Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 26

26 Ljósmæðrablaðið - desember 2013
en ekki strax“. Daginn eftir spyr hún aftur
hvort hún megi sjá þær en þá er henni sagt
að það sé ekki hægt, það sé búið að brenna
þær. „Það fannst mér agalegt, ég fékk ekki
að sjá þær og á ekki neitt til minningar um
þær“.
Hún lá nokkra daga sængurlegu. Læknir
sem viðstaddur var fæðingu stúlknanna
kom til hennar og ræddi við hana um
hugsanlegar skýringar á þessum atburði.
Önnur stúlkan var mikið minni og talið
var að hún hafi verið látin í allt að mánuð
en hin stúlkan í einn til tvo sólarhringa.
Ekki var hægt að fullyrða um orsök en
talið var að naflastrengirnir hefðu vafist
saman með þeim afleiðingum að súrefn-
isflæði varð skert.
Áður en hún var útskrifuð heim voru
brjóst hennar reyrð til að minnka mjólkur-
framleiðslu. Nokkrum dögum eftir útskrift
fór hún í eftirlit til læknis sem segir henni
að engin mjólk sé í brjóstunum og tekur
vafninginn burt. Morguninn eftir vaknar
hún með brjóstin full af mjólk, hún segir
það hafa tekið mjög á að vera ein heima
með brjóstin full af mjólk og ekkert barn.
Konan segist aldrei hafa verið spurð út
í andlega líðan, engin aðstoð var í boði
hvorki fyrir hana, manninn hennar eða
börn. Maðurinn hennar hefur aldrei viljað
ræða þessa reynslu sem hann lokaði alveg
á. Hún segir það hafa tekið sig mörg ár
að vinna úr þessu en er ekki viss um að
maðurinn sinn hafi nokkurn tíma gert það.
Mat á aðstæðum
Að mínu mati eru aðstæður konunnar
á allan hátt óviðunandi, flest ef ekki allt
hefði verið hægt að gera betur. Ég velti
fyrir mér hvað réttlæti þá ákvörðun að
sprengja belg til að flýta fyrir fæðingu
ef enginn er til að vera með konunni í
fæðingunni? Eiga ekki allar konur rétt á
yfirsetu og nærveru ljósmóður í fæðingu?
Það er mikilvægur þáttur í fæðingarferlinu
að fæðandi kona og ljósmóðir hennar nái
að mynda tengsl, bæði til þess að byggja
upp traust og til að ljósmóðir geti lesið í
líðan móður (Spencer, 2012).
Fyrstu klukkustundirnar eftir fæðingu
eru afar dýrmætar og mikilvægt er að
foreldrar fái allan þann stuðning sem
þeir þurfa (Thomas, 2012). Það er ekkert
í lífinu sem getur búið foreldra undir að
takast á við það að missa barn. Móðirin
segist ekki á neinum tímapunkti hafa
upplifað stuðning, auk þess sem ósk
hennar um að fá að sjá dætur sínar var
ekki virt og hún ekki látin vita að brenna
ætti stúlkurnar. Thomas (2012) bendir
á að minningar um barnið/börnin geta
hjálpað foreldrum í sorginni. Í þessu
tilfelli er þetta tækifæri tekið af foreldr-
unum. Líklegt er að minni stúlkan hafi
verið illa farin þar sem talið var að hún
hafi verið látin í einhverjar vikur en stærri
stúlkan var nýlátin og því líklega í lagi að
leyfa móðurinni að sjá hana. Ef ekki, þá
hefði verið hægt að klippa hárlokk eða
taka handafar og/eða fótspor til minn-
inga. Í klínískum leiðbeiningum sem
Landlæknisembættið (2008) hefur gefið
út segir að í sorgarferli skipti miklu máli
að virða óskir aðstandenda og að þeir fái
tækifæri til að vera með hinum látna eftir
andlát.
Ég tel að flest allir heilbrigðisstarfs-
menn átti sig í dag á því að eftir upplifun
sem þessa eru miklar líkur á vanlíðan, sorg
og jafnvel áfallastreituröskun. Sorgarferli
einstaklinga er mismunandi og getur það
tekið allt að 1‒2 ár eða lengur. Foreldrar
upplifa leiða, fá samviskubit, kvíða og
jafnvel þunglyndi (Badenhorst og Hughes,
2007). Feður sýna oft minni einkenni
en mæður og eru fyrri til að jafna sig og
togstreita getur myndast í sambandinu
sem getur haft veruleg áhrif á samband
hjóna (Badenhorst og Hughes, 2007).
LOKAORÐ
Á síðustu fjörutíu árum hefur margt
breyst í okkar samfélagi. Tæknivæð-
ing hefur farið vaxandi og samfélags-
legar breytingar, svo sem þátttaka feðra í
tengslum við barneignir er mun meiri en
áður. Ef við berum fæðingarsögu konunar
saman við fæðingar í dag má ætla að
margt færi öðruvísi. Flest allar konur fara
í ómskoðun og því hefði tvíburameðganga
verið greind á fyrri hluta meðgöngu. Sé
vitað af tvíburameðgöngu er mælt með
því að kona mæti oftar í mæðravernd og
ómskoðun til að fylgjast betur með vexti
og legu barnanna (Landspítali, 2007).
Ekki er hægt að segja til um hvort stúlku-
börnin sem um ræðir í sögunni hefðu
frekar lifað í dag en að öllum líkindum
hefði verið gripið fyrr inn í aðstæður, þ.e.
með auknu eftirliti hefði fyrr uppgötvast
að annar tvíburinn var látinn og fæðing
framkölluð fyrr.
Síðustu ár og áratugi hefur meiri áhersla
verið lögð á líðan kvenna eftir fæðingu,
til að mynda er starfrækt starfseining
innan Landspítala sem sérhæfir sig í
að aðstoða konur við að vinna úr erfiðri
fæðingarreynslu. Þessi starfsemi kall-
ast „Ljáðu mér eyra“. Einnig er konum
sérstaklega fylgt eftir sem fara í gegnum
andvana fæðingu og er það gjarnan ljós-
móðirin sem var með konunni í fæðingu
sem sinnir henni fyrstu vikuna á eftir og
jafnvel lengur. Ég er ánægð og stolt þegar
ég ber saman þessa tíma, það er greinileg
þróun til hins betra en alltaf má gera betur
og því þurfa ljósmæður að vera vakandi
fyrir hvers kyns tækifærum til að bæta þá
þjónustu sem þær veita.
Við gerð þessa verkefnis las ég rann-
sókn þar sem skoðað var hvað gagnast
foreldrum best í þessum aðstæðum. Þar
er samfelld þjónusta stór þáttur. Þannig
skiptir máli að það sé sem mest sama
ljósmóðirin sem annast foreldra í þessu
ferli. Þá myndast traust og líklegra er að
ljósmóðirin geti veitt markvissari þjón-
ustu og leiðbeint foreldrum um sérhæfðari
meðferð ef henni finnst þess þurfa
(Fenwick, Jennings, Downie, Butt og
Okanaga, 2007). Í rannsóknarniðurstöðum
kemur jafnframt fram að það að hjálpa
foreldrum að eiga minningar um barnið,
taka myndir, klippa hárlokk, taka fótspor
og fleira skiptir höfuðmáli í sambandi við
alla úrvinnslu.
Heimildaskrá
Badenhorst, W. og Hughes, P. (2007). Psychological
aspects of perinatal loss. Best Practice &Research,
21(2), 249‒259.
Fenwick, J., Jennings, B., Downie, J., Butt, J. og
Okanaga, M. (2007). Providing perinatal losscare:
satisfying and dissatisfying aspects for midwives.
Women and Birth, 20, 153‒ 160.
Landlæknisembættið (2008). Leiðbeiningar við
andlát. Sótt 10. september 2013 af:http://www.
landlaeknir.is/servlet/fi le/store93/item2820/3416.
pdf.
Landspítali Háskólasjúkrahús (2007). Ómskoðun
í tvíburameðgöngu. Sótt 11. september 2013
af: https://slxkaldur1.landspitali.is/bokasafn/
timaritabrunnurlsh.nsf/B%C3%A6klingur/26
D86754AC1B79C700256E15005BD798/$fi le/
Omskodun_Tviburamedgongu.pdf.
Spencer, L. (2012). Psychological context. Í
Macdonald, S. og Magill-Cuerden, J.(ritstjórar),
Mayes’ Midwifery (14. útgáfa) (bls. 147‒155).
London: Elsevier.
Thomas, J. (2012). Grief and bereavement. Í
Macdonald, S. og Magill-Cuerden, J. (ritstjórar),
Mayes’ Midwifery (14. útgáfa) (bls. 953‒968).
London: Elsevier.