Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 15

15Ljósmæðrablaðið - desember 2013
Inngrip í fæðingarferlið
Fagleg úttekt
Hildur Sólveig Ragnarsdóttir
ljósmóðir á Landspítala
ÚTDRÁTTUR
Rannsóknir benda til þess að inngripum
í fæðingarferlið fari fjölgandi. Tíðni
inngripa, eins og framköllun fæðingar
og notkun mænurótardeyfingar, hefur
aukist jafnt og þétt síðastliðin ár hér á
landi líkt og í löndunum í kringum okkur.
Hér á landi eru til tölur um tíðni ýmissa
inngripa en ekki hefur áður verið skoðað
ítarlega hvaða ábendingar liggja að baki
né hvernig skráningu er háttað.
Tilgangur þessa verkefnis var að skoða
algengustu inngrip sem viðhöfð eru á
fæðingardeild og í Hreiðrinu á Landspít-
alanum. Markmiðið var að skoða tíðni
og skráningu inngripanna, sérstaklega
hvort skráð var ástæða og hvort skýrar
ábendingar fyrir inngripunum hafi verið
fyrir hendi.
Þetta er fagleg úttekt með þversniði
og stuðst er við lýsandi tölfræði. Úrtakið
var allar fæðingar á Landspítalanum
einn tiltekinn mánuð. Rýnt var í hverja
mæðraskrá með það fyrir augum að skrá
tíðni ákveðinna breyta, hvort ábending
var skráð og hvort sú ábending hafi verið
skýr.
Niðurstöður úttektarinnar gefa til kynna
að tíðni og notkun ákveðinna inngripa fari
fjölgandi á Landspítalanum sem er í takt
við það sem sést í fræðilegum heimildum.
Meiri samræmingu mætti gæta í skrán-
ingu á notkun inngripa og ábendingar
mættu vera skýrari. Skráning ákveðinna
inngripa er mjög góð og þá sérstaklega
þar sem skráning er auðveld.
INNGANGUR
Hér á eftir er samantekt úr verkefni
sem unnið var til kandídatsprófs í ljós-
móðurfræði. Leiðbeinendur voru Anna
Sigríður Vernharðsdóttir, ljósmóðir og
klínískur lektor, og Ragnheiður I. Bjarna-
dóttir, fæðingarlæknir og klínískur lektor.
Tilgangurinn, eins og fram hefur komið,
var að skoða algengustu inngrip sem
viðhöfð eru á Landspítalanum en hér
verður áhersla lögð á að skoða útkomu
varðandi gangsetningar.
Hugmyndafræðilegur bakgrunnur
verkefnisins er sá að ljósmæður líta á
fæðinguna sem lífeðlislegt ferli þar til
annað kemur í ljós. Það er tilfinning
margra að inngripum í fæðingarferlið
fari fjölgandi og að sama skapi fækki
eðlilegum fæðingum eða fæðingum án
inngripa. Inngrip í fæðingarferlið getur
ógnað hinu lífeðlislega ferli og hæfileika
konunnar til að fæða. Það vakti athygli
mína í upphafi verknáms míns í ljós-
móðurfræði hve mörg hin ýmsu inngrip
í fæðinguna voru. Því vaknaði áhugi hjá
mér að skoða inngrip í fæðingarferlið,
sérstaklega tíðnina og skráninguna með
það fyrir augum að meta hvort skráðar séu
ábendingar að baki þeirra inngripa sem
verið er að framkvæma og hvort þær séu
skýrar.
Fræðilegur bakgrunnur
Eðlileg fæðing
Hugmyndafræðin sem liggur að baki
námi í ljósmóðurfræði leggur áherslu á að
barneign sé lífeðlislegt ferli en ekki sjúk-
dómur og að fæðingin sjálf sé einstakur
atburður í lífi fólks sem mikilvægt er að
upplifuð sé á jákvæðan hátt (Háskóli
Íslands, e.d.). Hlutverk ljósmæðra er að
standa vörð um eðlilegar fæðingar og því
er það ljósmæðrum mikilvægt að skil-
greina hvað sé eðlileg fæðing. Það getur
þó reynst erfitt og flókið að skilgreina
hvað eðlileg fæðing er, t.d. með því að
gera greinarmun á því hvað er eðlilegt og
hvað er algengt. Margir eru á því að eðlileg
fæðing sé fæðing án allra inngripa meðan
aðrir vilja meina að fæðing sé eðlileg sé
hún um fæðingarveg þó svo að konan
fái til dæmis mænurótardeyfingu (Wald-
enström, 2007). Það er mjög teygjanlegt
hugtak hvað sé eðlileg fæðing. Fæðing án
inngripa/fylgikvilla er samkvæmt íslensku
Fæðingaskráningunni: náttúruleg fæðing
án framköllunar, oxytocin örvunar, utan-
bastdeyfingar, spangaskurðar, sogklukku/
tangar, eða keisaraskurðar (Ragnheiður I.
Bjarnadóttir, Guðrún Garðarsdóttir, Alex-
ander K. Smárason og Gestur I. Pálsson,
2010). Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin
(WHO) skilgreinir eðlilega fæðingu sem
fæðingu sem byrjar sjálfkrafa, án áhættu-
þátta frá upphafi til enda, barnið fæðist í
höfuðstöðu um fæðingarveg eftir 37–42
vikna meðgöngu og móður og barni heils-
ast vel eftir fæðinguna (WHO, 1996).
Ljósmæður hafa lýst því svo að eðli-
legar fæðingar eigi sér stað innan spítala
en samt sem áður er sá möguleiki oft á
undanhaldi vegna umhverfisins eða stofn-
anamenningar. Umhverfið á sjúkrahúsum
eigi í sumum tilfellum til að ýta frekar
undir læknisfræðilega nálgun fæðingar-
innar (Keating og Fleming, 2009). Í
þessu sambandi er áhugavert að skoða
yfirlit Christiaens, Nieuwenhuijze og de
Vries (2012). Þar var verið að bera saman
tíðni ákveðinna inngripa í fæðingaferlið
í Hollandi og svo Flæmingjalandi (hluti
af Belgíu þar sem landamæri liggja að
Hollandi) síðastliðin ár með tilliti til
þróunarinnar. Holland er þekkt fyrir stórt
hlutfall heimafæðinga sem og fæðinga inn
á ljósmæðrastýrðum einingum. Í Hollandi
er litið á fæðinguna sem lífeðlislegt ferli
og hefur tíðni inngripa ekki verið há þar í
landi. Ljósmæður skipa stóran sess í þeirri
mæðraþjónustu sem Hollendingar bjóða
upp á. Í Flæmingjalandi er aftur á móti litið
á fæðinguna út frá læknisfræðilegu sjón-
arhorni, fæðingarlæknar stjórna að stórum
hluta mæðravernd þar í landi og heima-
fæðingar eru fátíðar. Að sama skapi hefur
tíðni inngripa í fæðingarferlið verið frekar
há þar í landi en einhverjar tölur hafa þó
farið lækkandi. Tíðni mænurótardeyfinga
er til að mynda frekar lág í Hollandi, um
11,3% árið 2008 borið saman við 67,4%
í Flæmingjalandi. Það er samt tilfinning
margra sem koma að fæðingarþjónustunni
í Hollandi að tíðni mænurótardeyfinga
fari ört vaxandi ásamt öðrum inngripum.
Höfundar þessa yfirlits leggja áherslu
á að ef ljósmæður vilji standa vörð um
hinn eðlilega gang fæðingarinnar sé hægt
að hafa hugmyndafræði þessara tveggja
landa að vopni. Áhyggjum af ört vaxandi
tíðni inngripa og þá sérstaklega hjá heil-
brigðum konum hefur verið lýst í fleiri
F R Æ Ð S L U G R E I N