Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 20

20 Ljósmæðrablaðið - desember 2013
með fl ókin vandamál af sálfélagslegum toga,
t.d. eru geðraskanir algengar, félagsleg staða
er oft erfi ð og oftar en ekki er saga um ofbeldi.
Neyslunni fylgir gjarnan óheilbrigður og
óreiðukenndur lífsstíll sem hefur slæm áhrif
á líkamlegt heilsufar. Því þarf að huga vel að
næringarástandi, skima fyrir sýkingum s.s.
HIV, lifrarbólgu, kynsjúkdómum og öðrum
sýkingum t.d. á stungustöðum (Kennare, o.fl .,
2005).
Meðgangan er bara upphafi ð að því
ævilanga verkefni sem foreldrahlutverkið
er. Í alþjóðlegri skilgreiningu á hlutverki
ljósmæðra kemur fram að „ljósmóðir gegnir
mikilvægu hlutverki í heilbrigðisfræðslu og
ráðgjöf ekki aðeins fyrir konur, heldur einnig
fyrir fjölskylduna og þjóðfélagið í heild. Í
hlutverki ljósmóður felst fræðsla á meðgöngu,
undirbúningur fyrir foreldrahlutverkið, einnig
fræðsla um heilbrigði og kynheilbrigði kvenna
ásamt umönnun barna“. (Ljósmæðrafélag
Íslands, e.d.). Þarna kemur sterkt fram hve
Í Móðurást færðu faglega ráðgjöf
hjá brjóstagjafaráðgjafa IBCLC við val
á mjaltavélum frá Medela
Móðurást - Hamraborg 9 - 200 Kópavogur - s: 5641451
mikilvægur þáttur ljósmóður í meðgönguvernd
er einmitt fyrir þennan hóp sem glímir við
fíknisjúkdóm. Meðgöngutíminn er gjarnan
tími mikilla breytinga í lífi fólks og hægt að líkja
því við að það opnist einskonar „gluggi“ þar
sem konan leitar til heilbrigðisþjónustunnar.
Þarna skapast því tækifæri til að hafa áhrif
og er samfelld þjónusta ljósmæðra lykilatriði
í því sambandi. Þegar konan hittir sömu
ljósmóður alla meðgönguna verður einstakt
tækifæri til að traust samband myndist á
milli þeirra, sem aftur auðveldar samskipti
og möguleika til að vinna að og hvetja til
heilbrigðra lifnaðarhátta. Mikilvægt er að nota
tímann vel á meðgöngunni til að hugsa lengra
fram í tímann — hvað tekur við eftir fæðingu?
Fíknisjúkdómurinn er fl ókinn sjúkdómur og
vandinn er ekki leystur með einföldum hætti.
Því er nauðsynlegt að leita til annarra fagstétta
eins og réttilega er bent á í Alþjóðasiðareglum
ljósmæðra. Þar segir: „Ljósmæður starfa
með öðru fagfólki í heilbrigðisþjónustu og
leita stuðnings annarra eða vísa á aðra
sérfræðinga þegar þörf konu fyrir umönnun
verður ekki sinnt af ljósmóðurinni einni“
(Ljósmæðrafélag Íslands, e.d.). Þarna er
beinlínis hvatt til þverfaglegs samstarfs þegar
það á við.
Skimanir fyrir notkun vímuefna
Í klínískum leiðbeiningum frá Washington
og Kanada er mælt með að spyrja allar
konur út í notkun vímuefna á meðgöngunni
(Washington State Department of Health,
2013; Wong, Ordean, og Kahan, 2011).
Ýmsar hindranir geta þó verið fyrir því að
konur segi frá vímuefnanotkun, t.d. er algengt
að þær upplifi skömm og sektarkennd. Einnig
er oft skortur á fjölskyldustuðningi og maki
er jafnvel í neyslu líka. Þá getur verið ótti við
að missa börnin frá sér og konan getur óttast
neikvæð viðbrögð heilbrigðisstarfsfólks. Í
leiðbeiningunum eru dæmi um spurningar sem
hægt er að nota við skimun. Ef konan segir frá
að hún sé með fíknivanda þá er mikilvægt
að afl a frekari upplýsinga um umfang og
eðli vandans, heilsufar, félagslega stöðu o.fl .
Það eru leiðbeiningar um upplýsingaöfl un í
verklagsreglunni.
Þróun verklags og leiðbeininga
Fíknivandi og barneignir eru fl ókið fyrirbæri
sem þarf að nálgast með faglegum hætti. Í því
skini að bæta þjónustu við þennan viðkvæma
hóp voru gefnar út verklagsreglur á Landspítala
árið 2009, um meðgönguvernd kvenna með
vímuefnavanda. Þar voru lagðar línur um
hvernig best væri að koma til móts við þarfi r
þessa hóps kvenna og stuðla að heilbrigði
ófædds barns. Inni í verklagsreglunum var gert
ráð fyrir aðkomu félagsráðgjafa og annarra
fagstétta eftir þörfum á meðgöngunni. Þetta
varð fyrsti vísir að því að skilgreina formlega
þverfaglegt samstarf vegna þessa hóps en
að sjálfsögðu hafði verið unnið þannig um
nokkurt skeið. En verklagið náði einungis yfi r
meðgönguna. Fljótlega varð ljóst að þörf var á
að þróa verklagið frekar og taka inn í það alla
þætti barneignarferlisins. Með tilkomu FMB
teymis (Foreldrar – meðganga – barn) sem
stofnað var árið 2011 skapaðist einnig enn
meira svigrúm til að efl a enn frekar þverfag-
lega samvinnu í kringum þennan hóp. Teymið
var stofnað í samvinnu geðsviðs og kvenna-
og barnasviðs. Markmið þess er að koma til
móts við sértækar þarfi r kvenna sem glíma við
geðræn vandamál í barneignarferlinu á með-
göngu og fyrsta árið eftir fæðingu. Lögð er
sérstök áhersla á að vinna með tengslamyndun
við barnið og sinna þeim sem hafa margþætt-
an og langvinnan geðrænan vanda (Landspít-
ali, e.d.).
Í ljósi þessa var ákveðið að fara í það verkefni
að þróa verklag og leiðbeiningar sem næðu yfi r
meðgöngu, fæðingu, sængurlegu, umönnun
nýburans og eftirfylgd. Að verkefninu kom
fagfólk úr ýmsum áttum til að ná yfi r alla
þætti vandans, m.a. ljósmæður sem sinna
meðgönguvernd, fæðingarhjálp og sængurlegu