Málfríður - 15.05.1993, Blaðsíða 6

þeirra sem meðhöndla vöruna.
Undanfarin ár höfum við svo
séð þriðju kynslóð starfsmanna
okkar hefja störf með fullkomna
þekkingu á rétta málinu, þ.e.
ensku, þýsku, frönsku, spænsku
eða japönsku. Þetta fólk hefur þá
stundað háskólanám í viðkom-
andi landi og þekkir siði þess og
viðskiptahegðun ágætlega. Með
þessu má segja að landnáminu
sé lokið og starfsemin orðin hluti
af umhverfinu.
Hin daglegu samskipti
Sölusamtökin í sjávarútvegi
stofnuðu fyrirtæki sín erlendis til
að þjóna betur viðskiptavinum,
framleiðendum og reyndar fisk-
inum sjálfum. A markaðnum
gefst tækifæri til daglegra sam-
skipta við viðskiptavini, til að
sinna þörfum þeirra betur og til
að ná nýjum viðskiptum. Þessi
daglegu störf skila framleiðend-
um hærra verði, stöðugum af-
skipunum og upplýsingum um
markaðsmál en í viðskiptum með
sjávarafurðir breytast aðstæður
ört. Starfsemin er hins vegar dýr
og ekki á færi annarra en sam-
taka margra framleiðenda.
Ég hef stundum gert í hug-
anum samanburð á vörusýning-
um annars vegar og starfsemi
þessara íslensku fyrirtækja er-
lendis. Islendingar eru duglegir
að sækja slíkar sýningar hvort
sem þeir stunda inn- eða útflutn-
ing. Menn fara beinlínis í víking,
en víking heitir nú til dags átaks-
verkefni. Árangur er hins vegar
oft ekki í samræmi vð erfiðið því
að verkið er endasleppt. Þegar
heim kemur verður að notast við
fax og síma og það dugar ekki til
að koma á viðskiptum sem hald-
ast. Niðurstaðan mín er því
ávallt sú að til að ná árangri
verður starfið að vera stöðugt og
við að hrærast í sama umhverfi
og viðskiptavinir. Ég tel mjög lík-
legt að fyrirtæki okkar erlendis
muni taka að sér víðtækari
starfsemi en fisksölu þegar fram
líða stundir.
Af þessum lýsingum mínum á
markaðsstarfi sölusamtaka í sjáv-
arútvegi mætti ætla að ekki sé
þörf fyrir málakunnáttu ýkja
margra hér heima. Okkar menn í
París tala við Reykjavík og við
siðan við framleiðendur um allt
land, þannig að aðeins fáeinir ís-
lendingar verða fyrir erlendum
áreitum í daglegu starfi. En því
fer reyndar víðs fjarri.
Samstarf framleiðenda og
kaupenda
Samskipti erlendra kaupenda
og innlendra fiskframleiðenda
eru alltaf að aukast. Erlendir
kaupendur venja nú komur sínar
hingað á öllum árstímum þó að
óneitanlega fylgi þeir nokkuð far-
fuglunum. Þeir vilja skoða frysti-
húsin, leiðbeina um framleiðsl-
una og samræma gæðaeftirlitið
kröfum sínum. Sífellt meiri kröf-
ur eru gerðar til gæða og rekjan-
leika vörunnar og þeir sem ætla
sér viðskipti í framtíðinni verða
að vinna vel saman núna. Þess á
milli berast skýrslur á milli og
auðvitað eru öll útflutningsskjöl
á erlendum málum.
Þegar farið er með kaupend-
um í frystihús fylgir fulltrúi SH og
oft líka starfsmaður af viðkom-
andi skrifstofu erlendis. Sjaldan
eru nokkrir tungumálaerfiðleikar
innan þessa hóps en getur þó
komið fyrir ef kaupandinn er
óvanur ensku. Japanskir eftirlits-
menn og kaupendur eru hér oft á
ferð einir og sumir litlir mála-
menn en til að sinna þeim hefur
SH sérsveit sem þróað hefur
eigið fagmál með leikrænni tján-
ingu og næmri skynjun enda
miklir hagsmunir í húfi.
Evrópskir og amerískir kaup-
endur vilja í frystihúsunum
gjarnan tala við verkstjóra og
aðra þá sem bera ábyrgð á fram-
leiðslunni og þá er ég líklega
komin næst áhugasviði ykkar,
þ.e. að lýsa því hvernig hin al-
menna tungumálakennsla virðist
nýtast hjá fólki er starfar í sjávar-
útveginum úti um allt land.
Fyrst er þess að geta að þeim
fer mjög fjölgandi er skilja ensku
ágætlega og tala hana vel. Sömu
menn geta talað skandinavísku
þokkalega og innan um eru menn
sem tala þýsku reiprennandi og
„flydende dansk“. Þessum mönn-
um er það ekki sammerkt að
hafa menntast langdvölum er-
lendis og þegar ég leita að sam-
nefnara þeirra eru þeir einfald-
lega veraldarvanir. Hafa sjóast í
að taka á móti erlendum gestum
og tala við hópa fólks. Hinir eru
miklu fleiri sem skilja ensku mjög
þokkalega en vilja helst ekki tjá
sig á ensku og kjósa að tala á ís-
lensku og láta túlka. Hins vegar
losnar oft um útlenda málbeinið
í þeim ef þeir eru látnir einir með
gestunum. Ég álykta að margir
verði feimnir að tala erlend mál í
návist Islendinga sem þeir telja
meira kunna. Nú er engin ástæða
fyrir fólk að vera feimið við að
tala svolítið bjagað og víst er að
kaupendur fyllast vissri lotningu
að uppgötva þessa kunnáttu
enda get ég fullyrt að málakunn-
áttu er ekki fyrir að fara í mat-
vælaiðnaði hjá þeim nema hjá
æðstu yfirmönnum.
Kunnáttu þarf að nota
Niðurstaða mín er sú að mjög
margir íslendingar hefðu gott af
að þurfa að nota málakunnáttu
sína meira. Of margir eru hlé-
drægir, skilja þokkalega og eru
orðnir vanir ensku í fjölmiðlum
en vilja hreint ekkert hætta sér í
að tala. Til að uppræta þessa
áráttu hjá þeim sem enn eru í
skóla tel ég að knýja þurfi þá
meira til að nota þekkinguna á
erlendum málum.
Ég tek eftir því að það er ekki
fyrr en í framhaldsskólum að
nemendur þurfa að vinna verk-
efni á erlendum málum, standa
upp og flytja mál sitt fyrir bekk-
inn. Það krefst þeirrar hug-
dirfsku sem ég sakna svo mjög
hjá íslendingum en kjarkleysið
hefnir sín síðan á þann hátt sem
ég lýsti. En það er auðveldara að
tjá sig þegar reynslan eykst eins
og margir þekkja.
Ég held að íslendingar þyki
margir feimnir, a.m.k. allsgáðir,
og er í litlum vafa um að feimni
við að koma fram og tjá sig á ís-
lensku er jafn útbreidd og feimn-
in við erlend tungumál. Þetta
reyna ýmis námskeið síðar á lífs-
leiðinni að uppræta, t.d. mál-
freyjur og JC-hreyfingin, en er
ekki miklu vitlegra að auka verk-
efnavinnu í skólunum og láta
börn og unglinga venjast því að
standa fyrir máli sínu? Það er
mín tillaga.
Önnur athugasemd varðar
dönskukennslu í grunnskólum.
6