Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 23

23Ljósmæðrablaðið - desember 2013
Fóstureyðingar
Á öllum tímum og í öllum samfélögum
hafa jafnt einstaklingar sem pör stundum
ekki vilja, aðstæður eða getu til að ala
upp barn. Fóstureyðingar hafa því verið
nauðsynlegar til að aðstoða fólk í þessum
aðstæðum. Aðgengi að fóstureyðingum er
ólíkt eftir því hvar í heiminum kona verður
þunguð. Í dag eru til öruggar aðferðir til að
binda endi á þungun sem hægt er að nota
í upphafi þungunar, en þrátt fyrir það eru
konur víðs vegar í heiminum neyddar til að
leita sér aðstoðar sem er þeim lífshættuleg.
Í sumum löndum er fóstureyðing bönnuð
undir öllum kringumstæðum, en í öðrum
er fóstureyðing leyfileg ef líf konunnar
er í hættu eða henni hefur verið nauðgað.
Í löndum með frjálslyndari löggjöf geta
verið ákveðin skilyrði til að fá leyfi fyrir
fóstureyðingu eða að konur geta sjálfar
óskað eftir fóstureyðingu fram að 12. viku
meðgöngu. Frjálslynd fóstureyðingarlög-
gjöf virðist ekki auka tíðni fóstureyðinga.
Ef litið er á tíðni fóstureyðinga í Vest-
ur-Evrópu þá eru um 17 fóstureyðingar á
hverjar 1.000 konur, en til samanburðar þá
er tíðni fóstureyðinga í Suður-Ameríku,
þar sem löggjöf um fóstureyðingar er
ströng, 32 eða meira á hverjar 1.000 konur
(Guttmacher Institute, 2013). Sagan og
staðreyndir hafa sýnt að konur sem þurfa
hjálp til að binda endi á ótímabæra þungun
munu finna leið, hvort heldur sem hún er
lögleg eða ólögleg, örugg eða ekki.
Skortur á löglegum úrræðum opnar
markað fyrir aðstoð sem getur reynst
konunni hættuleg. WHO skilgreinir ólög-
lega fóstureyðingu „sem aðgerð sem
bindur enda á þungun, framkvæmd af aðila
sem skortir þá þekkingu er til þarf við slíka
aðgerð, eða að aðgerðin er framkvæmd í
umhverfi sem ekki uppfyllir læknisfræðileg
skilyrði, eða bæði“ (WHO, 2011). Ólög-
legar fóstureyðingar geta leitt til lífshættu-
legra aukaverkana og samkvæmt tölum
Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar deyja
árlega 47.000 konur af völdum ólöglegra
fóstureyðinga (WHO, 2011). Enn fleiri
þjást af alvarlegum fylgikvillum eftir
aðgerðina (WHO, 2011). Flest þessara
atvika eiga sér stað þar sem fóstureyðingar
eru ólöglegar og lítið sem ekkert aðgengi
er að ráðgjöf um getnaðarvarnir og fjöl-
skylduáætlanir.
Fóstureyðingar á Íslandi
Á Íslandi hefur verið löggjöf um fóst-
ureyðingar frá 1935, en sú sem er í gildi
er frá 1975, lög um ráðgjöf og fræðslu
varðandi kynlíf og barneignir og um fóst-
ureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, nr. 25.
Fóstureyðing er heimil hér á landi þegar
ákveðnar félagslegar og/eða læknisfræði-
legar aðstæður liggja að baki eða ef konu
hefur verið nauðgað eða orðið þunguð
af öðru refsiverðu atferli. Samkvæmt
fyrrnefndum lögum skal fóstureyðing
framkvæmd eins fljótt og hægt er, en helst
fyrir 12. viku meðgöngu. Leyfilegt er
að framkvæma fóstureyðingu upp að 16
vikum ef sérstakar félagslegar aðstæður
eru til staðar, en upp að 22. viku ef um er að
ræða læknisfræðilegar ástæður. Samkvæmt
áðurnefndum lögum er konunni skylt að
tala við lækni og félagsráðgjafa eða tvo
lækna sem verða að veita samþykki fyrir
framkvæmd fóstureyðingar .
Aðgerð – lyfjameðferð
Fóstureyðing með lyfjum hefur verið
notuð hér á landi frá árinu 2006 og
samkvæmt rannsóknum reyndist aðferðin
örugg (Kapp, Whyte, Tang, Jackson og
Brahmi 2013). Fóstureyðing með lyfjum
er aðferð þar sem konunni eru gefin lyf,
mífepristón og prostaglandín. Þessi lyf
stöðva annars vegar upptöku hormóns
sem nauðsynlegt er til að halda áfram
meðgöngu og hins vegar framkalla þau
samdrætti í leginu. Þessi lyfjameðferð
framkallar fósturlát og er gerð fram að 9.
viku meðgöngu eða innan 63ja daga frá
síðustu blæðingum (Ágúst Ingi Ágústsson,
Kristín Jónsdóttir og Jens A. Guðmunds-
son, 2010). Legtæming er aðferð sem
notuð er á fyrstu 12 vikum meðgöngu.
Þessi aðferð er læknisfræðileg aðgerð þar
sem konan er svæfð, legið tæmt og tekur
aðgerðin 5‒15 mínútur. Í flestum tilfellum
fer konan heim samdægurs. Í dag kýs
meirihluti kvenna lyfjameðferð ef þeim
stendur það til boða.
Landlæknir heldur skrá yfir fóstur-
Erna Harðardóttir
MA nemi í félagsráðgjöf
Helga Sól Ólafsdóttir
Ph.d. MSc.SW. Félagsráðgjafi,
Kvennadeild Landspítalans
F R Æ Ð S L U G R E I N