blaðið - 04.08.2007, Blaðsíða 18

18
LAUGARDAGUR 4.ÁGÚST2007
biaöið

BL.AÐSINS
Fullt af fróðleik og
skemmtílegu efni
k
Orð eru dýr
Rétt er að taka fram að um
voðaverk sem framið var
í Reykjavík um síðustu
helgi veit ég ekkert um-
fram það sem stóð í dagblöðunum
og á stærstu fréttasíðum netsins.
Ég þekki engan málsaðila né hef
lesið nokkuð það sem skrifað
hefur verið um málið á spjall-
síðum ef eitthvað er. Og rétt er líka
að taka fram að eftirfarandi pistill
snýst alls ekki um þann verknað
né þær manneskjur sem þar komu
við sögu.
Mig langar aftur á móti að fara
fáeinum orðum um það orðfæri
sem sumir fjölmiðlar notuðu af
þessu tilefni.
„Ástríðuglæpir"
„Ástríðuglæpur“, „ástríðumorð"
- þessi orð bæði var að finna á
fréttasíðum netsins; ekki þó í
dagblöðunum svo ég sæi. Og þetta
eru orð sem ég á afar erfitt með að
sætta mig við.
Þessi orð fela nefnilega í sér -
bæði leynt og ljóst - að glæpur hafi
verið framinn VEGNA ÁSTAR.
Vissulega er talað um „ástríðu"
en ekki „ást“ en merkingin er nú
samt sú; það vitum við öll. Og
ég get bara ekki fellt mig við þá
tilhugsun að voðaverk og jafnvel
morð geti verið framin í nafni
ástar.
Mér skilst - þó ég hafi ekki
kynnt mér hvort það er rétt - að
til skamms tíma hafi verið sérstök
ákvæði í frönskum lögum sem
snertu „ástríðuglæpi“. Og refs-
ingar voru sjálfkrafa mildari en
ella ef tókst að sýna fram á að það
hefðu verið ástríður (les: ást) sem
rak glæpamanninn áfram. Angi
af sömu hugsun skaut rótum víðar.
Hér á íslandi hefur gengið furðu-
lega illa að fá heimilisofbeldi lagt
að jöfnu við aðra ofbeldisglæpi af
því sú hugsun er einhvers staðar
að þvælast í kolli máttarvald-
anna að afsakanlegra sé að beita
rangindum eða ofbeldi þann sem
maður elskar en aðra. Því ástin
geti verið svo heit að hún svipti
mann ráði og rænu.
Eitthvað í þá áttina.
Að afsaka hið óafsakanlega
En ofbeldi fremur maður
auðvitað aldrei vegna ástar, hvað
þá morð. Vissulega fylgir ást-
inni sterk hvöt til að vera í sem
mestum og nánustum samvistum
við þann sem maður leggur ást á,
Orðið „heiður" er að
vísu ekki auðvelt að
skilgreina. í sumum til-
fellum er það nánast eins
og kurteislegt samheiti
yfir spéhræðslu.
en til að hún standi undir nafni
sem raunverulegur kærleikur, þá
þarf maður að vilja ástvini sínum
vel. Ekki umvefja hann eigingirni
og heimtufrekju.
Og vilji maður einhverjum vel,
þá drepur maður hann ekki - né
þá sem honum er nánir.
Svo einfalt er það. Þar af leið-
andi er það til dæmis rökvilla
að allir drepi yndið sitt - eins og
Oscar Wilde komst að orði.
Maður getur drepið mann af
ýmsum ástæðum. Til dæmis út af
síngirni, hatri, frekju og afbrýði-
semi, út af blindri græðgi eða geð-
veilu, út af ofsafenginni einsemd
eða skyndilegri örvæntingu.
En aldrei út af ást.
Alveg sama hvað við teljum
okkur þekkja mörg dæmi um það
sem kallað hefur verið „ástríðu-
glæpir“ - alveg sama hvað hafa
verið búin til mörg listaverk þar
sem fólk fremur voðaverk af því
lliugi Jökulsson
skrifar um orðfæri fjölmiðla
,ástin“ er svo ofsaleg - þá er það
aldrei ást sem býr að baki.
Þess vegna þótti mér illt að sjá
þessa úreltu og reyndar skaðlegu
notkun orðsins „ástríðuglæpur“.
í versta falli getur svona orða-
notkun - hvort sem okkur líkar
betur eða verr - komið út sem til-
raun til að afsaka hið óafsakanlega.
Morð á heimasætum
Sama er með orðið „heiðurs-
morð“ sem iðulega dúkkar upp
í fjölmiðlum þegar einhver
karlrembusvín drepa heimasætur
sem ekki vilja giftast „réttu“
eiginmönnunum.
Orðið „heiður“ er að vísu ekki
auðvelt að skilgreina. í sumum til-
fellum er það nánast eins og kurt-
eislegt samheiti yfir spéhræðslu.
En í einhverri merkingu er það
samt jákvætt. Það hefur nú hver
sinn heiður þrátt fyrir allt.
Og að morðin á heimasætunum
séu framin vegna „heiðurs“ er
einfaldlega svívirðing við þann
jákvæða heiður sem býr í brjósti
hverrar manneskju. Enda þarf
ekki lengi að velta vöngum til að
komast að þeirri niðurstöðu að
auðvitað eru þau grimmdarverk
ekki framin út af neinum „heiðri"
í skiljanlegri merkingu orðsins.
Ekki fremur en „ástríðumorð“
eru framin vegna „ástar“.
Þess vegna eigum við ekki að
gera voðaverkum svo hátt undir
höfði að sæma þau þessum til-
komumiklu nöfnum.