AVS. Arkitektúr verktækni skipulag - 01.03.2004, Blaðsíða 36

Borgarumhverfið
samkvæmt Santiago
Cirugeda
Halldóra Arnardóttir, listfræðingur /
Javier Sánchez Merina, arkitekt
Gífurlegur vöxtur borga og þéttbýla
nútímans hefur leitt af sér umhverfi,
algjörlega háð reglugerðum en um
leið hefur það hvatt menn til að hugsa
nýjar leiðir um nýtingu og umráð
borgarumhverfisins.
í gegnum mannkynssöguna hefur eðli
borga verið að miklu leyti mótað
ómeðvitað af íbúunum. Þrátt fyrir það
hefur nýleg þörf fyrir aukin vöxt borga
haft þær afleiðingar að stræti eru
breikkuð og sjónrænar fjarvíddir
eru myndaðar til þess að auðvelda
aðgengi stjórnvalda og aukið eftirlit.
Spurningin, sem eftir stendur, er
hvort enn sé nokkur möguleiki á að
nálgast aftur það frelsi sem einstak-
lingar höfðu til þess að móta borgar-
umhverfi sitt? Hvort enn sé hægt að
athafna sig innan ramma skipulags-
reglugerða og eignast lifandi lausn,
sem endurspeglar fjölbreytileika sam-
tímans?
Til þess að vernda gömul hverfi hafa
mörg borgaryfirvöld valið þá leið að
loka götum fyrir akandi umferð og
aðeins leyft íbúum frjálsan aðgang. Á
hinn bóginn, til þess að halda ímynd-
inni, eru þessir sömu íbúar knúnir
til þess að halda í upprunalega liti
húsanna, nota ákveðin byggingarefni
og -lausnir, og endurbyggja sam-
kvæmt settum reglum. í þessu sam-
hengi mæta rými sögulegra borgar-
umhverfa töluverðum takmörkunum,
sem hafa áhrif á lífshætti íbúanna.
Eitthvað, sem lýsir allt öðru viðhorfi ef
litið er á ásýnd viðkomandi einstak-
linga, sem búa til lögin. Þeir hafa full-
komið frelsi gagnvart klæðaburði
sínum, hárgreiðslu, húðflúri, bílum og
farsímum og geta jafnvel afneitað
hugmyndafræðilegum og menningar-
legum sannfæringum að vild.
Athafnafrelsið, sem borgarbúar höfðu
áður til þess að gera breytingar á
húsnæði sínu og nánu umhverfi, hef-
ur nú á tímum verið alvarlega skert.
Viðleitni þeirra til breytinga er gerð að
engu ef þær uppfylla ekki fyrirfram-
gefnar kennistærðir eða reglugerðir,
þá er byggingarleyfinu umsvifalaust
hafnað. Við þessar aðstæður verða
lífshættir samtímans að eftirlíkingu
staðnaðrar fortíðar.
Gatan endurheimt
Frammi fyrir þessum ósveigjanleika
ákvað arkitektinn, Santiago Cirugeda,
að lesa á milli lína reglugerða þéttbýl-
isskipulaga, þó án þess að gerast
lögbrjótur, með það fyrir augum að
borgarbúar öðluðust aukið frelsi um
nýtingu umhverfisins. Einn starfsvett-
vangur hans er gamli miðbærinn
í Sevilla á Spáni, þar sem hann býr.
Þar falla lóðir undir stífar reglugerðir,
sem beita sér fyrir óskertu umhverfi.
Afleiðingin er sú að ef þörf er fyrir
nýja einingu í hverfið, t.d. leiksvæði
eða upplýsingaskála, er næstum
vonlaust að finna lausa lóð.
Eftir að hafa kynnt sér vel reglugerðir
borgarinnar, lagði Cirugeda fram til-
lögu, sem hann nefndi „Að endur-
heimta götuna". Um var að ræða
tímabundið verkefni, sem fjallar um
að endurnota ruslagám og útbúa
hann þannig að hann verði að
leiksvæði fyrir börn, upplýsingaskála,
lestrarsal, sýningarrými, palli fyrir
flamengo-dansa eða risastórum
blómapotti. Þessi notkun á gámnum
fellur undir lög borgarreglugerða,
hann er auðveldur í meðhöndlun og
að færa úr stað. Arkitektinn kynnti sér
kostnað allrar aðgerðarinnar og lét
viðskiptavinina fá bækling, sem út-
skýrði leyfisveitingu af hálfu
skipulagsdeildarinnnar. Þegar leyfið
væri fengið, gætu viðskiptavinirnir
komið gámnum fyrir og hann tekið
við því hlutverki sem honum var ætl-
að. Þessi framkvæmd, full kímni,
hvetur menn til íhugunar um ósveigj-
anleika borgarumhverfisins, sem án
efa ætti að verða aðgengilegra fyrir
borgarbúa til að taka þátt í.
Skjól byggt í borginni
Hvað gerist þegar þessir sömu við-
skiptavinir, sem búa í gamla hverfinu í
Sevilla, vilja stækka íbúðina sína? Þeir
myndu fara fram á ólöglegar
framkvæmdir. Viðbyggingar við íbúðir
í slíkum hverfum fengju nú á tímum
ekki byggingarleyfi þó aðeins stæði til
að gera þær rúmbetri og að slíkar
framkvæmdir hefðu áður fyrr verið
mjög algengar. Santiago Cirugeda
fann leið til framkvæmda. Hún lá í því
að reisa vinnupalla og búa til herbergi
þar ofan á. Það eina, sem viðskipta-
vinurinn þyrfti að gera, væri að fylgja
einfaldri umsókn, sem borgarskipu-
lagið legði til fyrir veitingu leyfa fyrir
smá-framkvæmdir, eins og að mála
framhlið hússins, sem ætlað var að
byggja við. Eina skilyrðið, samkvæmt
friðunarreglum um gamla bæinn, væri
að virða litinn sem væri til staðar. Nú,
ef framhliðin þarfnaðist ekki málning-
ar, væri alltaf hægt að mála svolítið
veggjakrot til þess að réttlæta verkið,
ráðlagði Cirugeda. Eftir að hafa sótt
um leyfið, sem veitt er án þess skil-
yrðis að útfylla kassann sem skil-
greinir tímalengd verksins, getur
smíði vinnupallsins hafist. Þannig er
þetta skjól í borginni byggt af
húsráðendunum sjálfum og nota
þeir form og efni eftir eigin smekk, og
fær það að standa um óákveðinn
tíma. Annað verkefni, einnig í Sevilla,
grundvallast á því að endurnýta auð-
ar lóðir og nota aðeins staðlaðar
burðareiningar, sem auðvelt er að
setja saman og taka sundur. Með því
móti hefur Cirugeda búið til
skrifstofuhúsnæði á mjög ólíkum
stöðum. Húsfriðunarlög ná ekki yfir
slíka húsagerða-hluti vegna þess að
engar reglugerðir gilda um slíkar stíl-
færingar. Cirugeda afneitar „stjórn-
semi laganna sem hefur gert gamla
hverfið að þemagarði, sem búið er í.“
Rafmagn, sem fengið er frá nálægri
lóð, og færanlegir hreinlætisklefar,
sem virka fyrir tilstilli efnabreytinga,
eru nokkrir þeir möguleikar, sem
stuðla að því að gera þessa
34 avs