Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 9

legu og menntapólitísku hugmyndir eða vonir sem
nokkur sátt er um. Það eru þó ýmsir aðrir þættir sem
ráða ekki síður skilyrðum skólastarfs en formlega sam-
þykkt námskrá. Þar má nefna áhrifavalda eins og við-
miðunarstundatöflu, samræmd próf, fjármagn til
menntamála, skipulag grunn- og endurmenntunar kenn-
ara og svo er það hefðin. Þessir áhrifavaldar eru hluti
námskrár í víðari merkingu þess hugtaks en geta ýmist
unnið á móti eða stutt við þær menntahugmyndir sem
settar eru fram í formlegri námskrá. Fjölbrautakerfið
okkar íslenska er gott dæmi um skólaskipulag sem náðst
hefur almenn sátt um án þess að þar hafi verið á neinni
formlegri námskrá að byggja. Auk þessara fyrrgreindu
atriða sýna rannsóknir að það eru ekki síst viðhorf kenn-
ara og stuðningur við menntahugmyndir aðalnámskrár
sem ráða úrslitum um það hvort tekst að hrinda námskrá
í framkvæmd (Klein, 1992; McNeil, 1996).
Aðalnámskrá og skólanámskrá.
Aðalnámskrá er samin út frá ríkjandi lögum um skóla
og er í raun tilraun manna til að túlka lög og anda lag-
anna. Einkenni miðstýrðrar námskrár í lýðræðisríkjum
er að þar er reynt að samþætta mörg ólík sjónarmið.
Námskráin er þó samin af þröngum hópi sérfræðinga
sem í okkar íslenska tilviki hafa verið fengnir úr röðum
reyndra kennara sem hafa það verkefni að reyna að gera
sem flestum til hæfis og komast að einhvers konar mála-
miðlun (Guðrún Geirsdóttir, 1996). í tilraunum til að
sætta ólík sjónarmið vill brenna við að framsetning sé
bræðingsleg og án heildarmyndar. Erfitt er að greina af-
dráttarlausa skólastefnu og einstakir kennarar eða skól-
ar geta túlkað plaggið út frá eigin þörfum og áherslum.
Hugsanlega má álykta að markmið eða aðalnámskrá af
þessu tagi gefi skólum meira svigrúm til að skipuleggja
skólastarf eftir eigin höfði og semja sína skólanámskrá
en hitt verður að teljast líklegra að þar með sé í nám-
skránni ekki settur fram nægilega skýr rammi fyrir skóla
að fara eftir. Þarna endurspeglast e.t.v. best ólík hlutverk
aðalnámskrár og skólanámskrár. Aðalnámskráin þarf að
vera skýr og skilmerkileg svo að á henni megi t.d.
byggja ákvarðanir um samræmt námsmat en hún verður
þó að veita einstökum skólum hæfilegt svigrúm til að
ákvarða leiðir og kennsluhætti þ.e. til að útfæra megin-
markmið aðalnámskár í skólanámskrá sinni. Þessi tví-
hyggja er í anda ríkjandi stefnu um annars vegar aukna
valddreifingu í menntamálum eins og sjá má t.d. í yfir-
færslu grunnskólans til sveitarfélaga og í skólasamning-
um við ákveðna grunn- og framhaldsskóla og svo þeirr-
ar miðstýringar sem birtist í kröfu um samræmt mat á
skólastarfi. Þannig má segja að ábyrgð skóla á eigin
stjórnun aukist um leið og þeir búa við vaxandi kröfur
um mat á starfi skóla ( Menntun og menning, forsenda
framtíðar, 1996).
( ~)
Skólanámskrárgerð.
Vegna „víðfemis“ aðalnámskrár svo og aukinnar
áherslu á ábyrgð skóla á eigin stjómun og mati á skóla-
starfi hefur á síðari árum verið lögð áhersla á skóla-
námskrárgerð. í skólanámskrám skal gera grein fyrir
námsframboði, lengd og innihaldi námsáfanga og skipt-
ingu námsgreina í námsannir og/eða námsár. Þar skal
einnig gera grein fyrir áherslum í starfi skólans,
kennsluháttum, námsmati og stjórnunarháttum, svo sem
gæðastjórnun (Lög um framhaldsskóla 1997). Islensk-
um grunnskólum hefur verið skylt að gera skólanámskrá
frá árinu 1995 en framhaldsskólanum með gildistöku
nýrra laga frá 1996.
Þó að grunnskólum hafi ekki verið gert að búa til
skólanámskrár fyrr en 1995 hafa margir þeirra glímt við
gerð námskrár fyrir þann tíma. Erfitt er að nálgast skóla-
námskrár nema hjá hverjum skóla og þær eru afar mis-
jafnar að gæðum enda verkið að mestu lagt í hendur
kennara og skólastjórnenda án mikillar leiðsagnar og
upplýsinga. Mörgum skólum hefur þó tekist að búa til
góðar námskrár sem hafa gott upplýsingagildi og eru
orðnar nauðsynlegt verkfæri í skólastarfinu. En á þessu
sviði eins og víðar í menntamálum á Islandi er erfitt að
nálgast haldbærar upplýsingar og rannsóknir á nám-
skrársviði eru af skornum skammti. Á vegum Fræðslu-
miðstöðvar Reykjavíkur hefur þó verið unnið að gerð
gátlista til að meta skólanámskrár og er þann lista að
finna í tveimur útgáfum á netslóðinni http://khi.is/~ingv-
ar/Namskra/skolanfrae2.html
Úr Fjölbrautaskólanum við Armúla.
9