Prentarinn - 07.01.1993, Blaðsíða 20

Hugleiðingar um pre
framleiðslu og umhv
Margt er skrifað og skrafað um um-
hverfismál og náttúruvernd þessa dag-
ana enda ekki seinna vænna að
margra mati. Helstu vinnsluefnin sem
notuð eru í prentiðnaði eru pappír og
farvi. Þar sem pappírinn er búinn til
úr trjáviði og trén eru þær lífverur
sem sjá um að framleiða súrefni
handa okkur og öðrum lífverum þess-
arar jarðar. Það hlýtur að vera okkur,
sem vinnum í þessari grein, mikilvægt
að gæta þess að sá pappír sem við not-
um komi frá rétt nýttum skógum og
að fylgjast með þróun mála á sviði
pappírsframleiðslu og endurvinnslu.
Á síðustu árum hefur sú bylgja
gengið yfir heiminn að endurunninn
pappír sé umhverfisvænn og alls stað-
ar hvatt til nolkunar hans. Einnig hef-
ur sú hugmynd verið ríkjandi að papp-
írsnotkun hafi sjálfkrafa í för með sér
eyðingu skóga. Bæði þessi atriði virð-
ast vera umdeild ef hlýtt er á rök-
semdir fagmanna innan prent- og
pappírsiðnaðar. Vissulega eru til lönd
þar sem pappírsframleiðsla og trjá-
rækt hafa ekki haldist í hendur og
skógarbændur trassað að planta trjám
í stað þeirra sem felld eru, enda sjá
menn þar fram á öldudal í pappírs-
framleiðslu á næstu áratugum vegna
þessa. Dæmi um slíkt land er Kanada.
Hjá nágrönnum okkar, Svíum og
Finnum, virðast þessi mál þó vera í
góðu lagi. Finnar hafa þá reglu að
skógarbóndinn eigi að planta þremur
trjám í stað eins sem fellt hefur verið.
Pappírs- eða trjáiðnaðarfyrirtæki
borga þá bóndanum út 75% af því
sem hann ætti að fá í sínar hendur en
hin 25% fær hann greidd innan árs, en
aðeins ef hann hefur gróðursett ný-
græðlingana. Ef ekki, renna þessi 25%
til ríkisins sem sendir út vinnuflokk til
að gróðursetja fyrir hann. Ennfremur
eru Finnar farnir að leigja jarðir í
Skotlandi til þess að byggja upp skóg-
inn sinn. Svíar rækta líka upp sinn
skóg. Þeir eru miklir pappírsframleið-
endur og hafa keypt stærstu og elstu
pappírsverksmiðjur í Þýskalandi að
nafni Feldmuller og Sanders.
í Þúsund vatna landinu, Finnlandi,
vita þeir að gæta þarf að vatnskerfi
náttúrunnar. Þar sem mikið vatn er
notað til pappírsframleiðslu þarf að
gæta þess að það sé hreinsað af klóri
og öðrum aukaefnum eftir vinnslu áð-
ur en því er skilað út í náttúruna aftur.
En sagt er að eftirlit á vatnsmengun
þar og reglur þar að lútandi séu með
því strangasta sem þekkist í heimin-
um. Miklar rannsóknir eru í gangi
hvað varðar mengun vegna trjá- og
pappírsiðnaðar og eru þær unnar al-
þjóðlega með þátttöku Finna í Eureka
ENVIRON áætluninni.
Við pappírsframleiðslu fer brenni-
steinn út í andrúmsloftið og það gerir
meðal annars jarðveginn kringum
verksmiðjuna súran þegar duftið fell-
ur til jarðar. Finnskar verksmiðjur sía
þetta úrgangsefni frá og senda það til
sérstakra verksmiðja út í heim sem
vinna úr þessu annað hráefni sem lík-
ist fíngerðu jarðefni líkt og leir. Enn-
þá er verið að finna markaði og mis-
munandi leiðir til notkunar þess en til-
valið er að nota það í að búa til
skjólbelti, varnargarða, hæðir - sem
sagt að bæta landslagið þar sem það
þarf. Fleiri afgangsefni koma frá
pappírs- og trjávinnsluverksmiðjum
en brennisteinn og eru þau efni, eftir
frekari úrvinnslu, notuð við gerð
þynnis, við málningargerð, í hrein-
gerningar- og hreinlætisvörum, textíl,
lyfjaframleiðslu, matvælaiðnað og við
olíuborun.
Klórbleiking pappírs hefur samt
verið aðalmengunarvaldurinn og mik-
ið spáð og spekúklerað um hvernig
ætti að losna við klórinn úr vatninu
eftir vinnslu eða hvaða aðrar aðferðir
mætti nota til bleikingar. Árangur af
þeim rannsóknum er að klórmagn í
vatni sem kemur frá verksmiðjunum
er lægra en það sem víða er blandað í
drykkjarvatn. Þau efni sem helst
koma til greina að nota í stað klórs til
bleikingar eru ensím og lífrænar sýrur
en jafnvel er rætt um notkun ozons en
þá að sjálfsögðu þannig að ekki mundi
hafa neikvæð áhrif á lífríkið. Aðrar
aðferðir sem þegar er byrjað að nota
eru aukinn suðutími sem dregur þá úr
klórnotkun og svo bleiking með vetn-
istvíildi, H02 - það gagnstæða við súr-
efni sem veldur engri mengun. Bleik-
ing með vetnistvíildi lækkar sýrustig
pappírsins sem er mjög jákvætt og
leiðir til þess að geymsluþol hans
verður betra. Mikill áhugi er á notkun
ensíma sem enn er þó mestmegnis á
rannsóknarstigi. Notkun ensíma mun
þýða meiri kostnað, en þar sem þá
þyrfti minni hreinsun á vatni og lofti
mundi sá sparnaður bæta upp aukinn
kostnað vegna ensímanna. Kostnaður
af hreinsun vegna umhverfisverndar
með þeim aðferðum sem notaðar eru
nú, er um 4% af heildarfjárfestingu
verksmiðjanna.
Líklegast er Svíþjóð á svipuðu stigi
og Finnland hvað mengunarvarnir
snertir. Stora Papyrus Mölndal AB er
dæmi um þarlenda pappírsverksmiðju
sem framleiðir eingöngu pappír sem
bleiktur hefur verið með súrefni og
20
PRENTARINN 1.13.'93