Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 17

17Ljósmæðrablaðið - desember 2013
innar frá 2003 er það tekið fram að mark-
miðið sé að hafa framkallaðar fæðingar
á bilinu 10–12% (Ragnheiður I. Bjarna-
dóttir o.fl., 2012; Reynir Tómas Geirsson,
o.fl., 2004). En tölur segja okkur að tíðnin
hafi tvöfaldast. Þetta er svipað og þróunin
virðist vera erlendis og hafa niður-
stöður rannsókna bent til þess að hluta af
þessari aukningu megi rekja til aukninga
á gangsetningum án skýrra læknisfræði-
legra ábendinga eða “elective induction”
(Gammu, Martens, Ruyssineck og Amy,
2002; Grivelli, Reilly, Oakey, Guerra ofl.,
2009; Patterson, Roberts, Ford og Morris,
2011). Orsök á aukningu í tíðni framkall-
ana er að auki hægt að skýra að einhverju
leyti með því að meðalaldur þungaðra
kvenna er hærri, eins og fram hefur
komið, aukinni tíðni offitu, meðgöngu-
sykursýki og háþrýstingi. Einnig má velta
því fyrir sér hvort breyttar aðferðir við
framköllun hafi eitthvað með þessa auknu
tíðni að gera. Í þessu samhengi er vert
að skoða að verklagsreglum var breytt
árið 2008 á Landspítalanum en þá var
byrjað að nota Misoprostol (Cytotek) til
gangsetningar í stað dinoprostone (Berg-
lind Steffensen o.fl., 2012). En flestar
fæðingar voru framkallaðar með cytotec
(misoprostol) eða 34 fæðingar sem eru
um 54,8%. 16 fæðingar voru framkall-
aðar með belgjarofi eða 25,8%. Fæðingar
framkallaðar með Syntocinon voru 9 eða
14,5% (hjá konum með farið vatn) og
fæðingar framkallaðar með Bard þvaglegg
voru 2 eða 3,2% (framköllun eftir fyrri
keisaraskurð). Í einu tilviki var ekki skráð
gangsetningaraðferð. Sjá mynd 1.
Í töflu 1 hér að neðan gefur að líta
helstu ábendingar framköllunar og
meðgöngulengd við framköllun. Nokkuð
oft eða í 10% tilvika var hvergi skráð
hver ábending fyrir framkölluninni var
og þar að auki vantaði ICD-skráningu
í 21% tilvika sem er nokkuð mikið. Í
nokkrum tilvikum kom fram á barnablaði
hver ábending var. Oftast var skráningu
á ICD-greiningu ábótavant þegar um
fyrirmálsrifnun himna var að ræða. Svo
virðist vera að það vanti frekari samræm-
ingu í skráningu hvað þetta varðar, þ.e.
hvenær fæðingin er örvuð eða gang-
sett. Samræmi var ábótavant yfirhöfuð
í skráningu. Ábending var ekki alltaf
skráð framan á mæðraskrá og stundum
eingöngu í fæðingarlýsingu og öfugt
þannig að oft var erfitt að átta sig á hver
ábendingin var. Algengasta ábendingin
fyrir framköllun var þó fyrirmálsrifnun
himna og meðgöngulengd en það er
svipað og sést í fræðilegum heimildum
(Guerra o.fl., 2009; Mozurkewich o.fl.,
2009). Þær fæðingar sem voru framkall-
aðar vegna meðgöngulengdar voru að
meðaltali framkallaðar eftir 41 viku og
6 daga. Rannsóknir benda til þess að
framköllun fæðingar við 41. viku eða
seinna geti lækkað tíðni fósturdauða og
ásvelgingu á legvatni með barnabiki (e.
meconium aspiration syndrome) meðal
annars (Mozurkewich o.fl., 2009).
Erfitt er að átta sig á hvernig staðan er
hér varðandi „val-framkallanir“ en niður-
stöður úttektarinnar benda til þess að 6,5%
allra framkallana sé vegna verkja og 6,5%
vegna slæmrar fæðingarsögu eða eigin
óskar. Þetta eru 13,5% allra framkallana.
Samkvæmt verklagsreglum Landspítalans
er tekið fram að þegar ástand móður eða
barns bendir til þess að betra sé að ljúka
meðgöngunni en að halda henni áfram þá
sé komin ábending fyrir framköllun. Þar
eru einnig útlistaðar helstu ábendingar
fyrir framköllun fæðingar. Slæma
fæðingarsögu væri hægt að flokka undir
sálfélagslega þætti en ekki er tekið fram
að verkir séu ábending fyrir framköllun
(Berglind Steffensen, o.fl., 2012). Erfitt
er þó að meta hvert og eitt tilfelli án þess
að vita nákvæmlega hvað liggur að baki
ákvörðuninni.
Gangsetning og mænurótardeyfing
Notkun mænurótardeyfingar er 47,8%
mars mánuð 2012. Hlutfallið er nokkuð
jafnt hjá frumbyrjum og fjölbyrjum, en
48,2% frumbyrja notuðu mænurótardeyf-
ingu og 47,5% fjölbyrja. Þegar fæðing
er framkölluð virðist vera aukin þörf á
mænurótardeyfingu (Gammu, o.fl., 2002;
Grivell, o.fl., 2012; Jonsson, o.fl., 2012).
Þetta er samhljóma niðurstöðum úttekt-
arinnar þar sem mænurótardeyfingar
Mynd 1. Gangsetningaraðferð.
Ábendingar Fjöldi Prósentuhlutfall Meðal meðgöngulengd
við framköllun
Fyrirmálsrifnun himna 14 22,6% 39v + 3d
Meðgöngulengd 12 19,4% 41v + 6d
Meðgöngueitrun/háþrýstingur 11 17,7% 39v +2d
GDMA1 og 2 7 11,3% 39v + 4d
Vaxtaskerðing (IUGR) 5 8,1% 37v + 4d
Verkir 4 6,5% 40v + 5d
BOH og eigin ósk 4 6,5% 39v + 8d
Vending 1 1,6% 40v + 5d
Tvíburar 1 1,6% 38v
Ekki skráð 3 4,8% 41v
Tafla 1. Ábendingar framkallana og meðgöngulengd miðað við framköllun.