Ljósmæðrablaðið - 01.12.2013, Blaðsíða 31

31Ljósmæðrablaðið - desember 2013
fæðingardeildir bjóða nú heimaþjónustu
ljósmóður í sængurlegu.
Leiðbeiningar um barneignarþjónustu
birtust í lok maí 2013 og munu þær taka
gildi 1. október 2013, með þeim fyrirvara
þó að kafli 15 er enn í endurskoðun. (sjá
umsögn danska ljósmæðrafélagsins og
samantekt þeirra um fæðingaþjónustuna
á: http://www.jordemoderforeningen.dk/
fag-forskning/)
Verið er að endurskoða nám ljósmæðra
og undirbúa tveggja ára kandídatsnám
sem væri Master of science in Midwifery
gráða (Candidata Maia).
Finnland
Atvinnuleysi meðal finnskra ljósmæðra
er enn lágt og skortur er á ljósmæðrum.
Fæðingardeildir í landinu eru nú um 30
og er búist við að þeim muni enn fækka
og verið er að ræða flokkun sjúkrahúsa
og kvenna í lága áhættu og mikla áhættu.
Ennþá eru 12 sjúkrahús á landinu með
1.000 fæðingar eða færri og er búist við
að þeim verði lokað fljótlega. Fæðingum
á leið á fæðingarstað hefur fjölgað og voru
þær 35 árið 2011 en 70 árið 2012.
Í þessu samhengi hefur verið umræða
um að stofna fæðingarheimili þar sem
ekki er í boði verkjameðferð eins og
epidural eða sterk verkjalyf. Hugmyndin
er umdeild bæði meðal fæðingarlækna og
ljósmæðra og virðist sem yngri ljósmæður
aðhyllist frekar hátækni fæðingardeildir
þar sem hægt er að bjóða epidural deyf-
ingu.
Árið 2011 reyktu um 15‒16% barns-
hafandi kvenna á meðgöngu og meðal
BMI stuðull kvennanna var 24,5. Þriðja
hver kona var í yfirvigt þ.e. BMI stuðull-
inn var hærri en 25 og um 12% voru með
BMI sem var 30 eða hærri. Tíðni keisara-
skurða var um 16,3% og spangarskurðum
hefur fækkað á síðustu 10 árum og er
nú um 22%. Árið 2011 höfðu 92% allra
kvenna sem fæddu um fæðingarveg notað
að minnsta kosti eina verkjameðferð og
epidural deyfing var notuð hjá 46% allra
kvenna sem fæddu um fæðingarveg árið
2011 á öllu landinu en er umtalsvert hærri
eða 55% á háskólasjúkrahúsunum.
Færeyjar
Félagar í færeyska ljósmæðrafélaginu
eru nú 26, þar af eru 18 í starfi. Verið er að
semja um laun og vinnutíma en vinnuvika
er 40 stundir og ein krafan er 32ja stunda
vinnuvika. Í samningum er einnig fjallað
um lífeyrismál og er afleiðing af því að
færeyska stjórnin ákvað að skattleggja
lífeyrisgreiðslur sem hafði í för með
sér að ljósmæður geta ekki lengur verið
í dönskum lífeyrissjóði sem þær hafa
tilheyrt hingað til. Þetta er mikið hitamál
og hefur áhrif á tryggingastöðu einstak-
linga.
Kreppa hefur verið á fæðingardeildinni
um tíma þar sem yfirljósmóðir hefur sagt
stöðu sinni lausri og staðan hefur ekki
verið auglýst. Ljósmóðir í 55% starfi
situr stöðuna tímabundið. Innri átök eru
um þetta mál á sjúkrahúsinu og hafa ljós-
mæður ekki haft sterkan stuðning um
þessa stöðu.
Epidural deyfing er lítið notuð á
fæðingardeildinni, fáar konur fæða á leið
á fæðingarstað og aðeins ein heimafæðing
var árið 2012.
Ísland
Vísað er til skýrslu formanns LMFÍ frá
aðalfundi félagsins. Sérstaklega var rætt
um fækkun fæðingarstaða og atvinnu-
leysi meðal ljósmæðra. Einnig var sagt frá
þeim málum sem félagið hefur rekið fyrir
félagsmenn sína varðandi rétt við stöðu-
missi.
Noregur
Meðlimum í norska ljósmæðrafélaginu
fjölgar með hverju ári og eru nú tæplega
2.400. Á skrifstofu félagsins starfa nú
fjórir starfsmenn auk formanns. Ritstjóri
blaðsins er verktaki og fær greitt fyrir
útgáfu níu blaða á ári.
Mikið vinnuálag er á norskum ljós-
mæðrum sem vinna á sjúkrahúsum og
verri útkoma fæðinga er sýnileg. Um
70% starfandi ljósmæðra eru í hlutastarfi
en um 87% ljósmæðra í heilsugæslu.
Félagið hefur séð sig knúið til að ráða tvo
lögfræðinga til starfa til að aðstoða ljós-
mæður sem telja að brotið hafi verið á
þeim varðandi starfskjör og uppsagnir og
fleira í þeim dúr.
Verið er að vinna að leiðbeiningum fyrir
fæðingarþjónustu í Noregi og á síðasta
ári voru gefnar út leiðbeiningar vegna
heimafæðinga. Fyrirframákveðnar heima-
fæðingar eru ekki hluti af fæðingartilboði
stjórnvalda þannig að þær konur sem vilja
fæða heima þurfa að finna ljósmóður sem
vill aðstoða þær og greiða henni sjálfar.
Ljósmæður hafa einnig átt erfitt með
að útvega þau lyf sem þarf fyrir þessar
fæðingar.
Gæðaviðmið fyrir fæðingarþjón-
ustu voru birt árið 2010 og ná þau til
skipulags þjónustunnar, verkaskiptingar
innan hennar, hæfniskröfur starfsfólks,
eftirlitskerfis og krafna um upplýsingar og
samskipti. Eftir þessa birtingu hefur einni
fæðingarstofu verið lokað og tvær litlar
fæðingardeildir verið lagðar niður vegna
þess að þær uppfylla ekki kröfur um hæfni
starfsfólks.
Krafa um að halda fæðingum eins
eðlilegum og kostur er er hávær meðal
fagfólks og vinnuhópur ljósmæðra og
fæðingarlækna vinnur m.a. að því að skil-
greina hvað sé eðlileg fæðing.
Ljósmæður í Noregi hafa haft rétt til að
ávísa getnaðarvörnum fyrir ungar konur,
16‒19 ára, og hefur það gefið góða raun.
Fóstureyðingatíðni í þessum hópi hefur
lækkað verulega og er nú sú lægsta á
Norðurlöndunum. Verið er að undir-
búa lagasetningu sem gefur ljósmæðrum
rétt til að ávísa getnaðarvörnum til allra
kvenna.
Félagið vinnur ötullega að menntunar-
málum stéttarinnar og hefur til hliðsjónar
ályktun frá aðalfundi þess 2011 þar sem
ályktað var að félagið ætti að stefna að því
að mennta ljósmæður sem fá starfsréttindi
með meistaragráðu. Ennfremur er litið til
þess að ljósmæður geti öðlast menntun
sína hvort sem þær hafa hjúkrunarnám að
baki eða ekki.
Svíþjóð
Sænskar ljósmæður eru uggandi um
öryggi skjólstæðinga sinna vegna fækk-
unar ljósmæðra, mikils vinnuálags á þeim
fæðingardeildum sem eftir eru, en þeim
hefur fækkað verulega og þurfa konur oft
að keyra langar leiðir til að komast að og
algengt er að konum sé neitað um að koma
á fæðingardeildir í t.d. Stokkhólmi (þar
sem eru um 30 þúsund fæðingar árlega)
af því að þar sé ekki pláss fyrir þær og
ekki starfsfólk til að sinna þeim. Skortur
er á ljósmæðrum sérstaklega í Stokkhólmi
og það er áhyggjuefni hversu nýliðun
í stéttinni er lítil, þrátt fyrir að um 250
útskrifist árlega. Fæðingar eru um 107
þúsund á ári.
Í Svíþjóð er umræða um menntun ljós-
mæðra mikil eins og er og endurskoðun
námsins nauðsynleg þar sem hún er ekki
talin uppfylla EU staðla. Umræða er um
nám sem ekki krefst hjúkrunarnáms sem
inntökuskilyrði og hafa þrír skólar (Karol-
inska institutet í Stokkhólmi, Ljósmæðra-
skólinn í Skövde og Háskólinn í Lundi)
sótt um að hefja slíkt nám og mun ráðu-
neytið svara þeirri umleitan í lok þessa
árs.
Um 120 ljósmæður hafa lokið dokt-
orsprófi í Svíþjóð og eru flestar virkar
í rannsóknum. Ljósmæður í Svíþjóð sjá
um 80% allra fóstureyðinga gerðar með
lyfjum.
Verið er að þróa fæðingaskráningu
landsins í þá átt að sameina meðgöngu-
skráningu, fósturgreiningaskráningu og
fæðingaskráninguna í eina skrá.
Menntun
Menntun ljósmæðra var sérstakur liður
á dagskránni að þessu sinni með áherslu
á þróun námsins í löndunum og hvort og
þá hvernig sameiginleg stefna gæti verið.
Hvert land gerði stuttlega grein fyrir
stöðu mála í sínu landi.
• Svíþjóð: Fram til ársins 2011 var ekki
áhugi á því að breyta náminu frá því sem
nú er, þ.e. inntökuskilyrði er hjúkrunar-
nám og stéttin hefur tvenn starfsréttindi.
Félagið stefnir nú að því að hjúkrunar-
nám verði ekki skilyrði fyrir ljósmæðra-