Veiðimaðurinn - 01.04.2005, Blaðsíða 40

Fossinn Búði í Þjórsá er 7 m hár og ófiskgengur. Þar var gerður fiskstigi árið 1991.
Fiskar og veiði í Þjórsá
~ Magnús Jóhannsson fiskifrœðingur, Veiðimálastofnun Suðurlandsdeild ~
Margir hafa ekið yfir Þjórsá á hringveginum og séð hana
streyma kolmórauða um gljúfrin ofan við Urriðafoss. Ekki
árennilegt vatn. Hér getur ekki verið mikið líf að finna og
varla fisk svo nokkru nemi hugsa sjálfsagt margir, því kemur
sú staðreynd hinum sömu á óvart að Þjórsá er í hópi mestu
laxveiðiáa landsins. í þessari grein er fjallað stuttlega um
lífríki og fiskveiðar í Þjórsá og þverám hennar.
Umhverfi
Langtíma meðalrennsli Þjórsár við Urriðafoss er um 358 m3
sem gerir hana næst vatnsmestu á landsins á eftir Ölfusá.
Nálægt helmingur rennslisins er lindarvatn en um fjórðungur
er jökulvatn. Fimm vatnsaflsvirkjanir eru á vatnasvæði
Þjórsár. Vegna þeirra hafa orðið miklar rennslisbreytingar
í Þjórsá, rennslissveiflur hafa minnkað og rennsli yfir
vetrarmánuðina hefur aukist um allt að þriðjung en
sumarrennsli minnkað vegna söfnunar vatns í miðlunarlón.
Aurburður Þjórsár hefur minnkað vegna viðstöðu vatns í
miðlunarlónum.
Þjórsá er fiskgeng frá náttúrunnar hendi að fossunum Búða,
47 km frá ósi og Hestafossi. Árið 1991 var gerður stigi við
Búða og nú kemst lax að Búrfellsvirkjun og í gljúfrin neðan
við Þjófafoss, sem er um 74 km frá ósi. Til Þjórsár, ofan við
Búða og að Búrfelli, falla nokkrar ár og lækir. í Þjórsárdal
eru Fossá, Sandá og Þverá nokkru neðar. Minnivallalækur
fellur til Þjórsár að austan, úr Landsveit. Minnivallalækur
er lindá en hinar árnar eru dragár. Um fjórum kílómetrum
neðan við Búða fellur dragáin Kálfá til Þjórsár. Fiskgengi
hluti Kálfár og þverár hennar, Tungá, er um 19 km. Kálfá
er eina þverá Þjórsár neðan Búða sem eitthvað kveður að
sem veiðiá.
Við Búðafoss tekur Þjórsá að renna í tveimur kvíslum sem
umlykja eyjuna Árnes. Búði er efst í vestari kvíslinni en
Hestafoss neðst í þeirri eystri. Þjórsá er víða straumhörð
með grýttum botni en einnig eru í henni lygn svæði með
möl og sandbotni. Áin fellur straumþung um gljúfur á
um fimm kílómetra kafla ofan við Urriðafoss sem er um
tuttugu kílómetra frá sjávarósi. Fossinn er um sex metra hár
og fiskgengur en hann og straumurinn í gljúfrunum tefja
fiskgöngur upp ána.
Lífríkið og búsvæði laxfiska
Á síðastliðnum þrettán árum hefur Veiðimálastofnun unnið
að lífríkisrannsóknum á vatnasvæði Þjórsár. Rannsóknir
40 Veiðimaðurinn Apríl 2005