Freyr - 01.12.1991, Blaðsíða 37

Nýgengi krabbameins meoal
bœnda
Hómfríður Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Rafnsson, Vinnueftirliti ríkisins.
Rannsókn á nýgengi krabbameins meðal íslenskra bœnda leiddi í Ijós, að krabba-
mein er fátíðara í þeirra hópi en meðal annarra karla á íslandi. Með nýgengi er átt ný
sjúkdómstilfelli meðal bœnda á ákveðnu tímabili. Þó eru einstaka krabbamein al-
gengari meðal bœnda en annarra. Niðurstöðum þessarar rannsóknar ber að miklu
leyti saman við niðurstöður erlendra rannsókna á bœndum.
Rannsókninni lauk árið 1990.
Hún var gerð með þeim hætti, að
félagaskrá Lífeyrissjóðs bænda var
tölvukeyrð við Krabbameins-
skrána fyrir árin 1977-1987. Kenni-
tala hvers manns var notuð til þess
að komast að raun um hverjir úr
hópnum hefðu fengið krabbamein
á þessu tiltekna árabili. Nýgengi
krabbameins í hópnum var síðan
borið saman við nýgengi krabba-
meins meðal íslenskra karla á sama
aldri á sama tíma. Hópurinn var
fyrst skoðaður í heild en síðan
skipt eftir aldri og athugaður eftir
aldurshópum. Par eð mjög fáar
konur voru í bændahópnum var
ekki unnt að athuga þær sérstak-
lega. Þeim var sleppt.
í óskiptum rannsóknarhópnum
var mun minna um krabbamein en
í samanburðarhópnum. Þegar sá
kostur er valinn að bera starfshóp
saman við alla samkynja eninstak-
linga á landinu á sama tíma má
búast við að starfshópurinn komi
betur út, því að í samanburðar-
hópnum eru m.a. óvinnufærir ein-
staklingar.
Hagstæð útkoma bænda kom
því ekki á óvart en var meiri en
þegar aðrir starfshópar hafa verið
athugaðir á sama hátt.
Fátíðni krabbameins í lungum
og blöðru kom ekki á óvart, en sú
hefur orðið raunin í rannsóknum á
bændum víða um heim. Þetta er
þakkað minni reykingum meðal
bænda en annarra.
Magakrabbamein var einnig
fátítt í þessum hópi og kann það að
koma á óvart, en lengi hefur verið
talið, að það væri'algengt hjá hér-
lendum bændum. Hafa ber í huga,
að magakrabbamein hefur orðið
fátíðari hér á landi almennt á síðari
árum eins og víðast hvar í heimin-
um. Mataræði hefur breyst á síð-
ustu áratugum með breyttum
geymsluaðferðum og kann það að
vera hluti skýringarinnar.
Krabbamein í vörum og húð,
heila og eitlum svo og hvítblæði var
á hinn bóginn tíðara meðal bænda
en í samanburðarhópnum. Það eru
einmitt þessar tegundir krabba-
meins, sem eru tíðar meðal bænda
víða um heim.
Utfjólubláir geislar sólar eru
taldir eiga þátt í myndun krabba-
meins í vörum og húð, en menn
hafa ekki viðhlítandi skýringar á
öðrum tegundum krabbameins,
sem herja fremur á bændur en
aðra. Rætt hefur verið um mögu-
leika á því að efnanotkun í land-
búnaði og veirusýkingar geti átt
hér hlut að máli.
Þegar hópnum var skipt eftir
aldri, sáust engar markverðar
breytingar frá niðurstöðunum úr
heildarhópnum. Heilaæxli voru þó
algengari í rannsóknarhópnum en
viðmiðunarhópnum meðal hinna
yngstu, sem fæddir voru eftir 1944.
Þar sem aðeins var um þrjú tilfelli
að ræða, er ekki unnt að álykta
neitt um það. Þessu ber á hinn
bóginn saman við erlendar rann-
sóknir, og geta menn sér þess til að
einhver efni kunni að hafa verið
tekin í notkun í landbúnaði á síð-
ustu áratugum, sem um geti verið
að kenna.
íslenskir bændur búa á margan
hátt við önnur skilyrði en starfs-
bræður þeirra í öðrum löndum.
Hér er temprað úthafsloftslag, bú-
fénaður á gjöf 8-9 mánuði á ári og
nær engin akuryrkja, svo að eitt-
hvað sé nefnt. Þegar þessa er gætt
er athyglisvert, hvað niðurstöð-
urnar koma vel heim og saman við
það, sem menn hafa fundið annars
staðar hjá bændum.
Hvers vegna bændur fá síður
flest krabbamein og verða langlíf-
ir, er ekki vitað. Það er aðeins unnt
að koma með getgátur. Er eitthvað
í lífsháttum bænda sem verndar þá
gegn krabbameini og öðrum lífs-
hættulegum skjúkdómum?
Grein um nýgengi krabbameins
meðal íslenskra bænda 1977-1987
birtist í Scandinavian Journal of
Social Medicine á þessu ári.