Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 24

24 Ljósmæðrablaðið - desember 2013
Dæmi um forsendur til að fá fóstur-
eyðingu skv. d-lið 9. gr. laganna eru:
• Ótryggt eða ekkert samband við
barnsföður
• Erfiðar félagslegar aðstæður hvað
snertir fjárhag, húsnæði og/eða
atvinnu
• Ólokið nám
• Einstætt foreldri með eitt eða fleiri
börn
• Heilsufarsástæður sem hafa áhrif
á félagslegar aðstæður (þunglyndi,
kvíði, veikindi á fyrri meðgöngu,
áfengis- og vímuefnavandamál)
• Sambúðarvandamál/sambúðarslit/
skilnaður
• Ýmis persónubundin vandamál
(erfiðleikar varðandi feðrun,
maðurinn kvæntur, framhjáhald
o.s.frv.)
• Erfiðleikar með getnaðarvarna-
notkun (þolir ekki, ótti við auka-
verkanir, getnaðarvarnirnar brugð-
ust)
Þegar fóstureyðing vegna læknis-
fræðilegra ástæðna er samþykkt eru
ákveðin skilyrði nauðsynleg skv. 9.
gr. laga nr. 25/1975:
a) „Þegar ætla má, að heilsu konu,
líkamlegri eða andlegri, sé hætta
búin af áframhaldandi meðgöngu
og fæðingu.
b) Þegar ætla má, að barn sem kona
gengur með, eigi á hættu að fæðast
vanskapað eða haldið alvarlegum
sjúkdómi vegna erfða eða sködd-
unar í fósturlífi.
c) Þegar sjúkdómur, líkamlegur eða
geðrænn, dregur alvarlega úr getu
konu eða manns til að annast og
ala upp barn“.
eyðingar og ófrjósemisaðgerðir og gefur út
árlega skýrslu um þróun þessa málaflokks
hérlendis. Á Íslandi eru rúmlega 900 fóst-
ureyðingar framkvæmdar árlega (980 árið
2012) og hefur fjöldinn haldist nokkuð
stöðugur frá aldamótum, en flestar voru
þær árið 2000 eða 987. Í um 95% tilfella er
um að ræða fóstureyðingar af félagslegum
ástæðum. Stærsti hópurinn er konur á aldr-
inum 20‒24 ára, eða 306 kona árið 2012,
og sem betur fer hefur fækkað í yngsta
hópnum en árið 2012 voru bara 155 konur
undir 19 ára sem sóttu um fóstureyðingu.
Flestar fóstureyðingar eru gerðar fyrir 9.
viku, eða um 75%, og um 88% kvenna hafa
aldrei þurft á þessari hjálp að halda áður
eða farið einu sinni áður (64% hefur aldrei
farið áður) (Landlæknir, 2013). Algengt er
að kona hafi farið í fóstureyðingu á unga
aldri, en þurfi síðan aftur að nýta sér þessa
hjálp þegar hún hefur eignast þau börn sem
hún getur með góðu móti annast. Það er
því ekki hægt að segja að íslenskar konur
ofnoti fóstureyðingar.
Félagsráðgjafar á Kvennadeild Landspít-
alans taka á móti mörgum þessara kvenna.
Aðstæður þeirra eru jafn mismunandi og
þær eru margar. Hlutverk félagsráðgjafa er
að mæta konum og pörum þar sem þau eru
stödd og styðja þær/þau í ákvörðunarferli
sínu. Stundum þarf eitt viðtal þar sem
konan eða parið hafa hugsað sín mál vel og
er/eru ákveðin. Hjá öðrum er ákvörðunin
flóknari og það krefst nokkurra meðferðar-
samtala til að komast að niðurstöðu.
Dæmi um ástæður fyrir því að
óska eftir fóstureyðingu eru:
„Ég sæki um vegna aldurs. Ég er ekki
nógu þroskuð til að eiga barn og hann ekki
heldur“. (stúlka undir 18 ára)
„Er á leið í nám næsta haust. Ekki mjög
örugg með sambandið og vil ekki lenda í
því að verða einstæð móðir. Vil geta boðið
barni betra en ég get í dag“. (stúlka um
tvítugt)
„Á 8 mánaða gamalt barn og var slæm
á meðgöngunni af grindargliðnun og
háþrýstingi. Treysti mér ekki svona fljótt
í aðra meðgöngu og fæðingu með svona
lítið barn“. (kona á milli 25‒30 ára)
„Er að skilja, bý í ótryggu leiguhúsnæði
með tvö börn á framfæri. Erfiður fjár-
hagur“. (kona um 35 ára)
„Ég á 3 börn sem eru stálpuð. Ég er
búin að fá nóg, enda búin að vera móðir
í 20 ár og á von á ömmubarni. Ég sæki
um vegna aldurs og annarra aðstæðna“.
(kona yfir fertugt)
Andleg líðan eftir fóstur-
eyðingu
Það er ljóst að enginn vill þurfa að taka
svona ákvörðun, en stundum eru aðstæður
þannig að þó að vilji sé fyrir hendi þá
bjóða aðstæður ekki upp á barn. Yfir-
litsgrein um rannsóknir á andlegri líðan
kvenna sem þurfa að fara í fóstureyðingu
sýnir fram á að 40‒45% kvenna upplifa
kvíða og vanlíðan á meðan þær eru að
ákveða hvaða leið þær þurfa að fara. En
mánuði eftir fóstureyðingu hefur bæði
kvíði og vanlíðan marktækt minnkað í
8‒32% eftir rannsóknum (Bradshaw og
Slade 2003). Áfallastreituröskun (PTS)
gefur sams konar niðurstöður og virðist
frekar vera tengd áfallinu sem orsakast af
ótímabærri þungun frekar en sjálfri fóstur-
eyðingunni (Miller, Pasta og Dean, 1998).
Að þurfa að taka þessa ákvörðun krefst
þess að viðkomandi kona eða par þurfa
að skoða vel og vandlega aðstæður sínar
og byggja ákvörðun sína á eigin mati á
aðstæðunum.
Langtímarannsóknir hafa sýnt fram á að
hjá andlega heilsuhraustum konum fylgi
andleg vanlíðan almennt ekki eftir fóstur-
eyðingu, en ef konan hefur undirliggjandi
kvíðaröskun eða þunglyndi er það áhættu-
þáttur fyrir langtíma vanlíðan (Bradshaw
o.fl., 2003). Einnig hefur komið fram að
sumar konur finna fyrir létti eftir fóstur-
eyðinguna (Bradshaw o.fl., 2003), en þær
geta átt erfitt með að leyfa sér það vegna
fordóma í samfélaginu.
Fóstureyðing er úrræði sem verður að
vera til og aðgengilegt fyrir alla en fækkun
fóstureyðinga er auðvitað markmiðið,
konur og pör eiga ekki að þurfa að standa
frammi fyrir þessari ákvörðun. Notkun
getnaðarvarna og fagleg fræðsla um getn-
aðarvarnir skiptir höfuðmáli í að ná því
markmiði. Ókeypis getnaðarvarnir fyrir
ungt fólk undir 20 ára og getnaðarvarnir
á viðráðanlegu verði fyrir aðra myndi
skipta sköpum í að fækka fóstureyðingum,
sem hlýtur að vera lýðheilsumarkmið í
velferðarsamfélagi eins og á Íslandi.
Heimildaskrá
Ágúst Ingi Ágústsson, Kristín Jónsdóttir og Jens A.
Guðmundsson. (2010). Fóstureyðing með lyfjum.
Fyrstu 246 meðferðirnar á Íslandi. Læknablaðið, 5,
331‒333.
Bradshaw, Z. og Slade,P. (2003). The effects of
induced abortion on emotional experiences and
relationship: A critical review of the literature.
Clinical psychology review, 23, 929‒958.
Gottmacher Institute. Facts on induced abortion
worldwide . Sótt 10. október 2013. http://www.
guttmacher.org/pubs/fb_IAW.html.
Kapp, N., Whyte, P.,Tang, J., Jackson, E.og Brahmi,
D. (2013). A review of evidence for safe abortion
care. Contraception, 88, 350‒363.
Landlæknir (e.d.) Fóstureyðingaskrá. Sótt 10. október
2013. http://www.landlaeknir.is/tolfraedi-og-
rannsoknir/tolfraedi/heilbrigdisthjonusta/adgerdir/.
Lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf
og barneignir og um fóstureyðingar og
ófrjósemisaðgerðir, nr. 25/1975.
Miller, W.B., Pasta, D.J.,og Dean, C.L. (1998). Testing
the model of the psychological consequences of
induced abortions. Journal of social issues, 48,
67‒93.
World Health Organization. Unsafe abortion: global
and regional estimates of the incidence of unsafe
abortion and associated mortality in 2008. 6th ed.
Geneva (Swizerland): World Health Organization:
201.1 .
Félagslegar aðstæður eru skv. 9. gr.
laga nr. 25/1975:
„Þegar ætla má, að þungun og
tilkoma barns verði konunni og hennar
nánustu of erfið vegna óviðráðan-
legra félagslegra ástæðna. Við slíkar
aðstæður skal tekið tillit til eftirfarandi:
a) Hafi konan alið mörg börn með
stuttu millibili og skammt er liðið frá
síðasta barnsburði.
b) Eigi konan við að búa bágar heimilis-
aðstæður vegna ómegðar eða alvar-
legs heilsuleysis annarra á heimilinu.
c) Þegar konan getur ekki vegna æsku
og þroskaleysis annast barnið á full-
nægjandi hátt.
d) Annarra ástæðna, séu þær fylli-
lega sambærilegar við ofangreindar
aðstæður“.