Prentarinn - 07.01.1993, Blaðsíða 22

I gamni og alvöru
Æfintýri Lithoprents og Leifturs 1939
Stofnendur Lithoprents, þeir Guð-
mundur A. Jóhannsson, en hann var
fagmaður bæði í prentun og prent-
myndagerð, og Einar Þorgrímsson
slitu félagsskap og fagmaðurinn Guð-
mundur hvarf frá fyrirtækinu. Þetta
þýddi að í fyrirtækinu voru eftir tveir
menn, báðir án kunnáttu í faginu, for-
stjórinn Einar og lærling-
urinn Þorgrímur, sonur
hans. Þeir reyndu þó að
koma einhverju í gang,
en afköstin voru lítil sem
engin og því hvorki hægt
að greiða kaup né húsa-
leigu. Ur þessu varð að
bæta og það með amer-
ískum hraða. Einar átti
mestan hlut í fyrirtækinu
en lærlingurinn Mo hluta.
Stakk Einar upp á að
reynandi væri að sameina
Lithoprent einhverju vel
stæðu fyrirtæki, til þess
að bjarga rekstrinum.
Komu feðgarnir sér sam-
an um að Einar ræddi við
Olaf Bergmann fram-
kvæmdastjóra Leifturs,
en það fyrirtæki rak prentmyndagerð
og var með stórfellda bókaútgáfu, og
ekkert hentaði okkur betur ef um
semdist. Vegna hins alkunna sannfær-
ingarkrafts Einars tókst honum að ná
samningum. Þetta var seinni part árs
1939.
Það var ákveðið í samningum að
Ólafur yrði einnig ráðamaður yfir
Lithoprenti, Einar offsetprentarinn í
fyrirtækinu og undirritaður yrði lærl-
ingur áfram. Einar byrjaði að prenta
en gekk ekki neitt. Ólafur kom á stað-
inn, en afköstin létu á sér standa, þótt
Einar berðist af öllum kröftum. Lærl-
ingurinn gerði ekki annað en að
fleygja ruslinu, sem út úr vélinni kom
og sópaði gólfið eftir þörfum. Ólafur
beið átekta með „offsetprentarann",
en þoldi alls ekki að horfa uppá lærl-
ing rölta um gólf með hendur í vösum,
eða sitja á rassinum og gera ekki neitt.
Jú, smiður skyldi hann verða. Ólafur
rauk nú til, útvegaði efni til að smíða
skáp með hillum í, kom með sög,
hamar, nagla - og naglbít - ef eitthvað
færi úrskeiðis. Þorgrímur hafði jú séð
svona verkfæri áður, en aldrei unnið
með þeim að nokkru gagni. Hvað um
það, hann varð að hlýða yfirboðara
sínum, eða eiga á hættu að verða rek-
inn. Hann hóf verkið með fítonskrafti.
Ólafur kom daglega, en frómt frá sagt
fannst lærlingnum svipur hans ekki
frýnilegur og er þá vægt til orða tekið.
En eftir um það bil viku hafði „smiðn-
um“ tekist að ljúka verkinu. Þegar Ól-
afur kom til að skoða smíðisgripinn
kom undrunarsvipur á andlit hans.
Svona skáp var, samkvæmt þyngdar-
lögmálinu, ekki hægt að framleiða.
Skakki turninn í Písa var og er eitt af
undrum veraldar, en skápurinn tók
þeim halla fram, og það var spurning
hvort kenning Newtons stæðist. Þessi
skápur var lengi til. Hann var til sýnis
í mörg ár, en því miður var honum
hent. Það er ekki einu sinni til mynd
af honum.
Lærlingurinn fékk engar beiðnir frá
Ólafi um frekari smíði.
Ólafur hélt eftirlitsferðum sínum
áfram, en framleiðslan hjá Einari lenti
að mestu í ruslakörfunni. Og þar kom
að Ólafi Bergmann þótti
nóg um, gat ekki orða
bundist og kastaði nokkr-
um óþvegnum orðum að
Einari. Slík orð og gagn-
rýni þoldi „offsetprenta-
rinn“ ekki og vísaði Ólafi
á dyr. Félagsslit urðu við
Leiftur hf., en Ólafur og
Einar voru áfram bestu
vinir, þrátt fyrir æfintýrið
með feðgunum. Ég held
að allir hafi haft lúmskt
gaman af. En meðal ann-
arra orða, Ólafur Berg-
mann var hrifnæmur
maður og notaði sterk
orð ef hann sá eitthvað
sem var fallega unnið. Og
þegar bezt lét varð hon-
um að orði, sem frægt er:
„Þetta er alveg hundrað prósent“.
Ekki man ég eftir að hann notaði þá
prósentuupphæð er störf okkar feðga
bar á góma. Þó gæti það verið - eða
hvað?
En það var enga uppgjöf að finna
hjá Einari. Hann sigldi til Englands,
fór til Addressograph-Multilith í
London og þegar hann kom til baka
þekkti hann allt um uppbyggingu vél-
arinnar og stillingar. Einnig lærði
hann myndatöku og plötugerð og
kom með fagbækur um allt er varðaði
það efnafræðilega, jafnvel eiginleika
prentlita, og gekk allt mikið betur eft-
ir það. Seinna þýddi Einar fagbækur
eftir þörfum fyrir nemendur sína.
Porgrímur Einarsson
Þeir þekkja þessar hugsanir í offsetprentun,
sem reynt hafa.
Allt draslið ónýtt!
Oft hef ég logandi höfuðið hrist,
er helvítis Araslið er eyðilagt, misst.
Prenlunin viðbjóðsleg, leiðinda list,
langbest að hverfa frá henni sem fyrst.
Timburmenn
Ég horfði í spegil, það Itrundu af mér tár,
því hausinn var ailur svo marinn og blár.
Og fjólublátt nefið það sagði nú sitt.
Ég segi ekki fleira um andlitið mitt.
22
PRENTARINN 1.13/93