blaðið - 06.07.2007, Blaðsíða 18

18
FÖSTUDAGUR 6. JÚLl' 2007
blaöiö
KOLLAOGKÚLTÚRINN
kolbrun@bladid.net
Það er auðveldara að berj-
ast fyrir prinsippum sínum
en að lifa samkvæmt þeim.
Alfred Adler
íslandsfrum-
flutningur
Á laugardag verður í Skálholts-
kirkju íslandsfrumflutningur
á nýju verki eftir Huga Guð-
mundsson, Apocrypha, sem
jafnframt er lokaverkefni hans
við Sonology-stofnunina í Den
Haag í Hollandi. Verkið er fyrir
messósópran, barokkhljóðfæri
og gagnvirk tölvuhljóð og fyllir
heila tónleika. Fyrir tónleik-
ana á laugardaginn verður hald-
inn fyrirlestur í Skálholtsskóla
kl. 14:00 sem ber yfirskriftina
Hvað er Apocrypha? Verkið
verður svo flutt tvívegis á Sum-
artónleikum, laugardaginn 7.
júli kl. 17:00 og sunnudaginn
8. júlí kl. 15:00. Flytjendur eru
barokksveitin Nordic Affect og
Guðrún Jóhanna Ólafsdóttir
messósópran. Stjórnandi er
Daníel Bjarnason. Um stjórn
tölvunnar og aðra tæknilega
stjórnun sér Hugi sjálfur.
Verkið var frumflutt þann 29.
júní sl. í Den Haag og hlaut frá-
bærar viðtökur.
Barokksveitin Nordic Affect
bindur svo enda á tónleika-
helgi Sumartónleika þar sem
hún flytur verk frá meginlandi
Evrópu sem samin voru á tíma-
bilinu frá lokum 17. aldar til
upphafs 18. aldar.
Salka fékk
Gaddakylfuna
Salka Guðmundsdóttir, 26 ára
háskólanemi í Glasgow, bar
sigur úr býtum í Gaddakylf-
unni, glæpasmásagnakeppni
Mannlífs og Hins íslenska
glæpafélags.
Smásaga Sölku nefnist Við
strákarnir. Þar koma illvirki
eineltispúka úr fortíðinni
í bakið á nokkrum ungum
mönnum þegar fórnarlamb
þeirra úr grunnskóla fer að
gera upp gamlar sakir.
Salka er dóttir Olgu Guðrúnar
Árnadóttur rithöfundar og Guð-
mundar Ólafssonar, leikara
og rithöfundar. Hún leggur
stund á mastersnám í skapandi
skrifum í Glasgow.
AFMÆLI í DAG
George W. Bush forseti, 1946
Frida Kahlo málari, 1907
Sylvester Stallone leikari, 1946
Kammerkórinn Carmina vekur gömul lög til lífsins
Árni Heimir Ingólfsson. ..Þetta eru login sem
menn og konui þessa tíma hafa kunnað og
sungið. til dæmis Hallgrímur Pétursson, Brynjólfur
Sveinsson biskup og Ragnheiður dóttir hansz'
Vinsælustu lög 17. aldar
á íslandi eru komin út á
geisladiski íflutningi Kam-
merkórsins Carminu. Boð
frá alþjóðlegum listahátíð-
um streyma til kórsins.
Eftir Kolbrúnu Bergþórsdóttur
kolbrun@bladid.net
Melódía er heiti á nýjum geisla-
diski þar sem Kammerkórinn
Carmina flytur Iög úr samnefndu
íslensku handriti frá 17. öld. Hand-
ritið var í eigu danska málfræð-
ingsins Rasmusar Rask og er talið
eitt merkasta íslenska sönghandrit
sem varðveist hefur. Það geymir
rúmlega tvö hundruð lög af ýmsum
toga: söngva við erlend þjóðkvæði,
tvísöngva, sálma, drykkjuvísur og
margt fleira. Um skrifarann er ekk-
ert vitað en talið er að handritið sé
ritað um 1660. Á fyrstu síðu þess
stendur: „Melodia. Nokkrir út-
lenskir tónar með íslenskum skáld-
skap, og margir af þeim nytsam-
legir til andlegrar skemmtunar."
Árni Heimir Ingólfsson, tónlistar-
fræðingur og stjórnandi Carminu,
fór í gegnum handritið og skrifaði
það upp á nýtt til að gera það að-
gengilegt til flutnings. Ásamt Guð-
rúnu Laufeyju Guðmundsdóttur
rannsakaði hann síðan hvaðan
lögin voru upphaflega komin. Þau
Guðrún fundu mörg laganna í hand-
ritum og prentuðum bókum meðal
annars frá Þýskalandi, Danmörku,
Austurríki, Frakklandi, Sviss og
Ítalíu. Um einhver lög er ekkert
vitað og enn önnur eru sennilega
íslensk.
Blómlegt tónlistarlíf
„Sá sem skrifaði handritið vildi
fyrst og fremst varðveita lögin en
skeytti minna um textann. Hann
hefur mjög sennilega viljað eiga
öll uppáhaldslögin sin á einum
stað,“ segir Árni Heimir. „Hand-
ritið er óvenjulegt miðað við önnur
nótnahandrit frá þessum tíma að
því leyti að einungis er skrifað
eitt textaerindi við hvert lag en
í öðrum handritum eru erindin
miklu fleiri. Vandinn sem skapast
við þetta er að ef menn vilja syngja
lag úr Melódíu þá hafa þeir ein-
ungis eitt erindi en ekki allan text-
ann. Þá kemur að því að leita að
textanum í öðrum handritum, sem
getur verið tímafrekt. Stundum
tókst okkur Guðrúnu að hafa uppi
á öllum textanum og stundum ekki.
Þegar það tókst ekki var eina ráðið
að syngja það eina erindi sem hefur
varðveist.“
Árni Heimir segir lögin mjög
fjölbreytt. „Þetta handrit er þver-
skurður af tónlistarlífinu á íslandi
á 17. öld. Það er gömul klisja að
hér hafi verið fátæklegt tónlistar-
líf á þessum tíma en þetta handrit
sýnir að þetta er ekki rétt. Hér var
blómlegt tónlistarlíf þótt Islend-
ingar hafi ekki átt eigin tónskáld.
íslenskir lærdómsmenn héldu
utan til náms og gátu kynnt sér
það sem var efst á baugi í tónlist
á meginlandinu, og einnig kom
fyrir að útlendingar væru fengnir
til að kenna við latínuskólana. Þeir
kunna að hafa komið með koffort
af nótnabókum með sér sem var
sungið upp úr hér heima. Síðan er
það einhvern tímann kringum 1660
að þessi ókunni maður skrifar upp
rúmlega tvö hundruð lög og allt er
það alvörutónlist, lög sem höfðu til
dæmis verið mjög vinsæl á megin-
landinu nokkrum áratugum fyrr.
Þetta eru lögin sem menn og konur
þessa tíma hafa kunnað og sungið,
til dæmis Hallgrímur Pétursson,
Brynjólfur Sveinsson biskup og
Ragnheiður dóttir hans.“
Boð streyma að
Árni Heimir stofnaði Kammerk-
órinn Carminu sumarið 2004.
„Mér fannst vera mikil eyðimörk
hér á landi varðandi gamla tónlist.
Það var engu líkara en að tónlist-
arsagan hefði hafist með Bach og
öðrum tónskáldum barokktímans.
DISKURINN
►
Smekkleysa gefur diskinn
út og honum fylgir bækling-
ur þar sem saga handritsins
og laganna er rakin.
►
►
Mörg laganna eru sett í upp-
runalegan búning og leikið
er á gömul hljóðfæri.
Á geisladisknum eru 33 lög.
Ég stofnaði Carminu til að kynna
alla þá frábæru tónlist sem til er
frá miðöldum og endurreisnar-
tímanum, eftir tónskáld eins og
Josquin, Dunstable, Gombert og
Palestrina. Það eru til óteljandi
tónlistarperlur frá þessum tíma og
mörg meistaratónskáld sem enn
á eftir að kynna fyrir íslenskum
áheyrendum. Við lítum á það sem
okkar hlutverk að víkka sjóndeild-
arhringinn í íslensku tónlistarlífi
og flytja tónlist sem aðrir söng-
hópar eru ekki að fást við. Þannig
eiga allir að geta lifað í sátt og sam-
lyndi,“ segir hann. Kórinn er ný-
kominn frá Svíþjóð þar sem hann
flutti efnisskrá úr Melódíu á Stock-
holm Early Music Festival sem er
ein virtasta endurreisnartónlistar-
hátíð Norðurlanda. Flutningurinn
vakti mikla athygli og boð frá al-
þjóðlegum listahátíðum hafa í kjöl-
farið streymt til kórsins.
MENNINGARMOLINN
Stórafmæli
píanósnillings
Á þessum degi árið 1937 fædd-
ist píanóleikarinn og hljóm-
sveitarstjórinn Vladimir Dav-
idovich Ashkenazy í Gorký í
Sovétríkjunum. Foreldrar hans
voru atvinnupíanóleikarar. Hann
sýndi strax sem barn undraverða
tónlistarhæfileika og var sex ára
þegar hann hóf píanónám. Á
ferli sínum hefur hann unnið
til fjölda viðurkenninga fyrir
píanóleik sinn og er eftirsóttur
hljómsveitarstjóri.
Hann flutti til Vesturlanda árið
1963 og býr ásamt konu sinni, Þór-
unni Jóhannsdóttur, í Sviss en
hefur verið íslenskur ríkisborgari
frá árinu 1972. Hann átti stóran
þátt í því að stofna til Listahátíðar
í Reykjvík og var hvatamaður að
stofnun tónlistarhúss í Reykjavík.
Hann er heiðursstjórnandi Sinfón-
íuhljómsveitar íslands. Hann mun
takfi við starfi aðalstjórnanda Sin-
fóníuhljómsveitarinnar í Sydney í
Ástralíu árið 2009.