Tónlistin - 01.11.1944, Blaðsíða 18

Tónlistin - 01.11.1944, Blaðsíða 18
8 TÓNLISTIN aður meðal forfeðra Bachs, og var ávallt kappkostað að fleyga saman sem flest lög á hinn margbreytileg- asta hátt í hvert skipti sem fjöl- skyldán kom saman, enda hafði sú ætt öll mann fram af manni verið sérstaklega handgengin tónlistinni, og sjálfur Johann Sebastian Bach reyndist þvi vera lokaþáttur langr- ar þróunar til hinnar eindregnustu fullkomnunar. Sem organisti við St. Thomaskirkjuna í Leipzig semur Bach svo löngu siðar tónverk fyrir cembaló — þeirra. tíma pianó — og lýkur því með því að minnast þeirra gleðistunda, er hann í fjöl- skylduhópi á barnsaldri tók þátt i hinum hugmyndasnjalla samsteypu- söng. Verk þetta nefnist Goldberg- Variatiónen (eða -tilbrigði) og er samið sérstaklega fyrir veraldlegan samtíðarhöfðingja Bachs, von Keys- erling fríherra og cembalóleikara bans, Goldberg. Tilbrigði þessi eru 30 að tölu, og eru þau öll samin við ariu í upphafi verksins, þó eftir þeirri merkilegu meginreglu, að til- brigðin liafa aðeins hliðsjón af bassalínu aðal-stefsins, en þræða hvergi laglínuna sjálfa. Verk þetta endar á stuttu quodlibet-tilbrigði með tveimur þýzkum þjóðlögum við hinn gefna og margendurtekna bassa, og er það eitt af snilldarleg- ustu tilbrigðaverkum píanóbók- menntanna, sem sýnir mætavel ein- stæða leikni höfundarins í kanón- iskri raddfærslu í öllum tónbilum. Af þessu má sjá, hvernig alþýðleg- ur söngháttur er felldur inn i stór- brotið form hljóðfæratónlistar. Al- veg það sama gerir Max Reger i forleik sínum til föðurlandsins (Va- terlándische Ouvertiire), er hann í senn lætur hljóma þýzka þjóðsöng- inn (Yfir voru ættarlandi), sálma- lagið Vor guð er borg á bjargi traust og Die Wacht am Rhein (Varðliðið við Rín), sem við höfum gjarna sungið við kvæði Lárusar Thorar- ensen, Þér skýla fjöll, þig faðmar haf. Þessi aleflda þrenning höfund- arins er táknræn í samverkun sinni. Fyrst skiptir hann allri þjóðinni í tvo hluta, veraldlegan og andlegan; alþýðulagið er fulltrúi alls almenn- ings, þeirra, sem beita höndinni, en sáhnalagið felur í sér þá flokka þjóðfélagsins, er nægilegrar mennt- unar hafa notið til að nærast af hug- arorku sinni einni saman; alþjóð sameinar hann svo loks með því lagi, sem er. tákn heildarinnar: þjóð- söngnum sjálfum, laginu, sem allir kunna, allir skilja og syngja. Svo mjög höfum við oft og einatt nálg- azt erlendar þjóðir í sönglegu tilliti, að við mundum líklega geta hlustað á þetta tónverk með vakandi þátt- töku, vegna þess að við höfum fyrir áratugum sungíð innviði þess inn í vitund okkar; en allskostar óvíst verður þó að teljast, hvort þeir hafa þar fengið hina einu réttu og eðlis- sönnu svörun, svar hins djúpa, þjóð- borna uppruna, og má raunar ætla, að svo sé ekki. í tónverki, sem sam- ið er með þessum hætti, skilst gjörla megininntak kontrapunktsins: að láta margar sjálfstæðar laglínur fléttast saman og mynda hljómræna, samstillta heild. Hinn lárétti gangur lagsins ræður þar mestu, en ekki hinn lóðrétti skurður hljómsins.•¦"' i

x

Tónlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.