blaðið - 26.07.2007, Blaðsíða 11

blaðið
FIMMTUDAGUR 26. JULI 2007
11
Frí fyrir alla
Edda hringdi:
Eftir rúma viku verður frídagur
verslunarmanna haldinn hátíð-
legur á útiskemmtunum víða um
land, enda fær þá fjöldi fólks frí í
vinnunni. Það gildir þó ekki um
meginþorra afgreiðslufólks sem má
gjöra svo vel að standa vaktina og
aðstoða skemmtanaglaða Islend-
inga sem fagna því að verslunar-
menn ættu að vera í fríi.
Hvernig væri ef kaupmenn
sæju sóma sinn í því að veita sínu
starfsfólki verðskuldað frí og loka
verslunum sínum á meðan? Fólk
getur þá sýnt fyrirhyggju og klárað
sin innkaup fyrir verslunarmanna-
helgina. Það hlýtur að geta sýnt því
skilning að þetta heitir einu sinni
frídagur verslunarmanna og ætti
að bera nafn með rentu.
Potter-ánægj-
an eyðilögð
Dóra hringdi:
„Ég verð að lýsa yfir megnri
óánægju með að Blaðið hafi
eyðilagt fyrir hundruðum aðdá-
enda Harry Potter-bókanna með
skrifum sínum um innihald nýj-
ustu bókarinnar og kannski fyrst
og fremst endi hennar. I Blaðinu í
gær, bæði á forsíðu og í flennifyrir-
sögn á innsíðu, er hulunni svipt af
endi bókarinnar. Sú sem þar skrifar
um nýjustu bókina notar orðalagið
„Ódauðlegur galdradrengur“. Þarf
að segja meira? Ekki hvað mig
varðar. Þetta segir allt. Bókin er
ónýt fyrir mér og sennilega fleirum.
Mér finnst þetta vægast sagt illa
gert gagnvart dyggum lesendum
Harrys Potters."
Sorpa og
sóðaskapur
Hallgrímur skrifar:
Umfjöllun Blaðsins um sóða-
skap og tillitsleysi borgarbúa er
löngu tímabær. Furðu sætir að fólk
láti sig hafa það að henda sorpi á
víðavangi, bara vegna þess eins að
ekki er opið þegar komið er með
úrganginn. Ekki einasta hefur
Blaðið þarna bent á uppeldisvanda
hjá stórum hópi borgarbúa heldur
líka á litla þjónustu borgarfyr-
irtækisins Sorpu. Hvers vegna í
ósköpunum er ekki opið lengur á
móttökustöðvum Sorpu? Þær opna
ekki fyrr en um hádegi og er lokað
um kvöldmatarleytið. Stór hluti
fólks sem þarf að nýta þjónustuna
er vinnandi á þessum tíma. Ef ekki
er mögulegt að opna fyrr en um
hádegi, því er þá ekki opið lengur
frameftir? Kannski stjórnendur
Sorpu sjái sér fært að svara okkur
skattgreiðendum því.
Ódýrara áfengi - fleiri vandamál
í stjórnarskránni okkar segir að al-
þingismenn skuli einungis bundnir
við sannfæringu sína, en eigi við
neinar reglur frá kjósendum sínum.
Með þessari grein vil ég reyna að
hafa áhrif á sannfæringu þeirra
þingmanna sem virðast með yfirlýs-
ingum sínum gefa til kynna að þver-
pólitískur stuðningur sé við lækkun
áfengisgjalds. Þetta mun ég gera með
því að visa í almenna skynsemi, þjóð-
arhag og rannsóknir vísindamanna
frá mörgum þjóðum.
Fyrst er að telja að lækkun áfengis-
gjalds mun hafa í för með sér aukna
neyslu. Þetta er margsannað og hafa
fjölmargar þjóðir reynt þetta. Stað-
reyndin er eftirfarandi: Islendingar
drekka sífellt meira áfengi. Stærstu
breytingar í áfengisstefnu íslendinga
er bjórinn, lækkað verð (hefur ekki
fylgt hækkun neysluvísitölu og við
bætist aukinn kaupmáttur), fjölgun
sölustaða (barir og útsölustaðir),
lengri opnunartími (barir og útsölu-
staðir, en nú er þar opið lengur og
fleiri daga i viku), bann við áfengis-
auglýsingum ekki virt. Þetta veldur
aukinni neyslu og þyngri vanda. Sú
aukning í neyslu kemur verst niður
á stórneytendum og stækkun á þeim
hópi.
Nettóniðurstaða
okkaraf ofneyslu
áfengis og vímu-
efna er neikvæð
umtugi milljarða
UMRÆÐAN
Ari Matthíasson
Kostnaður vegna ofneyslu
Miðað við útreikninga annarra
þjóða á þjóðhagslegri byrði áfengis-
og vímuefnaneyslu þá er árlegur
kostnaður Islendinga á bilinu 30 til
80 milljarðar. Upp í þennan kostnað
fer áfengisgjald sem árlega er um 7,5
milljarðar. Það er því ljóst að nettó-
niðurstaða okkar af ofneyslu áfengis
og vímuefna er neikvæð um tugi
milljarða. Sú skekkja mun að sjálf-
sögðu aukast ef neysla eykst.
Þar með er komið umhugsunar-
efni fyrir þá sem berjast fyrir því
„þjóðþrifamáli“ að íslendingar auki
áfengisneyslu sína með lækkuðu
áfengisverði. Þarna hefur auðvitað
ekki verið lögð mælistika á áþján þá
sem áfengissjúkir og aðstandendur
þeirra líða sem verði vegin á móti
þeim létti sem hófdrykkjufólkið upp-
lifir með lækkuðu áfengisverði. Þetta
var um þjóðhagsleg áhrif af lækkuðu
áfengisverði.
Nú liggja fyrir rannsóknir vísinda-
manna um áhrif forvarna sem m.a.
eru kynntar í ritinu Alcohol-No ord-
inary commodity, en útdrátt úr því
riti má m.a. finna þýddan á heima-
síðu Lýðheilsustöðvar. Þetta rit var
afrakstur starfshóps vísindamanna
sem naut nokkurs styrks frá Alþjóða-
heilbrigðismálastofnuninni (svæðis-
skrifstofu WHO í Evrópu og höfuð-
stöðvunum í Genf) og The Society
for the Study of Addiction. Hvorki
þær stofnanir sem styrktu útgáfuna
né nokkrar aðrar stofnanir eða fyrir-
tæki hafa beint eða óbeint umbunað
höfundum þannig að hagsmuna-
árekstrum er ekki til að dreifa.
Góð eða slæm áfengisstefna
Niðurstaða þeirra var í stuttu máli
sú að bestu forvarnirnar og þær einu
sem hægt væri með vísindalegum
mælistikum að sýna fram á hag-
kvæmni og virkni væru eftirfarandi:
Hátt áfengisgjald, hár áfengiskaupa-
aldur, bann við áfengisauglýsingum
og takmarkað aðgengi.
Munurinn á góðri og slæmri
áfengisstefnu er ekki óáþreifanleg
stærð heldur er áfengisstefna þvert
á móti oft spurning um líf og dauða.
Rannsóknir geta sagt til um hvaða
aðferðir eru líklegastar til að skila
árangri fyrir almenna lýðheilsu og
hvaða aðferðir eru líklegar til að
bera minni árangur eða jafnvel vera
ónothæfar, afvegaleiðandi og hrein
sóun á tíma og verðmætum. Þetta
er gert með fjórum mælistikum: 1)
sönnun á virkni með rannsóknum,
2) umfang og samræmi rannsókna,
3) samræmi á niðurstöðum milli
landa og menningarheima, 4) raun-
kostnaður með tilliti til tíma, úrræða
og peninga (til að hefja aðgerðir og
viðhalda þeim).
Gagnslausar forvarnir
Það hafa heyrst þau sjónarmið að
núverandi neyslustýring hafi beðið
skipbrot og taka þurfi upp aðrar for-
varnir. Það hlýtur þá að standa upp
á agenta þessarar stefnu að benda
á þær forvarnir. Ég get því miður
ekki hjálpað þeim með það á annan
hátt en að benda á nýlega úttekt rík-
isendurskoðunar Bandaríkjanna á
tveimur slíkum herferðum þar sem
annars vegar var metið tugmilljarða
auglýsingaherferð sem átti að draga
úr vímuefnavanda ungs fólks og
hins vegar forvarnaverkefni í skólum
sem stóð í tvo áratugi. Þessi forvarna-
verkefni skiluðu engum árangri en
auðvitað fengu einhverjir vinnu við
þetta og fjölmiðlar og auglýsinga-
stofur höfðu af þessu tekjur.
Þau sjónarmið heyrast einnig að
íslendingar búi við minna frelsi en
aðrar þjóðir þar sem ekki sé hægt að
kaupa áfengi í öllum verslunum og
það sé dýrt auk þess sem þeim sem
yngri eru en 20 ára sé bönnuð neysla
þess. Einnig sé framleiðendum þess
og innflytjendum bannað að auglýsa
vöru sína. Því hljóti að vera minna
frelsi á íslandi en í viðmiðunarlönd-
unum. Þetta er rökvilla því þarna
gleyma menn að gera ráð fyrir fylgi-
fiskum aukinnar áfengisneyslu og
hinum íþyngjandi áhrifum fyrir
allan almenning.
Aukin lífsgæði
Staðreyndin er sú að íslenskar
reglur um áfengi og neyslu þess eru
með þeim skilvirkustu í heimi að
mati vísindamanna hjá læknaháskól-
anum i New York en þeir báru saman
ýmsa þætti hjá 30 aðildarríkjum
Efnahags- og framfarastofnunar-
innar, OECD, svo sem aðgengi að
áfengi, verð og neyslu. Niðurstaðan
var m.a. sú, að bein tengsl séu á milli
áfengisneyslu og löggjafarar ein-
stakra landa.
Góð áfengislöggjöf þýðir minni
kostnað þjóðfélagsins af ofneyslu
og aukin lífsgæði borgaranna með
lægri sköttum og betra mannlífi.
Því er spurt: hvort ætli ffelsi og
réttlæti aukist eða minnki á íslandi
ef áfengisgjald lækkar?
Höfundur er framkvæmdastjóri
félags- og útbreiðslusviðs SÁÁ
UNDANURSLITALEIKIR
26. JÚLl : 16:00 ; LIÐ NO 1 - LIÐ NO 2
26. JÚLÍ I 19:00 ! LIÐ NO 1 - LIÐ NO 2
LAUGARDALSVÖLLUR
KR-VÖLLUR
“yrkirevropumui u-^kvenna
UNDER19
CHAMPIONSHIP
Orkuveita
Reykjavíkur