Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 16

16 Ljósmæðrablaðið - desember 2013
rannsóknum. Niðurstöður rannsóknar í
Ástralíu benda til þess að samband sé á
milli fjölda inngripa og möguleikanum á
fæðingu um fæðingarveg án aðstoðar. Því
fleiri inngrip því minni líkur eru á fæðingu
án aðstoðar (Tracy, Sullivan, Wang, Black
og Tracy, 2007).
Framköllun fæðingar og tíðni
Ekki ætti að framkalla fæðingu nema
um brýna nauðsyn sé að ræða. Þegar
ástand móður eða barns er þannig að
betra sé að ljúka meðgöngunni en að
halda henni áfram þá er komin ábending
fyrir framköllun fæðingar (McGeown,
2011). Þegar horft er á þá aukningu sem
orðið hefur á framkölluðum fæðingum
er það áhyggjuefni hve mikil aukning
er á framköllunum án læknisfræðilegra
ábendinga (e. elective induction) (Gammu,
Martens, Ruyssineck og Amy, 2002;
Grivelli, Reilly, Oakey, Chan og Dodd,
2011; Guerra o.fl., 2009). Tíðni framkall-
ana hér á landi var 15,1% árið 2003 og
hefur tíðnin aukist jafnt og þétt síðastliðin
ár. Árið 2011 var tíðnin komin í 25,7%
samkvæmt skýrslu frá Fæðingaskrán-
ingunni. Ekki er útlistað hvaða ábendingar
liggja að baki þessum framköllunum.
Tekið er fram í Fæðingaskráningunni frá
2002 að markmiðið sé að hafa tíðni fram-
kallana á bilinu 10 til 12% (Ragnheiður I.
Bjarnadóttir, Guðrún Garðarsdóttir, Alex-
ander K. Smárason og Gestur Pálsson,
2012; Reynir Tómas Geirsson, Guðrún
Garðarsdóttir og Gestur Pálsson, 2004).
Svo virðist sem þessi aukning á framköll-
unum eigi sér stað víðsvegar í hinum vest-
ræna heimi. Í Bandaríkjunum fór tíðnin
úr 9,5% árið 1990 í 31,1% árið 2006
(Ohnsorg og Schiff, 2010). Tölur frá Nýja-
Sjálandi sýna fram á aukningu úr 18,6%
árunum 1990 í 26,2% árið 2008 (Patt-
erson, Roberts, Ford og Morris, 2011). Í
Hollandi er tíðnin frekar lág og er 15,5%
árið 2008. Ekki eru til tölur fyrir þann
tíma þar sem tölum um gangsetningu og
örvun var safnað saman í eina heild. Aftur
á móti hefur tíðnin lækkað í Flæmingja-
landi, tíðnin var 30% árið 2003 en lækkaði
niður í 25,3% árið 2008. Þessa lækkun er
talið að megi rekja til þess að breytt var
um vinnulag varðandi gangsetningar og
var sú breyting meðal annars fólgin í því
að mæður þurftu að skrifa undir upplýst
samþykki fyrir gangsetningunni (Christia-
ens, o.fl., 2012).
Ábendingar
Rætt hefur verið um að ýmsar
ábendingar fyrir gangsetningum séu í
rauninni ekki byggðar á nægilega gagn-
reyndri þekkingu. Í fræðilegu yfirliti
Mozurkewich, Chilimgras, Koepke,
Keeton og King (2009) eru skoðaðar þær
gagnreyndu rannsóknir sem liggja að baki
ábendingum fyrir framköllun fæðinga.
Þar kemur fram að ýmsar ábendingar hafi
ekki nægilega góða gagnreynda þekkingu
að baki sér. Framköllun fæðingar vegna
meðgöngulengdar eftir að 41. viku er náð
er studd með góðum gagnreyndum rann-
sóknum. Sama er að segja um framköllun
vegna fyrirmálsrifnun himna við fulla
meðgöngulengd. Ef eingöngu er um farið
vatn að ræða, þ.e. engir aðrir áhættu-
þættir til staðar, er ráðlagt að bjóða konum
framköllun fæðingar en í lagi sé að bíða
og sjá hvort fæðing fari ekki sjálfkrafa af
stað allt að 24 tímum eftir að vatnið fer
(NICE, 2008). Ekki virðast vera nægi-
lega góðar og gagnreyndar rannsóknir að
baki ábendingum um framköllun fæðingar
þegar um tvíburameðgöngu er að ræða,
„oligohydramnios“ (lítið legvatn) og gall-
stasa svo eitthvað sé nefnt (Mozurkewich,
o.fl., 2009). Í NICE (2008) leiðbeiningum
er tekið fram að ekki eigi að framkalla
fæðingu að eigin ósk móður nema undir
sérstökum kringumstæðum.
Fylgikvillar gangsetninga
Þegar fæðing er framkölluð eða örvuð,
þá er talað um að inngrip í fæðingarferlið
hafi átt sér stað. Það getur svo aukið
áhættuna á fleiri inngripum. Helstu
inngrip eru bláæðarleggur, aukið eftirlit,
þ.á.m. síritun, takmörkuð hreyfigeta,
aukin þörf á mænudeyfingu og aukin
áhætta á áhaldafæðingu (Gilbert, 2011)
og keisarafæðingu (Gilbert, 2011; Glantz,
2010; Jonsson, Cnattingius og Wikström,
2013; Kisewetter og Lehner, 2012).
Þessi aukning á keisaratíðni hefur einna
helst verið tengd framköllun fæðinga
hjá frumbyrjum (Ehrenthal, Jiang og
Strobino, 2010; Glantz, 2010; Patterson,
o.fl., 2011; Thorsell, Lyrenas, Andolf og
Kaljser, 2011). Í rannsókn Guerra o.fl.
(2009) var meðal annars verið að meta
útkomu framkallaðra fæðinga hjá konum
í Suður-Ameríku. Rannsóknin var hluti
af athugun á vegum WHO (World Health
Organization) sem kallaðist Global survey
for Maternal and Perinatal Health. Þar
kemur fram að auk þeirra fylgikvilla sem
lýst hefur verið hér að framan var aukin
tíðni innlagna á gjörgæslu, aukin tíðni
spangarrifa og aukin tíðni legnáms. Auka-
verkanir fyrir barnið voru meðal annars
lægri 5 mínútna Apgar, aukin innlögn á
vökudeild og töf á brjóstagjöf. Ekki var þó
sýnt fram á aukningu á keisaraskurðum.
AÐFERÐAFRÆÐI
Ekki var um eiginlega rannsókn að ræða
heldur faglega úttekt (audit). Segja má
að úttektin svipi til þversniðsrannsóknar
þar sem þátttakendur eru allar fæðingar
á tilteknu tímabili. Stuðst var við lýsandi
tölfræði. Valinn var einn mánuður af
handahófi á tímabilinu janúar 2012 til
og með september 2012. Ástæða þess
að allir mánuðir ársins voru ekki með
í valinu er sú að tilkynnt var um efnis-
val verkefnisins um mánaðamótin sept-
ember/október og því hefði það getað
skekkt niðurstöður ef starfsfólk hefði
vitað af úttektinni. Mánuðurinn sem varð
fyrir valinu var mars 2012 og var hann
valinn í viðurvist vitna. Fengin voru öll
tilskilin leyfi, þ.e. frá framkvæmdastjóra
lækninga á Landspítalanum, siðanefnd
Landspítalans og Persónuvernd. Fæðingar
í þessum mánuði voru 231 talsins en þar
sem 14 skýrslur voru ekki tiltækar voru
eingöngu skoðaðar 217 skýrslur. Eftirfar-
andi breytur voru skoðaðar: aldur; fjöldi
fyrri fæðinga; fæðingarstaður (fæðingar-
gangur eða Hreiðrið); meðgöngulengd;
sjálfkrafa sótt eða framköllun; framköll-
unaraðferð; komurit; síritun; belgjarof;
Syntocinon dreypi; mænurótardeyfing;
lengd fæðingar; fæðingarmáti; Apgar;
pH gildi blóðs frá kolli barns; fæðingar-
þyngd; spangaráverki (1°, 2°, 3° a,b,c,
og spangarskurður); legvatn (tært eða
litað) og önnur inngrip. Rýnt var í hverja
mæðraskrá með það fyrir augum að skrá
tíðni og ábendingar fyrir ofannefndum
breytum, hvort ábending var skráð og
hvort sú ábending hafi verið skýr. Allar
tölur og textar voru færðar inn í Excel-
skjal þar sem úrvinnsla gagnanna fór
einnig fram. Notuð var lýsandi tölfræði,
þ.e. hver breyta er reiknuð sem prósentu-
hlutfall.
Niðurstöður og umræður
Fjöldi fæðinga
Í mars mánuði 2012 fæddu alls 231
konur, bæði um fæðingarveg og með
keisaraskurði, 217 mæðraskrár voru
tiltækar. Þrír tvíburar fæddust þennan
mánuðinn. Frumbyrjur voru 85 talsins
eða 39,2% og fjölbyrjur 118 (60,8%).
Hlutfall keisaraskurða þennan mánuðinn
er 18% (39 keisaraskurðir) og var meiri
hluti þeirra bráðakeisaraskurðir eða
um 64,1% (25 keisarar) og valkeisara-
skurðir því 35,9% (14 keisarar). Hlutfall
bráðakeisaraskurða af öllum fæðingum
er 11,5% og hlutfall valkeisaraskurða
6,5%. Ofangreind hlutföll voru reiknuð
sem hlutföll af öllum fæðingum þ.á.m.
valkeisaraskurðum. Hér á eftir er verið að
reikna hlutföll þar sem nefnarinn er allar
fæðingar sem ráðgerðar eru um leggöng,
þ.e. ekki valkeisaraskurðir. Ráðgerðar
fæðingar um fæðingarveg voru 93,5% og
fæðingar um fæðingarveg voru 87,7%.
Tíðni gangsetninga og gangsetningarað-
ferð
Hlutfall gangsetninga í mars mánuði
2012 er örlítið hærri en það var allt árið
2011, þ.e. 30,5% borið saman við 25,7%.
Þegar þetta er hins vegar borið saman við
árið 2003 er hlutfallið helmingi hærra þar
sem tíðni framkallaðra fæðinga er 15,1%
árið 2003. Í skýrslu Fæðingaskráningar-