Dagblaðið Vísir - DV - 16.12.2007, Blaðsíða 42

Dagblaðið Vísir - DV - 16.12.2007, Blaðsíða 42
42 FÖSTUDAGUR 14. DESEMBER 2007 Ættfræði DV Umsjón: Kjc LUII \JUIIIIUI I\IUI LUIl >>UI1 Netfang kgk@simnet.is ^¦¦¦¦¦¦¦^¦¦¦¦¦¦¦H Ættfræði DV Kjartan Gunnar Kjartansson rekur ættir þjóðþekktra íslendinga sem hafa verið í fréttum í vikunni, rifjar upp frétt- næma viðburði liðinna ára og minnist horfinna merkra íslendinga. Lesendur geta sentinntilkynningarum stórafmæli á netfangið kgk@dv.is í fréttum var þetta helst... 13.-15. desember 1947 Mannbjörg við Látrabjarg Vart er hægt að hugsa sér hrika- legri strandstað en undir Látrabjargi sem er 14 kflómetra langt sjávarbjarg "yst við norðanverðan Breiðafjörð, frá Bjargtöngum sem eru vestasti hluti íslands, og að Keflavík í austri. Bjarg- ið er lengst af þverhnípt í sjó fram eða niður í stórgrýtta sjávarurðina en hæst er bjargbrúnin 441 metri. Það er því ekki að ástæðulausu að Jón Helgason segir í Áföngum: * „býsn eru meðan brothcettjörð brestur ekki undirfargi þar sem á hennar holu skurn hlaðið var Látrabjargi." Togari strandar Snemma morguns föstudaginn 12. desember 1947 barst Slysavarna- félagi íslands í Reykjavík skeyti um það að breski togarinn Dhoon hefði strandað undir Látrabjargi. Haft var símasamband að Hvallátrum og menn þar á bæ beðnir um að grennslast fyrir um togarann. Fjórir menn brugðust skjótt við þrátt fyrir •mjög slæmt veður, og lögðu af stað til að glöggva sig á aðstæðum. Þannig hófst einn frægasti björgunarleið- angur hér á landi á 20. öld. Mennirnir fjórir gengu sem leið liggur inn á bjarg og sáu að togarinn var kirfilega strandaður á flösum um það bil 100 metra frá landi, undan Geldingaskorardal sem er í Bæjar- bjargi. Tveir leitarmannanna sneru þá heim að Hvallátrum til að gera viðvart en hinir tveir reyndu að átta sig á því hvort einhverjir væru enn á líl i í ilakini i. -Leiðangur undirbúinn Á Hvallátrum var undirbúinn björgunarleiðangur, liði safnað af næstu bæjum og tekið til nesti, fatnaður, siglínur og sá björgunar- búnaður sem tiltækur var. Klukkan 8:30 á laugardagsmorgni voru fjór- tán björgunarmenn komnir á bjarg- brúnina. Heldur hafði hlýnað í veðri þótt enn væri hvasst og svellbungur og klakahragl gerði allt bjargsig stór- hættulegt. Nú þótti orðið afar líklegt að menn væru á lífl í flakini i sem enn var mjög heillegt enda höfðu ver- ið kveiktir eldar á hvalbaknum um nóttina. Ferðin niður í fjöruna Hin eiginlega björgunaraðgerð -hófst á því að sigtólum var komið fyrir á bjargbrúninni þar sem tveir menn urðu eftír. Tólf menn fóru hins vegar á handvaði frá bjargbrúninni niður snarbratta grasbrekku á svo- kallað Flaugarnef sem er 150 metr- um fyrir neðar. Frá þeirri brún er 80 metra hengiflug niður í stórgrýtta urðina. Sigtækjum var komið fyrir á nef- brúninni þar sem átta menn urðu eftír. Fjórirmenn sigu sfðan af Flaug- arnefi og niður í stórgrýtta fjöru- urðina, þeir Þórður Jónsson og Haf- liði Halldórsson, bændur á Látrum, .Bjarni Sigurbjörnsson frá Hænuvík og Andrés Karlsson úr Kolsvík, þurftu þeir síðan að ganga með björgun- artólin rúman kílómetra í fjöruurð- ¦-inni, slímugri og glerhálli, þar til þeir komu á móts við skipið kl. 12.30 á laugardeginum. Skipverjar dregnir í land Nú var engan veginn sjálfgef- ið að það heppnaðist að skjóta línu yfir í skipið í þessu veðri. Við fyrsta Björgunarafrekið við Látrabjarg Myndin er tekin er breski togarinn Sargon stranclaði við Orlygshöfn í Patreksfirði í desemberbyrjun 1948. skot slitnaði línan en í annarri tíl- raun tókst að skjóta henni yfir skipið. Komið var taug í skipið með björg- unarstól og skipbrotsmennimir sem voru á lífi, tólf talsins, dregnir í land. Það gekk vonum framar og tók ekki nema klukkustund. Þrír skipverj- anna, skipstjóri, stýrimaður og einn hásetí, höfðu hins vegar farist er þeir reyndu að róa í land, áður en björg- unaraðgerðir hófust. Skipbrotsmennirnir og björgun- armennirnar voru nú á stórhættuleg- um stað þar sem stöðugt mátti búast við klaka- eða steinhruni úr bjarginu og reyndar máttí engan tíma missa því koma varð sem flestum skip- brotsmönnum upp á Flaugamef- ið áður en flæddi yfir urðina. Þegar komið var að vaðnum var Þórður fyrst dreginn upp á Flaugarnefið en síðan skipbrotsmennimir, hver af öðrum og var það erfiðastí og hættu- legasti þáttur björgunarinnar. Biðin langa Þegar sjö skipbrotsmenn höfðu verið dregnir upp varð að stöðva björgunaraðgerðimar þar sem flætt hafði að vaðstaðnum og farið var að dimma. Þeir fimm skipbrotsmenn og þrír íslendingar sem eftir voru niðri urðu að koma sér fyrir í skjóli fast við bjargið. f sautján langar klukku- stundir urðu þeir að bíða eftir fjöru og dagsbirtu. Eins urðu skipbrots- mennirnir sjö og björgunarmenn- irnir á Flauganefi að láta fyrirberast þar um nóttina. Þá nótt var þó frost- laust og að mestu úrkomulaust og seint um kvöldið höfðu þeim borist vistir og skjólklæði frá Hvallátrum. Það voru þrjár konur og eini karl- maðurinn sem eftir var á bænum sem komu þar færandi hendi en sú sendiferð var engan veginn hættu- laus enda niikil þoka á leiðinni. Á sunnudagsmorgninum var há- flóð og því ekki hægt að draga þá upp sem biðu í fjömnni. Hins vegar vom skipbrots- mennimir sem komnir vom upp á Flauganefið dregnir upp á bjarg- brúnina og gekk það að óskum enda hafði fleiri björgunarmenn drif- ið að frá Patreksfirði, Örlygshöfn og Rauðasandi. Um hádegisbilið á sunnudegi var hafist handa við að draga þá upp á nefið sem höfðu beðið í fjörunni og lauk því verki kl. 14.30. Klukkan 17.00 vom svo allir skipbrotsmennirnir og björgunar- mennirnr komnir upp á bjargbrún- Gist ítjöldum Er skipbrotsmennirnir úr fyrra hollinu náðu upp á bjargbrúnina biðu þeirra upphituð tjöld og hress- ing áður en lagt var af stað með þá á hestum heim að Hvallátmm og í Breiðavík'og komust þeir í hús þá um kvöldið. Skipbrotsmennim- ir úr seinna hollinu vom hins vegar svo þjakaðir að þeir urðu að gista í tjöldunum um nóttína ásamt nokkr- um björgunarmönnum. Komust þeir heim að Hvallátrum kl. 13.00 á mánudag. Björgunarleiðangurinn hafði þá staðið yfir á þriðja sólahring og höfðu flestir björungarmennim- ir unnið hvíldarlaust í 56 klukku- stundir. Einstæð heimildarmynd íslensldr fjölmiðlar og BBC greindu frá björguninni um leið og fréttir bámst. Það er svo enginn hörg- ull á heimildum um þennan merka atburð. Óskar Gíslason kvikmynda- gerðarmaður fór ári síðar vestur tfl að gera heimildarmynd um björgunina. I byrjun desember 1948 vom Óskar og björgunarmennirnar komnir á vett- vang til að sviðsetja og kvikmynda at- Árið 1947 varmikið slysaár á íslandi. í maílok varð mannskæðasta flugslys sem orðið hefur hér á íandi er tuttugu og fimm manns fórust með Douglas Ðakota-flugvél sem rakst á Hestfjall við Héðinsfjörð. Sama vor fórust tvær aðrar flugvélar og með þeim sex manns. En árið greinir einnig frá björgunarafrekum og þar á meðal einu frækilegasta björgunarafreki íslands- sögunnar: Björgunaraf- rekinu við Látrabjarg 13.- 15. desember. Þar lögðu æðrulausir menn allt í sölurnar og framkvæmdu fumlaust hið ómögulega: hrifsuðu tólf mannslíf úr helgreipum Ægis undir Látrabjargi við ótrúlega erfiðar og hættulegar að- stæður. burðarásina við Geldingarskorardal. Þá fengu björgunarmennimir útkall vegna breska togarans Sargon sem strandað hafði við Örlygshöfh í Pat- reksfirði. Áður en Óskar vissi af vom björgunarmennimir lagðir af stað á slysstað enda tóku þeir raunveruleik- ann fram yfir leikna kvikmynd. Óskar fylgdi þeim eftír og náði einstæðum kvikmyndaupptökum og Ijósmynd- um af raunverulegu björgunarafreki þar sem sex skipverjum var bjargað en ellefu fómst. Heimildarmynd Ósk- ars, Björgunarafrekið við Látrabjarg, er því einstæð og líklega ein merkasta heimildarkvikmynd sem gerð hefur verið hér á landi. Heiðursmerki og minnisvarði ítarleg frásögn af björguninni við Látrabjarg er í einu af ritum Steinars J. Lúðvíkssonar, Þraut- góðir á raunastund. Þá er afar ítar- leg og greinargóð lýsing á allri atburðarrásinni í Árbók Barða- strandarsýslu árið 1948, eftír Sigur- björn í Hænuvflc en þrír synir hans tóku þátt í björgunaraðgerðunum. Bretar kunnu vel að meta þá karl- mennsku og það æðruleysi sem ís- lensku björgunarmennimir höfðu sýnt enda vom þeir sæmdir ýms- um æðstu heiðursmerkjun breska heimsveldisins. Arið 1997 var reistur minnisvarði um þetta einstæða afrek á brún Geldingaskorardals. Ýmsir þeirra sem tóku þátt í björg- uninni em enn á lífi. Má þar nefna Arna Helgason á Patreksfirði sem þá bjó á Látmm, bræðuma Björgvin og Agnar Sigurbjörnssyni frá Hænuvík og Halldór Ólafsson frá Látrum sem nú er í Reykjavflc. Við skulum í lok- in inna Arna eftir þessum atburði og minningum hans þar að lútandi: „Þeir komust heilir heim." „Jú, jú. Ég var einn þeirra fjórtán sem komu á bjargbrúnina á laug- ardagsmorgninum, fór svo niður á Flauganefen var síðan í því að koma vistum og hlífðarfötum á staðinn og tók þátt í því að draga mennina upp." Var erfitt að draga þá upp? „Nei, nei. Þá vomm við orðnir það margir. En það varð að draga mennina mjög hægt upp enda vom þeir alls óvanir svona ferðamáta og afar máttvana. Bátsmaðurinn var sá eini sem gekk sjálfur og óstuddur eftír að upp var komið." Lá ekki oft við að illa færi? „Jú, jú, það kom ýmislegt upp á við þessar erfiðu aðstæður. En það vom einkum tveir eldri menn sem sáu tfl þess að þetta gekk allt upp, þeir Daníel Eggertsson og Hafliði Halldórsson frá Látmm sem stjórn- uðu siginu og drættinum, uppi og niðri. Þeir vom vanir sigmenn og kunnu til verka. Án þeirra hefði þetta líklega ekki gengið. Auðvitað gerðum við einhver mistök en mönnunum tólf var bjargað og þeir komust heilir heim. Það var fyrir mestu."
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.