Umhverfið - 01.06.2003, Blaðsíða 1

1. TÖLUBLAÐ
JÚNÍ 2003
22. ÁRGANGUR
Vatn er verðmæti
Þróun frágangsefna
og sorpmeðhöndlun
Árið 2003 er alþjóðlegt ár
ferskvatns. Augljóst er mikil-
vægi þess að allir hafi aðgang
að nægu og heilnæmu
drykkjarvatni. Með aukinni
byggð og vaxandi iðnaði er
meiri hætta á mengun vatns
og spillingu vatnsbóla. Því
þarf að tryggja gæði þess með
ákvæðum í lögum og reglum.
Nýlega er komin út neyslu-
vatnsreglugerð á Islandi sem
tekur mið af alþjóðakröfum
sem gerðar eru til neysluvatns
og vatns sem notað er í
matvælaframleiðslu.
Aðgengi að góðu vatni er
mjög misjöfn en öllu jöfnu
erum við íslendingar heppnir
að hafa greiðan aðgang að
miklu og góðu neysluvatni.
Hins vegar þarf að huga betur
að frágangi vatnsbóla, við-
haldi og lögnum því það er á
þessari leið sem vatnið spillist
oftast. Sjúkdómar og faraldrar
geta orskast af neyslu
mengaðs vatns og eins getur
efnamengun haft langtíma-
áhrif á heilsufar. Keðjuverkun
vegna mengaðs drykkjarvatns
dýra getur einnig leitt til
sýkingar í mönnum eins og
nýleg dæmi sanna varðandi
tengsl milli sýkinga í ali-
fuglum og fólki.
Samkvæmt nýju neyslu-
vatnsreglugerðinni þurfa
vatnsveitur sem þjóna 50
manns eða fleiri og/eða
matvælaframleiðendum ss.
mjólkurframleiðendum, að
hafa starfsleyfi frá heil-
brigðiseftirliti sveitarfélaga.
Með því er verið að tryggja
hollustuhætti vatns og manna,
fyrirbyggja mengun á vatns-
verndarsvæðum og tryggja
aukin gæði í matvælafram-
leiðslu og öðrum þjónustu-
fyrirtækjum.
Hjá Heilbrigðiseftirliti
Suðurlands eru uþb. 55 vatns-
veitur á skrá, þar af 27 í eigu
sveitarfélaga. Með starfsleyfi
eru hins vegar einungis 8
vatnsveitur.
Neysluvatnsnotendur á
Suðurlandi eru uþb. 22.000 en
aukast til muna á sumrin
vegna mikilla sumarhúsa-
byggða. Reikna má með að
um 8% af íbúum á Suðurlandi
séu með sitt eigið vatnsból.
Jafnframt má áætla að neyslu-
vatnsnotendur viðurkenndra
vatnsveitna séu uþb. 14.000.
Meðalvatnsnotkun ein-
staklings er áætluð 220 lítrar á
sólarhring. Vatnsveitur sem
þjóna matvælafyrirtækjum
þurfa hins vegar að geta
útvegað mun meira vatn.
Vatnsnotkun hjá íslenskum
matvælafyrirtækjum er mun
meiri en hjá samsvarandi
vinnslum í Danmörku. Lágt
verð á vatni hvetur ekki til
sparnaðar en sveitarfélög ættu
að huga að því í ríkara mæli
að hvetja til vatnsspamaðar
þar sem mikill vatnsnotkun
eykur álag á dýr fráveitu-
mannvirki sveitarfélaganna.
Sem dæmi um áhrif mat-
vælafyrirtækja á vatnsveitur á
Suðurlandi má nefna að
sjávarpláss með mikla
fiskvinnslu allt að því 18-
faldar vatnsnotkun sína ef
tekið er mið af heildar-
vatnsþörf einstaklingas.
Einnig er hægt að taka dæmi
um lítið sveitarfélag inn til
landsins með eitt stórt mat-
vælafyrirtæki á vatnsveitu
sinni sem allt að því 9- faldar
vatnsnotkunina miðað við
íbúafjölda. Þessi mikla vatns-
notkun skilar sér svo aftur út í
aukið álag á dýr hreinsi-
mannvirki frárennslis.
Mikil vakning hefur átt sér
stað meðal eigenda vatns-
veitna um ábyrð á afhendingu
neysluvatns til notenda, bæði
hvað varðar gæði og magn.
Vatnið er auðlind sem ber að
umgangast sem slfk.
Mikilvægi góðs og
ómengaðs drykkiarvatns
verður seint ofmetið. I
mörgum samfélögum eru það
gæði vatnsins sem skera úr
um heilsufar og lífsafkomu
íbúanna.
Á ári vatnsins vill Heil-
brigðiseftirlit Suðurlands
hvetja eigendur vatnsveitna til
að sækja um starfsleyfi fyrir
neysluvatnið og þar með huga
enn frekar að vatnsgæðum og
vatnsvernd.
Gott vatn er verðmæti og
grunnur að búsetu og velferð
okkar allra.
Á ári ferskvatnsins skulum
við vera minnug þess að
vatnið er undirstaða alls og
okkar mesta auðlind.
Elsa Ingjaldsdóttir,
framkv.stjóri
Heilbrigðiseftirlits Suðurlands.
Flestir sem orðnir eru 20 ára
muna eftir ferðum með rusl á
hauganna eins og þeir voru og
hétu áður fyrr. Þar kenndi ýmissa
grasa og oft var þar hægt að sjá
merkilega hluti. Þessir haugar
voru mis skipulagðir stundum
opnar gryfjur sem kveikt var í
reglulega með tilheyrandi
reykjarmekki sem lagðist yfir
næsta nágrenni, annarstaðar voru
þetta urðunarsvæði þar sem
jarðýtur sáu um að fletja út og
koma fyrir úrganginum, eins
þóttu ár, þá heldur jökulár,
fyrirtaks förgunarleið og víða í
þreifbýli sá hver um að brenna
eða husla sinn úrgang. Þessar
förgunarleiðir heyra til undan-
tekninga í dag.
Síðustu árinn hefur förgunar-
stöðum fækkað mikið og
aðstæður á þessum stöðum allar
orðið betri. Ástæður þessarar
þróunar eru nokkrar, en lög og
reglur hafa sett þessari starfsemi
þrengri ramma. Undanfarin ár
hefur Hollustuvernd nkisins sem
í dag heitir Umhverfisstofnun
gefið út starfsleyfi fyrir hvern
förgunarstað, sem annaðhvort er
urðunarstaður eða brennslustöð.
Starfsleyfð er mjög ítarlegt og
tekur til margra þátta í rekstri
urðunarstaðsins eða brennslu-
stöðvarinnar. Sem dæmi um
kröfur í starfsleyfi urðunarstaðar
má nefna, að haldið skal utan um
upplýsingar um magn og gerð
þess úrgagns sem fer til urðunar,
verklag ýmisskonar s.s að hylja
skuli vinnusvæði hvers dags með
þekjuefni, eins skal meindýrum
haldið í skefjum og koma skal í
veg fyrir fok af svæðinu, sigvatni
skal safnað sérstaklega og það
meðhöndlað, mælingar á gæðum
sigvatnsins eru framkvæmdar
reglulega. Starfsleyfin er hægt að
nálgast á vef Umhverfisstofn-
unar www.ust.is
Þrátt fyrir hertar kröfur í
lögum, reglum og leyfum þá
ræðst ágæti þessara staða af
mestu leyti af þeim starfs-'
mönnum sem þar vinna, en
þeirra metnaður og reynsla hefur
komið þessari starfsemi á það
plan sem það er í dag.
Annar þáttur sem ekki er hægt
að líta framhjá í þessu samhengi
er eftirlit nágranna en þeirra
aðhald hefur átt sinn þátt í að
gera þessa starfsemi jafn
snyrtilega og raun ber vitni.
Nú er því haldið fram að
staðið sé mun betur að öllum
förgunarmálum í dag en áður
hefur verið gert. I því ljósi er
athyglisvert að fylgjast með
hvernig nokkrum svæðum á
landinu gengur að koma sér upp
nýjum förgunarstöðum sem
dæmi má nefna að töluverðan
tíma tók að koma urðunar-
svæðinu á Vesturlandi í notkun,
eins er ekki komin niðurstaða í
hvar framtíðar förgunarstaður
fyrir Skagafjörð, Eyjafjörð,
Húsavík og nágrenni verður. Til
fróðleiks þá er úrgangur frá
Húsavík og nágrenni er fluttur til
urðunar hjá SORPU í Álfsnesi (
Mosfellssveit ). Það virðist því
vera þannig að því betur sem að
þessari förgunarstafsemi sé staði
þeim mun erfiðara er að finna
henni stað og reka í sátt. Þetta er
ekki bara svona á íslandi,
erlendis er þetta þekkt vandamál
og er gjarnan talað um NIMBY
(Not In My Back Yard) —
viðhorfið eða ekki í mínum
bakgarði viðhorfið.
Síðustu 10 ár hafa orðið
miklar breytingar á meðhöndlun
úrgangs þær breytingar hafa
mikið til verið á höndum
sveitarfélaganna (urðunarstaðir,
sorphirða gámavæðing) en næstu
10 árin er ekki ósennilegt að
breytingarnar á meðhöndlun
úrgagns verði mestar hlutverki
og ábyrgð einstaklingsins.
Guðmundur Tryggvi Olafsson,
umhverfisfræðingur.
S
Umhverfisverðlaun Arborgar
Á degi Umhverfisins 25. apríl var þrem aðilum veitt umhverfisverðlaun. Kiwanisklúbburinn Búrfelli fékk
viðurkenningu fyrir nœr óslitna útgáfu á Umhverfisblaðinu, frá árinu 1979.