Víkurfréttir


Víkurfréttir - 15.12.1983, Blaðsíða 47

Víkurfréttir - 15.12.1983, Blaðsíða 47
VÍKUR-fréttir „Ég sé ekki eftir þeirn tíma sem farið hefur í þetta, - síður en svo" - Spjallað við Sigrúnu á Nýjalandi Það var einn laugardaginn i byrjun desember, aö viö lögðum leið okkar út i Garð, nánar tiltekið i hús sem heitir Nýjaland og stendur fyrir ofan afleggjar- ann til Útskála. Tilgangur ferðarinnar var að taka húsmóðurina þar á bæ tali. Hún heitir Sigrún Odds- dóttir og býr þar ásamt mannísínum, Hjálmari Magn- ússyni. Sigrún á Nýjalandi, eins og flestir Garðmenn kalla hana, þarf nú kannski ekki að kynna, hún hefur staðið i fylkingarbrjósti i félagsmálum ýmis konar i Garðinum um langt árabil. Sigrún býður okkur til stofu, og við byrjum á að spyrja hana um uppruna hennar. „Ég erfædd ( Móhúsum, hér aðeins utar, og bjó þar til níuáraaldurs, enþáflutt- ist fjölskylda mín að Prest- húsum, sem standa rétt hér fyrir neðan. Foreldrar mlnir Óddur Jónsson og Kristín Hreiðarsdóttir, komu hingað frá Vestur-Skafta- fellssýslu, svo ég tel mig nú vera hálfpartinn Skaftfell- ing, þó ég sé fædd og uppalin hér í Garðinum og hafi alltaf átt hér heima. Svo þegar við Hjálmar fórum að búa, byrjuðum við hér í kjallaranum á Nýjalandi. Foreldrar hans, Magnús Sigurðsson og Magnea (saksdóttir, bjuggu þá hér uppi. Á þessu má sjá, að við höfum átt heima hérásömu torfunni frá barnsaldri." Hvernig var hér umhorfs í Garðinum, þegar þú varst aö alast upp? „Þegar ég man fyrst eftir mér þá var mikil fátækt hér, svona almennt. Það voru svona einstaka heimili sem stóðu upp úr, en almennt var hér mikil fátækt. Ef t.d. brást að fiskur bærist að landi eða fyrirvinna heimil- anna veiktist, þá voru heim- ilin bjargarlaus. Þá voru best sett þau heimili sem höfðu kannski eina kú til aö hafa mjólk, en það voru mörg heimili sem höfðu enga grasbíta og þau voru eðlilega verulega illa sett. Ég man til dæmis þegar við áttum heima í Móhúsum, þá höfðum við engar skepnur, að við Júlli bróðir, sem er tæpum tveimur árum eldri en ég, við sóttum á hverjum einasta degi þriggja pela flösku af mjólk hérsuðurað Vallarhúsum í Miðnes- hreppi, en þá var þar gott bú. Þessa þriggja pela flösku af mjólk gaf Margrét í Vallarhúsum mömmu á hverjum einasta degi, og var þetta eina mjólkin sem til var á heimilinu þá. Þó fátæktin væri mikil hér í Garðinum á þessum tíma, þá var hér gott mannlíf, og samstaðan mikil, og ég átti hérgóðaæskuog unglings- ár." En félagsííf, hvernig var það á þessum árum fyrir ungt fólk? ,,Þá var hér starfandi barnastúkaog KFUM-félag, sem starfaði hérumtímaog við vorum í því systkinin og aörir krakkar í þorpinu, og náttúrlega í barnastúkunni. Einar Magnússon, fyrrver- andi skólastjóri Gerða- skóla, var gæslumaður barnastúkunnar þá, hann hafði alveg geysileg áhrif á okkur, bæði í barnastúk- unni og í skólanum." vinveitingahús á öðru hverju horni? „Mér finnst það bara alveg hræöilegt, ef ég á að segja eins og er, og ég vil meina og hef alltaf haldið því fram, að þegar áfengis- salan var opnuð í Keflavík á sínum tíma, jókst drykkju- skapur á Suðurnesjum. Öll- um, alveg stórjókst. Mér finnst þessi vínveitingahús ekki veraframfaraspor, það er kannski ekki að marka mitt álit, þvi ég viðurkenni það hreinlega að ég er alveg afskaplega fanatísk á þessa hluti. Ég segi það ekki ein- ungis af því að ég er góð- templari, heldurvegnaþess að ég hef alla tið verið svona í mér." Nú stefnir i það að það komi til einnar atkvæða- greiðslunnar enn á Alþingi um að leyfa innflutning á sterku öli? almenningsálitið veröur að breytast til að einhver ár- angur náist." Hvernig finnst þérstúkan eða Góðtemplarareglan standa í dag miðað við hvernig hún stóð áður fyrr? ,,Því miður stendur hún ekki nærri því eins vel, það fjölgar ekki í stúkunni, þaö fækkar heldur, þaö kemur ekki nýtt fólk í stúkurnar. Það er nánast þannig að maður er talinn vera í eins konar sértrúarsöfnuði, að vera innan vébanda Góð- templarareglunnar, og hún hefur ekki þau áhrif sem hún hafði áður. Það getur vel verið að hún hafi ekki lagað sig nóg að tíðarand- anum hverju sinni, ég veit það ekki og er kannski ekki dómbær á það. Hitt veit ég þó, að það vantar einhvern meiri kraft í Góðtemplara- regluna til að hún geti haml- Ómar Jóhannsson ræðir við Sigrúnu Oddsdóttur á Nýjalandi Úr þvi við erum farin að tala um barnastúkuna, þá ert þú gæslumaður hennar. Er ekki svo? Tókst þú við af Unu Guómundsdóttur? ,,Nei, ekki tók ég nú við af Unu, heldur fyrir hennar tilstilli. Ég tók við af Þor- steini Gíslasyni, skólastjóra og skipstjóra, hann tók við af Unu. Hins vegar var Una annar gæslumaður lengi eftir að ég tók við, og ég naut hennar leiðbeiningar fyrst á eftir. Barnastúkan Siðsemd hefur unnið mikið og gott starf hér í byggðar- laginu í gegnum tíðina, sér- staklea fyrir félagslíf ungs fólks. Ég tók við barnastúk- unni 1962 og er því búin að vera með hana i yfir tuttugu ár, en í stórstúkuna Framför geng ég 1960 og hef verið í henni síðan." Nú, eins og þú veist, erað risa hér i nágrenninu, eða i Keflavik, vinveitingahús, kannski næsta spurning sé þá, hvernig finnst þér sem stúkumanneskju, að hérrisi „Mér er engin launung á því, að ég er á móti bjórn- um, ég held að bjórdrykkja verði viðbót við vínneysl- una og þar sem ég hef kynnst því finnst mér það vera þannig." „Þá kemur næst að spurningunni um fikni- efnin? „Það er með fíkniefnin, það sama og áfengið. Það er eins og almenningsálitið sé með þessu á einhvern handa máta. Það er eins og enginn þori að tak fast á þessu af einhverjum ástæð- um, það er farið i kringum þessi mál eins og köttur í kringum heitan graut. Þó vita f lestir hvaða afleiöingar þetta hefur og hve hrikalegt ástand verður viö neyslu þessara efna. Samt er eins og enginn þori að vera á móti því einhvern veginn. Hvort það er hægt að koma i veg fyrir innflutning þess- ara efna inn í landið með aukinni gæslu eða eftirliti, það má kannski vel vera, en að eitthvað á móti þessu sem er að gerast í áfengis- og fikniefnamálum. Hérfyrr á árum hópaðist fólk í stúkurnar, menntamenn og lærðir menn, ein stúkan í Reykjavík var t.d. fræg fyrir hvað í henni voru margir prestar og hún var kölluð prestastúkan. Þessir menn höfðu áhrif og gáfu for- dæmi sem fólk tók tillit til og fór eftir. Það er nú líka svo margt sem glepur nú til dags, hér áður fyrr var þetta kannski eini félagsskapur- inn í plássunum og tilbreyt- ing að vera í honum, enda er Góðtemplarareglan frum- kvöðull aö alls konar skemmtanahaldi, svo sem leiklist og fleiri góðum hlutum." Nú skulum við venda okk- ar kvæði i kross og spyrja þig, Sigrún, um Kvenfélag- ið. Hvenær byrjaðir þú að starfa með þvi? „Ég gekk nú ekki í Kven- félagið Gefn fyrr en 1948. Ég þekkti þó vel til kvenfé- lagsins, þvi móðir mín gekk snemma í félagið. Það er stofnaö 1917 og er einu ári yngra en ég. Bæöi þekkti ég það af því að móöir mín var í félaginu og svo líka af því hvað það gerði hér í þorp- inu. Ég geng sem sé í félag- ið og fer á fyrsta fundi beint inn í stjórnina og hef veriö þar síöan, fyrst sem ritari, síðan sem formaður 1976 og er það enn". Þú segir að kvenfólagið sóstofnað 1917, hvervartil- gangurinn með stofnun þess? „Eins og ég sagöi áöur var hér mjög mikil fátækt. Þá dettur einni góðri konu, Helgu Indriðadóttur, i hug að stofna hér kvenfélag til að reyna aö hjálpa fátæk- ustu heimilunum aö öðrum þræði, og að hinu leytinu voru uppi raddir um aö byggja nýja kirkju hér á Út- skálum. Þessi kona fer til þáverandi prestfrúar á Útskálum, frú Ásdísar Rafn- ar, og færir þetta í tal við hana. Hún tekur þessu mjög vel og þá er ákveöið að boða til stofnfundar. Það er þannig að i fyrstu lögun- um er þaö svo, að helming- ur sjóðs kvenfélagsins gengur í kirkjubyggingu á Utskálum og hinn helming- urinn til líknar þágstöddum. Mörg fyrstu ár félagsins er i fundargerðum þess líka beiðni frá ýmsum heimilum umaðstoö, kannski umeina flík eöa eitt lak, því fátæktin var það mikil eð fólk átti ekki til skiptanna. Þegar til dæmis fyrirvinnan veiktist þá var oft erfitt á heimilun- um og þá kom kvenfélagið til hjálpar og færði þessu fólki nokkrar krónur eöa kannski einhverja flík. Svo gerist það í kringum 1920, að hætt er við að byggja nýja kirkju, vegna þess að söfnuðurinn er ekki í stakk búinn til að byggja hana. Þá er farið í að hlúa að gömlu kirkjunni og hún stendur hér enn, 122 ára. Þá er lögum félagsins breytt á þann veg, að félagið skuli safna í sjóð til liknar og framfaramála í Útskála- sókn, jafnframt að hlúa af kirkjunni, enda er það svc að flestir munir sem kirkjar á í dag eru gefnir af kven- félaginu. Það gerði fleira en að liðsinna fátæku fólki og kirkjunni, það sinnti menntamálum, rak til dæmis unglingaskóla i samvinnu við Ungmennafé- lagið Garðar þrjá mánuði á hverju hausti, það tók að sér að kenna krökkum að lesa þar sem voru erfiðar aðstæður heima fyrir, sinnti leiklistarstarfsemi, það kom upp mörgum leikritum, sem sýnd voru um öll Suðurnes, í samvinnu við stúkuna Framhald á næstu siðu
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Víkurfréttir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Víkurfréttir
https://timarit.is/publication/1102

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.