Málfríður - 15.05.1993, Blaðsíða 16

málfræði
orðaval (lexis)
setningafræði (syntax)
stafsetning
greinarmerkjasetning
Villur í málfræði geta verið
misræmi í tölu, röng notkun tíða,
röng notkun greina, ofaukin orð,
orð sem vantar og svo framveg-
is. Villur í orðavali geta verið
misnotkun forsetninga, notkun
orða í vitlausu samhengi (t.d. iso-
lation fyrir insulation = ein-
angrun) eða orðmyndanir eins
og *horse house fyrir stable. Vill-
ur í setningafræði felast í því að
hafa vitlausa orðaröð.
Með því að greina villur í verk-
efni á þennan hátt getur kenn-
arinn lært töluvert um nemend-
urna og hvað þeir eiga erfitt með
eða hafa ekki lært ennþá. En
áður en hægt er að ákveða hvað
á að gera, þarf kennarinn að
flokka þessa villur einu sinni
enn. I þetta skipti er nóg að
skipta þeim í tvo flokka:
færnisvillur (errors of compe-
tence)
framkvæmdavillur (errors of
performance)
Færnisvillur stafa annaðhvort
af því að nemendinn er að reyna
að tjá eitthvað sem hann hefur
ekki enn lært að tjá í málinu sem
hann er að læra (til dæmis
óbeina ræðu), eða af því að hon-
um hefur verið kennt það en
hann hefur ekki náð tökum á því.
Þegar um það fyrrnefnda er að
ræða er ekki ólíklegt að nemand-
inn reyni að þýða beint úr móð-
urmáli sínu — hann hefur ekki
aðrar upplýsingar. Ef hann hefur
ekki náð tökum á einhverju er
hugsanlegt að hann geri of mikl-
ar alhæfingar án tillits til undan-
tekninga (t.d. *he goed ouf). Slík-
ar villur benda kennaranum á
hvað þarf að kenna og hvað þarf
að fara í aftur. Það er ekki hægt
að búast við því að nemendur
geti leiðrétt færnisvillur sjálfir.
Framkvæmdavillur eru annars
eðlis og stafa af ýmsu. Nemendur
gera villur vegna streitu, vegna
þess að þeir gleyma einhverju,
vegna fljótfærni eða vegna kæru-
leysis. Oft hefur áhugi (motiva-
tion) líka eitthvað að segja.
Sumar villur eiga það til að fest-
ast hjá nemendum (fossilization)
og erfitt er að útrýma slíkum vill-
um nema nemandinn hafi mikinn
áhuga á að tala og skrifa alveg
rétt. Ég vinn mest með fram-
kvæmdavillur í tímum, aðallega
til að þjálfa nemendur í að geta
fundið og leiðrétt villur bæði í
efni sem ég kem með og einnig í
eigin verkefnum. Aðalástæður
fyrir því að vinna í þessu eru að:
auka máltilfinningu nemenda,
hvetja nemendur til að hugsa
sjálfstætt um málið sem þau
skrifa,
þjálfa nemendur í að vera
eigin ritstjórar og að endur-
vinna verkefni.,
rifja upp ýmis atriði.
Atferlissinnar hafa verið á
móti því að láta nemendur sjá
vitlaust mál. Rökin eru þau að
nemendur læra með því að
herma eftir, og því á helst að
verja þá fyrir vitlausu máli og
koma í veg fyrir að þeir geti gert
mistök. Hins vegar má segja að
nemendur geri hvort eð er villur,
þótt þeir sjái ekki nema góð
dæmi um málið, og þess vegna
sé þörf fyrir að þjálfa þá í að geta
bætt ritmálið sjálfir.
Kynning á táknum
Ein leið sem ég hef fundið til
að kynna hugmyndina hjá nýjum
nemendum er að sýna þeim bréf
á mjög vitlausri íslensku. Þeir
ræða saman um villurnar (sem
útlendingur passa ég mig á
þessu stigi að segja ekkert um
þessar villur eða leiðréttingarnar
sjálf — þeir eiga hér að vera
„kennarinn"). Svo reyna þeir að
ákveða hvaða villur eru alvarleg-
ar, ekki alvarlegar, pirrandi
o.s.frv. og hvað það er sem
bréfaritarinn á eftir að læra
betur. Næst sýni ég þeim bréf á
vitlausri ensku (bréfið er mjög
svipað því íslenska). Nemend-
urnir reyna aftur að leiðrétta
bréfið og hugsa um villurnar sem
í því eru.
Mikilvægt er að koma upp ein-
hvers konar táknakerfi til þess
að það sé hægt að benda
nemendum á viilur og að gefa
vísbendingar um hvað er vit-
laust, og ég hef-oft notað hina of-
annefndu æfingu til að kynna ker-
fið sem ég nota. Það byggist á
táknakerfi sem er notað í Head-
way Upper Intermediate, þótt ég
einfaldi það eftir þörfum.11
Gr grammar
A word missing
/ redundant word
WO word order
ww wrong word
s spelling
p punctuation
Stundum hef ég bætt við þessi
tákn líka:
RW reword the sentence (til
dæmis ef málfarið er óvið-
eigandi).
WL wrong language (þegar orð
úr t.d. þýsku og dönsku
slysast inn).
Hjá nemendum á lágu stigi er
oft best að kynna slík tákn smám
saman — til dæmis bara fyrir
stafsetningarvillur og einfaldari
málfræðivillur.
Vitleysa frá nemendum
Ef ég ætla að fá nemendur til
að leiðrétta eigin verkefni, þá set
ég táknin oftast rétt fyrir ofan
villurnar, en hjá þeim lengra
komnu er einnig hægt að skrifa
táknin í spássíurnar til þess að
nemandinn þurfi að leita í eina
línu og finna villuna. Mikilvægast
af öllu er að ákveða hvaða villur
nemandinn geti hugsanlega leið-
rétt sjálfur. Hinar leiðrétti ég
fyrir hann, eða sting upp á betri
orð/setningaskipun fyrir neðan
textann. Hjá sumum nemendum
(sérstaklega fyrst) er best að tak-
marka að einhverju leyti þáð
sem maður ætlast til að þeir leið-
rétti, með því að merkja e.t.v.
einungis eins konar villu, til
dæmis villur um þátíðarmyndun
eða hvað sem það er sem maður
vill vinna mest í.
Þegar ég byrjaði að nota þetta
kerfi uppgötvaði ég fljótlega að
margir nemendur nenntu ekki að
leiðrétta verkefnin — voru búnir
að fá einkunn, til hvers að vera
að vinna meira í verkefninu? Eftir
þetta byrjaði ég að gefa það sem
ég kalla blýantseinkunnir. Ef ég
skrifa tákn á verkefni og gef svo
einkunn með blýanti vita nem-
16