Peningamál - 01.11.2002, Blaðsíða 86

Peningamál - 01.11.2002, Blaðsíða 86
lýsingar og mat. Þannig ræða t.d. bankastjórar Seðlabankans reglulega við yfirstjórnendur annarra fjármálastofnana. Mig langar hér til að segja örfá orð um spár og hlutverk þeirra í þessu ferli, þar sem mér hefur oft þótt gæta misskilnings í því efni. Þótt ég vinni mikið við spár og telji þær mikilvægar má ekki ofmeta hlutverk þeirra. Spár eru ekki endilega besta ágiskun spámanna varðandi það sem muni gerast heldur eru þær alltaf skilyrtar ákveðnum forsendum sem sumar eru tæknilegar eða gefnar af hefð. Dæmi um þetta er að verðbólguspár byggjast yfirleitt á óbreyttu gengi. Sama má reyndar segja um þjóðhagsspár. Það þýðir ekki endilega að þeir sem spá telji líklegast að gengið verði óbreytt. Þetta skapaði nokkurn vanda við spágerð hér á landi þegar viðskiptahallinn var hvað mestur og líkur voru verulegar á að gengi félli umtalsvert ef ekki kæmi eitthvað annað til, eins og síðar kom rækilega í ljós. Þetta hafði það í för með sér að spár um verðbólgu urðu of lágar en spár um viðskiptahalla of háar miðað við það sem varð reyndin, en ekki endilega miðað við hinar gefnu forsendur. Það er hefð á Íslandi að spá verðbólgu, hagvexti og því um líku upp á punkt og prik. En það er að mínu mati mjög villandi. Það er oft vítt óvissubil í kringum spárnar og því verður að halda til haga. Seðlabankinn hefur reynt að afla þessu skilnings með því að birta líkindadreifingu í kringum verðbólguspá sína. Sama skilningi þarf að vinna sess varðandi t.d. þjóðhagsspár. Spár eru þegar öllu er á botninn hvolft „bara spár“. Það er m.a. þess vegna sem Seðlabanki Íslands, eins og aðrir seðlabankar, breyta ekki pen- ingastefnunni einungis á grundvelli spáa, heldur horfa einnig á hvernig hagstærðir líðandi stundar eru að staðfesta eða grafa undan spánni. Þetta leiðir mig að seinna dæminu, sem fjallar um vaxtabreytingar. Seðlabankar hafa tilhneigingu til að breyta vöxtum í mörgum smáum skrefum fremur en fáum stórum, sbr. meðfylgjandi myndir af nokkrum vaxtalækkunarferlum. Að hluta til liggur ástæðan í því að þeir vilja taka tillit til fjármálastöðugleika og vilja því ekki stuðla að allt of skyndilegum breytingum á vöxtum og eignaverði. Meginástæðan að mínu mati liggur hins vegar í óvissunni. Það sem bankarnir gera er annars vegar að þreifa sig áfram með áhrif vaxtabreytinganna á hagkerfið og hins vegar að endurmeta stöðugt stöðuna í ljósi innkom- inna upplýsinga. Í ljósi óvissunnar er öruggara að gera það oftar en sjaldnar. Seðlabankar sem hafa formlega auglýsta vaxtaákvörðunarfundi hafa þá yfirleitt oft á ári. Það væri miklu flóknara út frá óvissunni ef seðlabankar gætu t.d. einungis tekið ákvarðanir einu sinni á ári. Vaxtalækkunarferillinn á Íslandi að undanförnu er á meðfylgjandi mynd borinn saman við þrjú dæmi, en myndin sýnir stýrivexti viðkomandi seðlabanka á hverjum tíma. Fyrsta dæmið er lækkun vaxta í Sví- þjóð á tímabilinu frá desember 1992 til júní 1994, þ.e. eftir að gengi sænsku krónunnar féll í gjaldeyris- kreppu og vextir eru síðan smám saman lækkaðir samfara því að verðbólga lækkar og slaki ágerist. Skrefin eru alls 17 og er meðallækkunin í hverju skrefi 0,33 prósentur. Hin tvö sýna lækkun vaxta í Bretlandi og Bandaríkjunum í upphafi tíunda áratug- arins. Myndin sýnir að skrefin hér á landi hafa enn sem komið er yfirleitt verið færri og stærri en í þess- um tilfellum. Undantekningin er lækkun vaxta í Bret- landi eftir gjaldeyriskreppuna í september 1992, enda miklu hærri en eðlilegt var miðað við stöðu innlents efnahagslífs.10 Stjórnskipuleg staða eða sjálfstæði seðlabanka Margvísleg rök hafa verið færð fyrir því að seðla- bankar skuli vera sjálfstæðir að því að beita stjórn- tækjum sínum til að ná þeim markmiðum sem stjórn- völd setja þeim. Þetta er auðvitað að því tilskildu að markmiðin séu á valdi þeirra, þ.e. séu markmið eins og stöðugt verðlag, tiltekin lítil verðbólga eða stöðugt gengi. Skilyrði þess að seðlabanki geti talist sjálfstæður í ofangreindri merkingu er að hann ákveði sjálfur beitingu stjórntækja sinna, að honum sé óheimilt að taka við fyrirmælum frá stjórnvöldum nema að undangengnu ákveðnu ferli,11 að bann sé við beinum lánveitingum hans til ríkissjóðs og að hann þurfi ekki að vinna að öðrum markmiðum nema að svo miklu leyti sem þau samræmast meginmark- miði bankans. PENINGAMÁL 2002/4 85 10. Á myndina vantar tilkynnta hækkun vaxta í Bretlandi úr 12% í 15% í september 1992 þegar Bretar reyndu að verja gengi pundsins innan ERM. Sú hækkun kom hins vegar aldrei til framkvæmda þar sem Bretland hrökklaðist áður út úr ERM. 11. Þannig getur t.d. Bandaríkjaþing með lagasetningu breytt ákvörðunum seðlabanka Bandaríkjanna. Ferlið myndi hins vegar eiga sér stað fyrir opnum tjöldum og yrði meirihluta þingsins pólitískt mjög kost- naðarsamt nema hann hefði tiltölulega augljóslega rétt fyrir sér. Þessi öryggisventill hefur því aldrei verið notaður.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126

x

Peningamál

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Peningamál
https://timarit.is/publication/1144

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.