Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1999, Síða 60

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1999, Síða 60
SVAVA JAKOBSDÓTTIR Vasa sandur né sær né svalar unnir, segir í þriðja erindi Völuspár. Hér er einungis sagt frá því sem var ekki til. Skáld, sem hlýðir á þetta eða geymir Völuspá í minni í því skyni að yrkja eftir henni áttar sig á því að völv- an segir ekkert um land. Það er ekki sjálfgefið að land sé ekki til, en það er augljóslega ekki eyja, það er ekkert haf umhverfis það, það eru því engin skil- yrði til þess að líf kvikni og enginn efniviður til að skapa menn úr leir; hér vantar bæði sjávarströnd og hafstrauma; það er ekki fyrr en á næsta skeiði sem dvergar búa til mannlíkön úr leir og Borssynir finna tvö tré á landi. Vegna samsvörunar milli heima getur þetta átt við lifandi tré eða tré sem hefur rekið á land líkt og öndvegissúlurnar síðar. Óðinn, Hænir og Lóðurr gefa þeim önd og líf, vit og hræring, ásjónu, mál og heyrn og sjón, klæði og nöfn. Hér er kannski hin fyrsta persónugerving náttúrunnar. Frásagnaraðferð völvunnar - að lýsa því sem var ekki, - er sameiginlegt einkenni á lýsingum forkristinna paradísarhugmynda sem taldar eru indó- evrópskur arfur.5 Þessum rithætti er beitt í frásögn af Ódáinsakri eða lifandi manna landi. Spyrja má hvort hugmynd um ódáinsland liggi að baki lýsingu völvunnar; þar var gnægð gulls, segir hún, er hún lýsir gullöldinni: „var þeim vettergis vant úr gulli“. Og það er sérstaklega tekið ff am að sól og máni voru saman í upphafi, þau eru ekki aðskilin á sérbrautum. í 5. erindi Völuspár er Sól nefnd sinni mána, en sinni merkir hvort tveggja, félagi og hugur. Því má skilja að þá var ekki dagur og ekki nótt, engin árstíðaskipti, enginn sjór og því engar svalar unnir. Þá var enginn tími, engin elli og umfram allt enginn dauði. Hér virðist mér lýst forparadísartilveru á gullöld, sem er hliðstæða para- dísar í Eden. Þrá eftir slíkri gullöld gnægðar þar sem ekkert skorti gat verið hliðstæða eilífðarþrárinnar sem er svo sterk í rómantískum skáldskap nítj- ándu aldar. Síðan segir völvan frá eigin endurminningum: Níu man ek heima, níu íviðjur, mjötvið mæran fyr mold neðan“ segir hún. Frásögn ann- arra, þ.e.a.s. lærdómurinn og endurminningar eru grundvöllur viskunnar sem hún miðlar. Veraldarsagan hefst við aðskilnað sólar og mána. „Nú mun hún sökkvast“, segir völvan í lok Völuspár. Frásögn hennar bendir til þess að hún flétti saman þremur söguþráðum. „Ár vas alda“ getur bókstaflega verið lýsing á Nóaflóðinu; saman við fléttist frásögn af falli Jarðar þegar eining hnattanna splundrast. í hvoru tilvikinu sem er, er afleiðingin sú, að hin horfna paradís stendur upp úr hafinu sem eyja en sú var trú miðaldamanna. Til indó-evrópskrar hefðar rekjum við þá trú að skáldskaparmiðinum hafi verið rænt og eiðrof framið. Rán Óðins er því jafngildi syndafalls og Sól, máni og jörð fara skildar leiðir. Hjá Platóni er hnöttunum varpað út í himin- geiminn. Á þennan hátt fléttar völvan þremur sögum saman eins og Jónas Hall- 58 www.mm.is TMM 1999:4
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.