Freyr - 01.12.1991, Blaðsíða 25

23.'91
FREYR 933
Kýr á beit á dönsku túni.
að varanleg tún minnkuðu um
helming á Englandi á árunum 1940
til 1962, en sáðskiptatún þreföld-
uðust á sama tíma. Svipuð þróun
varð í örðum löndum Evrópu á
sama tíma.
Helstu rökin fyrir notkun þess-
arar ræktunaraðferðar voru þau að
gömul tún væru ekki nógu afkasta-
mikil þ.e.a.s. uppskera af þeim
væri of lítil. Endurnýjun gróðurs
borgaði kostnað við jarðvinnslu og
vel það. En fljótlega gerðu menn
sér grein fyrir því að þessi aðferð á
ekki alls staðar við, og e.t.v. hafði
verið farið of geyst í að hverfa frá
gömlu túnunum yfir í sáðskipta-
tún. Þetta hefur orðið til þess að
hlutur gamalla túna hefur vaxið á
ný og nú er fóðuröflun af þeim
allverulegur hlutur í heildarfóður-
öflun margra Evrópulanda, eink-
um í hálendari sveitum í Mið-Evr-
ópu. Norðurlönd skera sig nokkuð
úr og þar er sums staðar mjög lítið
um gömul tún (sjá töflu).
í töflunni kemur fram hlutdeild
gamalla túna í % af búskaparlandi
nokkurra Evrópulanda árið 1982
(Voigtlander & Jacob).
Finnland............ 6,3
Danmörk ............ 8,3
Noregur.............. 11,5
Svíþjóð............... 19,4
V.-Þýskaland.......... 38,6
Holland .............. 57,1
Bretland.............. 61,9
Sviss................. 79,6
E.t.v. á veðurfar einhvern þátt í
því að Norðurlönd hafa enn í svo
litlum mæli horfið frá sáðskipta-
túnum. En vöntun á skilgreiningu
eða mismunandi túlkun á því hvað
telja skuli gamalt tún, en ekki
sáðskiptatún, eða búskaparland
getur haft veruleg áhrif á tölurnar í
töflunni.
Tún í ýmsum löndum
Noregur. Gróðurskilyrði í Noregi
eru mjög misjöfn ekki síst frá
norðri til suðurs. Lengd vaxtartím-
ans sveiflast t.d. milli 100 og 200
daga (um 3-7 mánaða). Heildar-
ræktunarland er talið 950.000 ha
ogþar aíeruum 540.000 hatún. Af
túnum eru 69% eldri en 10 ára. Á
vesturströndinni og í Norður-Nor-
egi eru yfir 90% af ræktunarland-
inu tún (svipað og hér á landi) en í
suðausturhluta landsins minna en
20%.
Við norskar rannsóknir hefur
komið í ljós að hlutdeild vallar-
foxgrass og annars sáðgresis er
minni en 10% í 10 ára gömlum
túnum (Nesheim 1986) og sáðgres-
ið er nær alveg horfið eftir 15-20 ár.
I gömlum túnum er língresi ríkj-
andi í gróðri, en vallarsveifgras,
túnvingull og hásveifgras eru
einnig algeng. Af tvíkímblaða
plöntum eru túnsúra, sóleyjar og
fíflar algengust. Uppskera minnk-
ar hratt fyrstu árin en vex síðar
aftur og er eftir lOáru.þ.b. 70% af
því sem hún var fyrsta árið.
Svíþjóð. Þar er reiknað með að
búskaparland sé í heild 3,18 millj.
ha og af því eru 331.000 ha talin tún
sem ekki eru í sáðskiptum. I
stórum dráttum er það svo í Sví-
þjóð að sláttutúnin, þ.e. þau tún
sem heyjað er af eru sáðskiptatún
en beitiland eru gömul eða varan-
leg tún. Nú á dögum eru beitilönd
hreindýra einu ógirtu beitilöndin í
Svíþjóð. Gerður er greinarmunur
á ræktuðu beitilandi og náttúru-
legu beitilandi (naturbet).
Aldur beitartúna minnkar eftir
því sem norðar dregur. Kal í
túnum í Norður-Svíþjóð er líkleg
skýring á því, en einnig er algengt
að tún þar norður frá verði
hnjúskótt af snarrótarþúfum, og
þá eru þau gjarnan endurunnin. I
Suður- og Mið-Svíþjóð er algengt
að ræktuð beitartún séu 25-35 ára.