Fréttabréf Ættfræðifélagsins - 01.02.1991, Blaðsíða 14

Fréttabréf Ættfræðifélagsins - 01.02.1991, Blaðsíða 14
14 Einnig finn ég að því, þegar hann segir (undir "ættrakning"), að niðjatal nái "fram" í tím- ann, en áatal "aftur" í tímann. Orðsnotkun almennings er að vísu ekki samræmisfull í þessu, en í ættfræðinni er hefð að tala um framættir (sem eru framar, þ.e. fyrr, í tíma en niðjarnir); sbr. orðsnotkunina: á framanverðum (= öndverðum) miðöldum, andstætt "á ofanverðum miðöldum". Þar sem orðið ætt er tvíbent (bæði viðhaft um forfeður og niðja), vil ég ekki varpa orðinu "framættir" fyrir róða, eins og einhver gerði að tillögu sinni á fundi í vetur. Arngrími þakka ég gott tillag til umræðu, sem full nauðsyn var á. - Ritstj. Hugtök í ættfræ&i á félagsfundi í Ættfræ&ifélaginu hinn 6. desember 1990 bar ýmislegt um or& og merkingar á góma. í framhaidi af því datt mér eftirfarandi í hug. Þetta mætti svo ræ&a á fundi sí&ar og endurbæta eftir þörfum. Einstaklingur Einn ma&ur, kona e&a karl. Maki er kona e&a kari sem lifa saman hjónalífi. Eiginma&ur og eiginkona, oft nefnd ma&ur og kona, eru einstaklingar, sem gefnir hafa veri& saman í hjónaband af presti e&afógeta, og nefnast þá hjón. Sambú&arkona og sambú&arma&ur eru einstaklingar sem búa saman í óvíg&ri sambú&. Þau eru ekki hjón. Ættingí: Skyldmenni, ma&ur sem á sömu formó&ur og annar ma&ur. Forfa&ir og formó&ir eru skyldmenni einstaklings, oftast nokkrum kynsló&um eldri en einstaklingurinn. Afkomandi e&a ni&ji: Dóttir e&a sonur. Ættrakning Upptalning á skyldfólki, ættingjum, fram (ni&jatal) e&a aftur (áatal) ítímann. Áatal: Upptalning á forfe&rum og formæ&rum. Ættrakning frá einstaklingi til foreldra, afa og ömmu, langafa og langömmu og svo framvegis. Ættrakning frá ungu fólki til eldrafólks. Ni&jatal: Upptalning á afkomendum, þ.e. börnum, barnabörnum og svo framvegis. Ættrakning frá þeim sem eldri eru til þeirra sem yngri eru. í áatölum og ni&jatölum er venjulega innifalin æviskrá, þ.e. æviferill sem er upptalning á helstu æviatri&um einstaklings (s.s. störfum og fjölskyldu). Ættarskrá Fáor& upptalning á ættinajum, td. einungis nöfn, fæ&ingar- og danarár hvers einstaklings. Stuttform á áatali. Ættartal e&a ættartala getur veri& áatal, ni&jatal e&a ættarskrá. Ættartafla er myndræn framsetning á áatali e&a ni&jatali. Oftast eru einstaklingar (stund'um í ramma) tölusettir og tengdir saman me& línum. Svona myndir eru einnig kalla&ar ættartré. Líöur e&a ættli&ur er ákve&inn hópur fólks í ákveðinni rö& frá einstaklingi. Einstaklingurinn er 1. li&ur, foreldrar hans 2. li&ur, afi og amma 3. li&ur og svo framvegis. Fa&ir einstaklings fær tölumerkinguna 2 og mó&ir 3, afi 4 og amma 5. Þannig færfa&ir ailtaftvöfalda&a tölu barns og mó&ir þá tölu einum hærri. Þetta er algengt á áatölum og ættarskrám. Hér a& framan var geti& um hina hef&bundnu tölumerkingu í áatölum. í ni&jatölum hefur hef&in ekki veri& eins eindregin af e&liiegum ástæ&um. í áatölum eru alltaf tveir einstaklingar a& baki hverjum einum, þ.e. foreldramir, en fjöldi barna er miklu breytilegri. Merkingar í ni&jatölum eru á reiki og teldi ég þa& kost a& samræma þær merkingar, sérstaklega eftir a& ættfræ&iforrit fyrir tölvur eru a& ver&a æ algengari hjálpartæki ættfræ&inpa. í ni&jatölum hefur þott hva& greinilegast a& nota bókstafi (stafrófi&), fa&ir fær t.d. a, elsta barn hans fær aa og svo framvegis. En hvernig á a& merkja mó&urina? Hún hefur þá or&i& a& sérstakri grein (Já, hvernig er best a& skilgreina hana?), en falli& ómerkt hjá gar&i, þ.e.as. ekki falli& inn í bókstafamerkingarkerfí&. Þetta er ekki gott og raunar óhæft þar sem vi& erum öll af konum ni&ur komin (sbr. or&i& ni&ji). Þau or&, sem hér a& framan eru skilgreind, þyrfti a& ræ&a sem fyrst og setja ni&urstö&umar frarn á prenti í Frettabréfmu og e.t.v. ví&ar. Margt ungt fólk a.m.k. skilur ekki til hlítar sum þessara or&a. Þa& er því nau&synlegt a& skilgreina hugtökin í ættfræ&inni og koma þeim áframfæri. AmgrímurSigur&sson.

x

Fréttabréf Ættfræðifélagsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fréttabréf Ættfræðifélagsins
https://timarit.is/publication/885

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.