blaðið - 12.05.2007, Blaðsíða 20

20 LAUGARDAGUR 12. MAÍ 2007
Af handhöfum réttlætisins
Fyrir skemmstu var frá því greint
í fréttum að samkvæmt þjóðarpúlsi
GALLUP báru aðeins 29 prósent
aðspurðra traust til Alþingis og að
aðeins 30 prósent aðspurðra báru
traust til íslenskra dómstóla. Hér er
á ferðinni skelfileg niðurstaða fyrir
löggjafarsamkunduna og dómstóla
landsins. Látum það vera þótt lands-
menn beri ekki traust til Alþingis,
það er á margan hátt skiljanlegt
miðað við þá mynd sem daglega er
dregin upp af störfum þingsins. Hitt
er mun alvarlegra ef 70 prósent þjóð-
arinnar bera ekki traust til dómstóla
landsins vegna þess að almenningur
hefur ekki önnur kynni af störfum
þeirra en í þeim tilfellum sem við-
komandi hafaþurft að leita úrlausnar
ágreinings innan dómskerfisins.
Illskiljaniegar niðurstöður
Vegna starfa minna undangengin
25 ár hef ég fylgst nokkuð með mála-
rekstri fyrir öllum tegundum hér-
lendra dómstóla og sannast sagna er
ég ekki hissa á því að almenningur
beri takmarkað traust til dómstóla
landsins þar sem margar niðurstöður
þeirra eru a.m.k. illskiljanlegar. Máli
mínu til stuðnings verður hér vitnað
í tvo dóma Hæstaréttar nr. 221/2005
sem framvegis verður nefndur A og
dóm nr. 401/2006 sem við skulum
kalla B. Báðir þessir dómar snúast
um eignarhald á landspildum sem í
báðum tilvikum voru þinglýst eign
ákveðins aðila en aðrir gerðu tilkall
til. I dómi A taldi viðkomandi að um
gjöf hefði verið að ræða en í dómi
B var því haldið fram að um endur-
gjald væri að ræða vegna fyrri tíma
vinnuframlags. 1 báðum tilvikum
lágu eftirfarandi staðreyndir fyrir:
• Engin skrifleg gögn né vottaðar
yfirlýsingar voru lagðar fram til
stuðnings eignartilkallinu, aðeins
óvottfest munnmæli.
• Þeir sem ætluð viðskipti gerðu við
kröfuhafa til landsins voru fallnir
frá.
• Landspildurnar höfðu verið nýttar,
af þeim sem gerðu kröfu um eignar-
hald, án endurgjalds eða aðfinnsla
frá þinglýstum eigendum, fullan
hefðunartíma.
• Þinglýstir eigendur héldu því fram
að landið hefði verið leigt þeim
Traust „Fyr/'r skemmstu var frá þvígreint að sam-
kvæmt þjóðarpúlsi GALLUP báru aðeins 30 pró-
sent aðspurðra traust til íslenskra dómstóla. “
tíma samkvæmt lögum nr. 46/1905.
sem gerðu til þess tilkall.
• Það eina sem lá fyrir án þess að
hægt væri að vefengja það var að
landið hafði verið girt af og nýtt af
viðkomandi aðilum í fullan hefð-
unartíma. Því átti niðurstaðan
í báðum tilvikum að byggjast á
lögum nr. 46 frá 1905 um hefð.
Óstaðfestur framburður
Mál A fór þannig í héraðsdómi að
hefðarréttinum var hafnað og eign-
arhald þinglýsts eiganda staðfest,
byggt á óstaðfestum framburði eins
manns sem til viðbótarvar faðirþing-
lýsts eiganda og var því tæpast vitn-
isbær samkvæmt lögum nr. 91/1991
ummeðferðeinkamála. Tilviðbótar
var vitnað í skráningarspjald héraðs-
ráðunauts þar sem landið var skráð
með sviga leiguland en fyrir dóm-
inum bar ráðunauturinn að hann
hefði talið að svo væri, þ.e. á bak
við skráninguna voru engin gögn,
hvorki munnlega vottuð né skrifleg,
aðeins tilfinning ráðunautarins. A
þessu tvennu byggði héraðsdómur
niðurstöðu sína í þessu máli.
Meirihluti dóms Hæstaréttar stað-
festi niðurstöðu héraðsdóms með eft-
irfarandi rökum:
„Héraðsdómari hefur metið fram-
burð X og talið hann trúverðugan,
en hann styðst við spjald frá Búnað-
arsambandi Eyjafjarðar frá 1971 þar
sem spildan virðist talin vera leigu-
land áfrýjanda. Y ráðunautur, sem
færði spjald þetta, bar fyrir dómi
að fyrst þetta sé svo fært hafi land-
spildan verið leiguland á þessum
tíma í sínum huga.”
Það er ekki furða
þótt landsmenn
beri takmarkað
traust til dóm-
stóla landsins
Umrœðan
Helgi Laxdal
Hvorki skrifleg né munnleg gögn
í máli B var það niðurstaða hér-
aðsdóms að fallast bæri á kröfu þess
sem gerði tilkall til landspildunnar
sem endurgjald fyrir fyrri tíma
vinnuframlag. Eins og áður hefur
komið fram lágu því til grundvallar
hvorki skrifleg né munnleg vottfest
gögn.
Meirihluti dóms Hæstaréttar
staðfesti niðurstöðu héraðsdóms
með eftirfarandi dómsorði:
„Ekki var talið að K og S hefði
tekist sönnun um að lóðin hefði
verið seld á leigu og stóð því ákvæði
3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um
hefð, því ekki í vegi að hefð hefði
unnist. Var því fallist á kröfu E og
eignarréttur hans að umræddri lóð
staðfestur.”
Eins og hér kemur fram féllst
meirihluti dóms Hæstaréttar ekki
á forsendur héraðsdóms um að eign-
arhald viðkomandi á landspildunni
væri endurgjald fyrir fyrri tíma
vinnuframlag, þess í stað skyldi
eignarhaldið grundvallast á hefðar-
réttinum, þ.e. á því að kröfuhafinn
hafði haft ótakmörkuð yfirráð yfir
landspildunni í fullan hefðunar-
Sömu staðreyndir í báðum málum
Eins og hér að framan var rakið
eru framlagðar staðreyndir í
þessum tveimur málum þær sömu
þótt atburðarás og önnur atriði
sem ekki skipta máli við úrlausn
feirra séu sitt með hvorum hætti.
ljósi þessa hefðu dómsniðurstöð-
urnar átt að vera þær sömu í báðum
málunum, byggðar á þinglýstum
eignarrétti eða hefðarrétti, en ekki
sitt á hvað sem er niðurstaðan. Að
mínu mati er það niðurstaðan í
máli A sem er röng þar sem skýrum
ákvæðum laga nr. 46/1905 um hefð
er hafnað en þess í stað byggt á
munnlegum óvottuðum framburði
eins manns og skráningarspjaldi
sem ekkert stóð að baki nema til-
finning þess sem skráði.
Óskað var endurupptöku Hæsta-
réttar á máli A með von um leiðrétt-
ingu. Það tók réttinn um 4 mánuði
að komast að niðurstöðu sem um
síðir var tekin af öllum 9 dómur-
unum. Lyktir voru á þá leið að 5
dómarar höfnuðu beiðninni en 4
samþykktu hana.
Áleitin spurning
Fyrir liggur að sífellt fleiri málum,
sumum vonlausum, er vísað til
Hæstaréttar, svo mörgum að dóm-
arar réttarins hafa vart undan.
Getur ástæðan verið sú sama og
rekur fólk til kaupa á lottómiðum?
Sú spurning hlýtur einnig að vera
áleitin, ef dómar Hæstaréttar eru
faglegir, hver er þá ávinningur ein-
stakra stjórnmálaafla að eigna sér
einstaka dómara við réttinn?
I ljósi nefndra niðurstaðna og
vaflítið margra annarra sem ganga
sitt i hvora áttina er ekki furða þótt
landsmenn beri takmarkað traust
til dómstóla landsins og alveg sér í
lagi til Hæstaréttar sem virðist haf-
inn yfir gagnrýni, lifir í svo vernd-
uðu umhverfi að um dóma hans má
tæpast fjalla á opinberum vettvangi
þótt með niðurstöðum sínum í ein-
hverjum tilfellum sé verið að hafa
æru og verðmæti af saklausu fólki.
I báðum þessum málum var um sér-
atkvæði að ræða.
Höfundur er vélfræðingur
Leiðinleg ummæli
Mér fannst leiðinlegt að lesa um-
mæli framkvæmdastjóra Geðhjálpar
í Blaðinu þar sem hann efast um fag-
mennsku heimilislækna í geðheil-
brigðismálum. Heimilislæknar, hér
sem annars staðar, hitta langflesta
einstaklinga sem eru með vægt til
meðalsvæsið þunglyndi og kvíða og
hafa áratugareynslu í að meðhöndla
þessa sjúkdóma. Heimilislæknum
er líka vel kunnugt um þær áhyggjur
sem m.a. Alþjóðaheilbrigðismála-
stofnunin hefur af vaxandi tíðni
þunglyndis og kvíða meðal þjóða og
hversu vangreindir og ekki síst van-
meðhöndlaðir þessir sjúkdómar eru.
Undirmönnuð stétt
Heimilislæknar hafa rætt um það
sín á milli að þeim finnist álag sem
tengist meðhöndlun geðsjúkdóma
í heilsugæslu hafa farið vaxandi
og hafa mælt eindregið með því
að fá þjónustu sálfræðinga inni í
heilsugæsluna í meira mæli. Við
fögnuðum því mjög tilraunaverk-
efni með sálfræðingum um hug-
ræna atferlismeðferð í hópum sem
reynd hefur verið á sl. misserum
á nokkrum heilsugæslustöðvum.
Einnig hefur, á kostnað Félags ís-
lenskra heimilislækna (FfH), verið
haldið námskeið í samtalsmeðferð
vegna kvíða og þunglyndis sem
m.a. byggir á hugmyndafræði um
hugræna atferlismeðferð og er í sam-
vinnu við sálfræðinga og geðlækna á
geðdeild LSH. Meira en fjórðungur
félagsmanna FÍH hefur nú þegar
farið í gegnum þessi 3ja mánaða
námskeið undir handleiðslu sálfræð-
inga. Þetta er að mínu mati mjög hátt
hlutfall í stétt sem er undirmönnuð
og undir miklu vinnuálagi en telur
samt brýnt að taka þátt og efla þekk-
ingu sína á málefninu svo sem þó er
ærin fyrir.
Fordómar
Ég get tekið undir það með fram-
kvæmdastjóranum að það er ekki
hægt að reka fleyg á milli félagslega
hlutans og heilbrigðishlutans enda
hafa heimilislæknar talið mikla
þörf á því að tengja félagsþjónust-
una mun meira inn í heilsugæsluna.
Ekki síst í geðheilbrigðismálum er
Því veldurþað
mér vonbrigðum
aðrekastá
fordóma í garð
heimilislækna.
Umrœðan
ElínborgBárðardóttir
samvinna og teymisvinna milli heil-
brigðisþjónustunnar, félagsþjónust-
unnar og grasrótarinnar brýn og því
veldur það mér vonbrigðum að rek-
ast á fordóma í garð heimilislækna
sem gegna að öðrum ólöstuðum
lykilhlutverki í meðferð flestra sjúk-
linga með geðræn vandamál.
Höfundurerformaður
Félags íslenskra heimilislækna