabú-
skapinn. En hér er líka ástæða til
að benda á að í góðæri má ekki
nota svo mikinn áburð að viðbót í
köldu ári verði gagnslítil. Sú skyssa
sýnist raunar hafa verið gerð í lið-
unum e og f þar sem sauðatað var
grunnáburður.
Þessi tilraun snýst um það
hvernig bændur geti að nokkru
leyti tryggt sig gegn þeim miklu
sveiflum sem loftslagsbreytingar
valda og hagað útgjöldum sínum á
sem hagkvæmastan hátt í þeirri
viðleitni að verja búskap sinn og
atvinnuveg á hörðum samkeppnis-
tímum. Eg tel þetta svo þýðingar-
mikið mál fyrir hag bændastéttar-
innar að ekki aðeins sé nauðsyn-
legt að halda þessari tilraun áfram,
heldur þurfi að hrinda af stað
nýjum og víðtækari tilraunum um
þetta efni, helst víðar á landinu, og
byggja þá meðal annars á þeirri
reynslu sem fengist hefur í Hvann-
eyrartilrauninni.