blaðið - 25.08.2007, Blaðsíða 12

12
FRÉTTIR
LAUGARDAGUR 25.ÁGÚST2007
blaóió
Deilan um norðurpólinn
Rússland, Dannmörk og Kanada
gera öll tilkall til norðurpólsins

Fresturinn til að gera tilkall
til landgrunns senn á enda
■ Lokafrestur til að tryggja sér svæði án þess að þurfa að berjast fyrir því ■ Rússland ekki eina landið sem getur
gert tilkall til norðurpólsins ■ ísland gerir tilkall til þriggja svæða utan 200 sjómílna lögsögumarka
eiðu Björk Vigfúsdóttur
heida@bladid.net
FRÉTTASKÝRING
Frestur fimmtíu strandríkja, þar
á meðal íslands, til að gera tilkall
til landgrunns utan 200 sjómílna
rennur út 13. maí 2009. Einungis átta
af þessum fimmtíu ríkjum, þar á
Fundir um
Rockall
Haustið 2001 fóru fram óform-
Iegar viðræður allra deilenda í
Hatton Rockall-málinu í Reykja-
vík, að frumkvæði íslands.
Fundurinn markaði tímamót
þar sem þetta var fyrsti fjór-
hliða fundur þeirra sem gera
tilkall til landgrunns á svæðinu.
Slíkir fundir hafa síðan verið
haldnir með reglubundnum
hætti og verður sá næsti hald-
inn i Reykjavík í lok september
næstkomandi.
Norðurlönd
sömdu 2006
Samkomulag milli íslands,
Danmerkur/Færeyja og Noregs
um skiptingu landgrunns í
suðurhluta Síldarsmugunnar
var undirritað í New York 20.
september 2006. Felur sam-
komulagið í sér viðurkenningu
á landgrunnsréttindum íslands
yfir 29 þúsund ferkílómetra
svæði vestast í Síldarsmugunni,
í beinu framhaldi af íslensku
efnahagslögsögunni norðaustur
af landinu. Gert er ráð fyrir
því að Færeyjar öðlist land-
grunnsréttindi yfir 27 þúsund
ferkílómetra svæði norður af
færeysku efnahagslögsögunni
og að Noregur öðlist slik rétt-
indi yfir 55.528 ferkílómetrum,
eða því sem eftir er af svæð-
inu. Samkomulagið markar
tímamót í landgrunnsmálum á
Norðaustur-Atlantshafi.
meðal Ástralía, Brasilía, Frakkland
og Rússland, hafa sent inn greinar-
gerð til landgrunnsnefndar Sam-
einuðu þjóðanna, samkvæmt heim-
ildum fréttastofunnar Reuters. Um
sjö milljónum ferkílómetra, sem jafn-
gildir stærð Ástralíu, kann að verða
skipt upp víðs vegar um heiminn. Er
hugsanlegt að auðlindir allt frá olíu
og gasi til erfðaefnis lífvera á hafs-
botni sé að finna á þessum svæðum.
Rússneski fáninn sem búið er
að koma fyrir á sjávarbotni undir
hafísnum á norðurpólnum er ein
vísbending þess að ríki séu farin að
ranka við sér og gera sér grein fyrir
frestinum.
Unnið er að undirbúningi greinar-
gerðar Islands tillandgrunnsnefndar
Sameinuðu þjóðanna, samkvæmt
upplýsingum frá utanríkisráðu-
neytinu, og er af hálfu íslands gert
tilkall til landgrunns á Reykjanes-
hrygg, á Hatton Rockall-svæðinu
og í suðurhluta Síldarsmugunnar.
Mælingum vísindamanna á land-
grunnssvæðunum, sem samsvara
þrettánföldu landsvæði Islands, er
lokið og stendur nú yfir úrvinnsla
mæligagna.
Síðustu miklu breytingarnar
Þau ríki sem gera ekki tilkall til
landgrunns fyrir frestinn eiga á
hættu að missa viðurkenningu Sam-
einuðu þjóðanna á kröfunni. Breyt-
ingar á yfirráðasvæðum sem kunna
að verða þegar fresturinn rennur
út í maí árið 2009 munu að öllum
líkindum verða síðustu miklu breyt-
ingarnar á eignarhaldi svæða, að
Fánanum komið fyrir
Rússar settu fána á 4200
metra dýpi á norðurpólnum
sögn Lars Kullerud, ráðgjafa hjá
GRID-Arendal-stofnun umhverf-
isverkefnis Sameinuðu þjóðanna
(UNEP) í Noregi. Sagði hann í sam-
tali við Reuters að mörg lönd gerðu
sér ekki grein fyrir því hversu alvar-
legt málið væri.
Yannick Beaudoin, sem vinnur
einnig hjá GRID-Arendal-stofnun-
inni, segir að fyrir þessi fimmtíu
ríki sé árið 2009 lokafrestur til að
tryggja sér vald yfir svæðum án
þess að þurfa að berjast fyrir því.
Ágreiningurinn um norðurpólinn
I júlí síðastliðnum komu Rússar
upp þrílitum fána á rúmlega 4200
metra dýpi á norðurpólnum. Er
jafnvel talið að í Norður-Ishafinu sé
fjórðungur af allri olíu og gasi í heim-
inum sem ekki er búið að finna.
Hafa önnur norðurskautslönd for-
dæmt þessar aðgerðir. Rússar halda
því fram að Lomonosov-hryggur-
inn sem liggur undir Norður-lshaf-
inu geri norðurpólinn rússneskan
SVÆÐI SE/VIÍSLAND GERIR TILKALL TIL

□ 200 milna
landhelgi islands
[ Landgrunn sem
(sland gerir tilkall til
þrátt fyrir að strönd Síberíu sé í tvö
þúsund kílómetra fjarlægð.
Rússland er ekki eina landið sem
telur sig eiga norðurpólinn því Danir
gera fyrir hönd Grænlands tilkall
til pólsins. Kanada telur sig einnig
eiga tilkall þar sem landið liggur á
hinum enda hryggjarsvæðisins sem
Rússar nota sem ástæðu fyrir því að
segja norðurpólinn rússneskan.
Linda Parson, sérfræðingur í þjóð-
réttarmálum við Háskólann í Sout-
hampton í Englandi, segir í samtali
við Reuters að samkvæmt ákvæðum
hafréttarsamnings Sameinuðu þjóð-
anna hafi önnur strandríki alveg
jafn mikið tilkall til norðurpólsins
eins og Rússland.
Ekki tilkall til fiskveiðilögsögu
Strandríki eiga sjálfkrafa land-
TILKALL ÍSLANDS
Hatton Rockall-svæðið og
Reykjaneshryggur sem eru
með landgrunn utan 200
sjómílna í suðri.
Svæði í suðurhluta Síldar-
smugunnar sem er utan 200
sjómílna í norðaustri.
ísland er eina landið sem
gerir kröfu um landgrunns-
réttindi á Reykjaneshrygg.
Á Hatton Rockall-svæð-
inu hafa Bretland, írland
og Danmörk, fyrir hönd
Færeyja, sett fram kröfur
um landgrunnsréttindi auk
íslands.
Fyrir utan ísland gerir
Noregur einnig kröfu um
landgrunnsréttindi, bæði út
frá meginlandi sínu og Jan
Mayen, og Danmörk fyrir
hönd Færeyja.
Talið er að olfu sé að finna
á Hatton Rockall-svæðinu.
Fremur ólíklegt er að olía
finnist á Reykjaneshrygg
eða f suðurhluta Síldarsmug-
Rússland
Styrkir kröfu
Rússa til pólsins
Rússneskur vísindamaður
segir að nýjar rannsóknir við
norðurpólinn styrki tilkall
rússneskra stjórnvalda til stórs
heimskautasvæðis. Að sögn
Valery Kaminsky, forstjóra rúss-
nesku sjávarjarðfræðistofnunar-
innar, sýna nýju rannsóknirnar
að Lomonosov-hryggurinn þar
nyrðra tengi Síberíu við heim-
skautið og því eigi Rússar tilkall
til svæðisins og þeirra gas- og
olíuauðlinda sem þar finnast.
grunn að 200 sjómílum, sem eru
jafnframt ytri mörk efnahagslögsög-
unnar.samkvæmthafréttarsamningi
Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1982.
ísland er eitt þeirra ríkja sem eiga til-
kall til víðáttumeira landgrunns sam-
kvæmt ákvæðum hafréttarsamnings-
ins. Senda ríkin landgrunnsnefnd
Sameinuðu þjóðanna ítarlega grein-
argerð um mörk landgrunnsins utan
200 sjómílna. Nefndin fer síðan yfir
greinargerðina, leggur tæknilegt
mat á hana og gerir tillögur um ytri
mörk landgrunnsins.
Samkvæmt starfsreglum nefndar
Sameinuðu þjóðanna getur hún ekki
ákveðið hver fær svæði sem fleiri en
eitt ríki gera tilkall til og hún getur
ekki íjallað um greinargerðir ein-
stakra ríkja sem snúa að umdeildum
landgrunnssvæðum, nema allir deilu-
aðilar fallast á það. Sendir nefndin
slík mál aftur til ríkjanna sem verða
þá sjálf að komast að sameiginlegri
niðurstöðu. Getur slíkt ferli tekið
mörg ár, ef ekki áratugi. Þau auknu
yfirráð sem ríki fá eiga aðeins við
um landgrunnið og huganlegar auð-
lindir á því, ekki fiskveiðilögsögu.
Fresturinn sem rennur út 13. maí
árið 2009 gildir ekki fyrir þau ríki
sem ekki hafa staðfest hafréttar-
samning Sameinuðu þjóðanna, en
Bandaríkin eru eitt þeirra ríkja.
HVAÐ VANTARUPPÁ?
Hringdu í slma 510 3700 eða
sendu póst á bladid@bladid.net