Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2000, Blaðsíða 113

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2000, Blaðsíða 113
l/M ENEASARKVIÐU hugmyndir kristinna manna heldur var hægt að túlka hana sem staðfestingu á þeim og jafnvel mikilvæga viðbót. Samkvæmt þessum hugmyndum gat Lausnarinn ekki fæðst fyrr en í „fyllingu tímans", þegar svo var komið sögu veraldar að unnt var að skrásetja alla heimsbyggðina að boði keisara. Til að hægt væri að prédika Orðið allt út til ystu endimarka veraldar án þess að landamæri og róstur stæðu í veginum þurfti nefnilega fyrst að sameina heimsbyggðina undir einni stjórn og koma þar á traustri skipan og varanleg- um friði. Kristnir menn voru þess vegna fúsir til að trúa því að þeir sem stuðl- uðu að þessari sameiningu, frá Eneasi til Ágústusar, hefðu í rauninni verið verkfæri í höndum almættisins og sú söguspeki sem Virgill boðar væri sjálf áætlun guðs um endurlausn mannkynsins í skáldlegum eða jafnvel spá- mannlegum búningi. Meira en þúsund ár liðu og þessi mynd manna af róm- verska skáldinu bliknaði ekki: í „Hinum guðdómlega gleðileik" er Virgill orðinn að leiðsögumanni Dantes gegnum helvíti og hreinsunareldinn, og sýnir fátt betur hvernig menn litu á hann á þeim tíma. Kristnir menn létu það engan veginn trufia sig að hann skyldi yrkja um heiðna guði, nema þeir væru þeim mun ofstækisfyllri, og kynslóð eftir kynslóð gátu lesendur sökkt sér niður í ástarsöguna í fjórðu bók söguljóðsins með bestu samvisku, samið um hana leikrit og óperur, t.d. „Dido og Eneas" eftir Purcell og „Trójumennina" eftir Berlioz, málað eftir henni myndir, eða þá skopstælt hana eins og Hol- berg gerði í „Peder Paars". Nú er öldin önnur, og ef lesendur söguljóðsins skyldu bregða sér til Rómar og ganga um þær slóðir þar sem Evander vísaði Eneasi veginn eru það ekki rústirnar frá gullöld Satúrnusar sem blasa við sjónum þeirra heldur rústir frá því keisaraveldi sem Ágústus stofnaði. Sú söguspeki sem Virgill boðaði í verki sínu hefur þó orðið mun langlífari en flestar byggingar fornaldarinnar sem úr steini voru gerðar, og það er ekki ýkja langt síðan fjöldamargir þeir sem veltu fyrir sér hinstu rökum sögunnar trúðu enn á „sögulega nauðsyn" af svipuðu tagi og því sem rekja mátti aftur til Eneasarkviðu, þótt sú trú birt- ist í frábrugðnum myndum. Þetta hefur breyst á undarlegan hátt. Þeir sem reyna að ráða gátur sögunnar og leita í rit fornra og nýrra spekinga til að finna þar einhver svör trúa tæpast lengur á „sögulega nauðsyn", en þeir mörgu sem gera það, þótt sú sögulega nauðsyn heiti reyndar öðrum nöfnum og síst hljómfegurri, t.d. „nútímavæðing", „alþjóðavæðing" og annað eftir því, gefa sér ekki mikinn tíma til að lesa bækur. Hvað er þá eftir? Vitanlega má segja að hátimbraðar byggingar andans missi aldrei sitt gildi, þótt menn geti ekki lengur tekið allar hugmyndir þeirra á nafnverði: það á við um Platon og Lucretius, það á einnig við um Virgil. En á verkum hans eru fieiri víddir. Ljóðasmiðurinn rómverski vissi nefni- lega líka, að til að unnt væri að koma á friði í mannheimum og útrýma ofsa TMM 2000:4 malogmenning.is 111
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.